safety engineering (ایمنی صنعتی)

در محیط های صنعتی با وجود ماشین آلات و ابزار فراوان، غالبا کارگران در معرض خطرات گوناگون قرار دارند، با پیشرفت فن آوری و افزایش کاربرد ماشین آلات در تولید نیز مخاطرات و احتمال بروز حوادث در این گونه محیطها فزونی می گیرد.
ایمنی صنعتی علمی است که در پیشگیری از بروز حوادث در محیط کار به یاری انسان می شتابد و همواره در راستای حفاظت و حراست از نیروی کار و سرمایه گام بر می دارد.
● تعاریف و محتوا:
اصولا” ایمنی صنعتی رشته ای است گسترده که به مجموعه تدابیر، اصول و مقرراتی گفته می شود که با به کارگرفتن آنها می توان نیروی انسانی و سرمایه را در برابر خطرات گوناگون در محیطهای صنعتی به گونه ای مؤثر و کارا نگه داری کرد و به این وسیله یک محیط کار بی خطر و سالم برای افزایش کارایی کارکنان بوجود آورد.

● ایمنی :
تعریف ایمنی عبارت است از میزان درجه دور بودن از خطر، واژه (Hazard) که در تعریف علمی ایمنی آمده است، در واقع شرایطی است که دارای پتانسیل رساندن آسیب به کارکنان، تجهیزات و ساختمانها، از بین بردن مواد یا کاهش کارایی در اجرای یک وظیفه از پیش تعیین شده می باشد.

هنگامی که (Hazard) وجود دارد امکان وقوع اثرات منفی یاد شده وجود خواهد داشت.
کلمه (Danger) گویای قرارگرفتن در معرض یک (Hazard) است، یه این ترتیب ایمنی متضاد (Danger) بوده است، و در صدد حذف خطرات بالفعل موجود در محیط کار می باشد.

ایمنی به طور صد در صد و متعلق وجود ندارد و عملا هم هیچگاه حاصل نخواهد شد از اینروست که گفته می شود ایمنی حفاظت نسبی در برابر خطرات است.

● منظور از ایمن و غیر ایمن چیست؟
یک مکان، یک کار معین و یا یک دستگاه زمانی ایمن انگاشته می شود که احتمال خطر مرگ، مجروح شدن و یا ابتلا به بیماری برای کسانیکه در آنجا بوده یا با آن دستگاه کار می کنند در حد قابل قبول پایین باشد. به طور کلی، میتوان چنین گفت که میزان خطر قابل قبول با پایین آمدن سطح ایمنی، افزایش و با افزایش سطح ایمنی کاهش می یابد. در واقع بهداست حرفه ای بیماریها را کاهش می دهد و ایمنی صنعتی به کاهش تمام خطرات می پردازد.

● مهندسی ایمنی صنعتی: (safety engineering)

با توجه به تعریف ایمنی، مهندسی ایمنی عبارت است از ” مقررات یا نظامی که برای کاهش وقوع حوادث از طریق حذف یا کنترل خطرات بکار می روند ) در مهندسی ایمنی صنعتی مسائلی که ایمن کردن محیط کار مورد توجه قرار می گیرند عبارتند از:

الف) پیشگیری از حوادث
ب) عوامل انسانی
ج) طراحی و جا نمایی دستگاهها و تجهیزات
د) مدیریت و راهبری ایمنی
ه) آموزش
و) بازرسی
حیطه فعالیت مهندسی ایمنی امروزه گسترده تر شده است و به شاخه ها و گرایشهای گوناگون دانشگاهی گسترش یافته است که عبارت است از :
۱) مدیریت خطر
۲) پیشگیری از خطرات
۳) مهندسی آتش سوزی
۴) کنترل خطر

● مدیریت و راهبری ایمنی:
مدیریت، مسئول ایمنی کارکنان است، همانگونه که یک مدیر برای بهره وری وسود آوری مسئولیتی سنگین دارد، در مورد ایمنی نیز چنین وضعیتی صادق است تولید از دست رفته ممکن است از طریق بهبود مدیریت مجددا بدست آید. اما هیچ راهی برای جبران تلفات انسانی که در نتیجه بروز حوادث حاصل می شود، وجود ندارد. این نکته مورد توافق متخصصان علم مدیریت است که تنها ۱۵ درصد از مشکلات سازمان یا کارخانه ممکن است بوسیله کارکنان حل و کنترل شود، در صورتیکه ۸۵ درصد این مشکلات را می توان از طریق مدیریت مهار کرد.

● عوامل اصلی در مدیریت ایمنی:
۱) برنامه ریزی ایمنی
۲) سازماندهی ایمنی و فعالیت های آن
۳) هدایت برنامه های ایمنی
۴) کنترل عملکرد ها و نتایج حاصله

● بهداشت و ایمنی :
بهداشت به معنای مصون داشتن کارکنان از بیماری و سالم نگهداشتن وضعیت جسمانی و روانی آنهاست ایمنی به معنای محافظت کردن کارکنان از آسیبهای مربوط به حواد کاری است. این عوامل حائز اهیمت است، زیرا کارکنانی که از سلامتی برخوردارند و در محیطی ایمن کار می کنند ثمر بخش ترند. به این دلیل مدیران آینده نگر، حامی برنامه های پیشرفت بهداشت و ایمنی هستند. امروزه به دلیل ملاحظات قانونی تمام سازمانها موظف به مراقبت بهداشت و ایمنی کارکنان خود هستند.

● ایمنی در افزایش بهره وری :
لازم به ذکر است که اصول ایمنی نیز علاوه بر اثرات غیر مستقیم بر بهره وری و بازده اقتصادی واحدهای صنعتی، بطور مستقیم بر این موارد تأثیر دارد.

بطور کلی خسارات مالی یا جانی، عواقب و پیامدهای منفی تمامی حوادث صنعتی را تشکیل می دهند.
بنابراین وقوع حوادث یا سبب آسیب دیدن دستگاهها و تجهیزات مواد خام، مصولات یا محیط کار می شود و یا صدمات غیر قابل جبران جسمی و جانی را به همراه خواهد داشت.
مزایای توجه به رعایت اصول ایمنی و بهداشت حرفه ای به شرح زیر است :

● برای کارگر :
▪ افزایش روحیه
▪ کاهش فشار کار
▪ کاهش جراحات و صدمات
▪ کاهش حوادث
▪ افزایش راحتی
▪ افزایش حفظ رفاه و سلامتی
▪ افزایش سطح بهداشت کار
● برای کارفرما :
۱) کاهش حوادث
۲) افزایش کیفیت محصول
۳) افزایش کارایی کارکنان
۴) کاهش خطاها
۵) کاهش مخارج درمانی کارگران
۶) استفاده بهتر از نیروی انسانی
۷) کاهش مخارج تولید.

● حفاظت و ایمنی :
وظیفه مدیریت در امر حفاظت و ایمنی در محیط کار چیست؟
لازم است مدیران و کارفرمایان به اهمیت و ارزش حفاظت صنعتی پی ببرند. باید از زیانهای مادی ناشی از حوادث صنعتی (اعم از مستقیم و غیر مستقیم) آگاهی داشته باشند مضافا” از همه مهمتر به ارزش و منزلت عامل انسانی و سلامت او توجه کند. لازم است مدیریت بر تمام کارکنان و محیط کار تأثیر داشته باشد وعوامل ایمنی محیط را که در کم کردن حوادث مؤثرند به نحو مطلوب بشناسند و کوشش و توان خود را در حفظ و سلامت کارکنان و ماشین آلات به نحو مطلوب مصرف کند.

● ایمنی محیط کار :
ایمنی شرایطی است که منابع انسانی را از عوامل مضری که می تواند سلامتی آنان را به خطر اندازد، مصون می دارد مسئولیت عمده ایمن سازی محیط کار به عهده مدیران سطوح بالای سازمان بویژه مدیران پرسنلی است. البته اهمیت همکاری کلیه کارکنان را در محیط امن نمی توان نادیده گرفت.

بعبارت دیگر ایمنی کار عبارت است از : فراهم آوردن موجباتی که از بیماریها و حوادث ناشی از کارهای صنعتی جلوگیری می کند. یعنی هر چه تعداد حوادث ناشی از کار کمتر باشد می توان گفت که ایمنی بیشتری در محیط کار وجود دارد.

● حوادث ناشی از کار:
هر سال میلیونها حادثه ناشی از کار در دنیا اتفاق می افند. برخی از این حوادث باعث مرگ و برخی دیگر موجب از کار افتادگی موقت می شوند که ممکن است ماهها دوام یابد. حوادث ناشی از کار سبب ناراحتی افراد بشر و زیانهای اقتصاد می گردند. و جامعه متحمل خسارات فراوان می شود. به همین جهت جلوگیری از آنها وظیفه ای مهم و اساسی است.

الف) تعریف حادثه :
آنچه انسان را ناخواسته از مسیر زندگی طبیعی منحرف ساخته و برای او ناراحتی جسمی و روانی و یا خسارات مالی ایجاد نماید، حادثه نامیده می شود. در دایره المعارف سازمان بین المللی کار ، حادثه چنین تعریف شده است : (( حادثه عبارت است از یک اتفاق پیش بینی نشده و خارج از انتظار که سبب صدمه و آسیب گردد )) تعریف حادثه ناشی از کار عبارت است از حادثه ای که در حین انجام کار و به سبب آن برای بیمه شده اتفاق می افتد. مقصود از حین انجام کار تمامی اوقاتی است که بیمه شده در کارگاه، مؤسسات وابسته، ساختمانها و محوطه آن مشغول کار باشد، یا بدستور کارفرما در خارج از محوطه کارگاه مأمور انجام کاری می شود. ضمنا” تمام اوقات رفت و آمد بیمه شده از منزل به کارگاه و بالعکس جزء اوقات کار محسوب می شود.

▪ دلایل ایجاد حوادث :
حوادث معمولا نتیجه شرایط و یا عملیات نامطمئن و نا ایمن است شرایط نا ایمن شامل استفاده از تجهیزات بد طراحی شده و غیر مجهز، محیط پر خطر به عنوان نمونه، لیز بودن زمین بدلیل ریختن آب، یا ابزار و تجهیزات قدیمی و مستهلک است. عملیات نامطمئن و نا ایمن است از سوی کارکنان و بدلیل استفاده نامناسب از ابزار و تجهیزات است. باید توجه داشت که تمام عملیات غیر ایمن منتهی به حادثه در محیط کار نمی شود و تمام حوادث به آسیب و صدمه ختم نخواهد شد بسیاری از مسئولین رسیدگی و بررسی حوادث معتقدند که اکثر حوادث در نتیجه خطای انسانها بوجود می آیند. البته حوادثی نیز بدلیل نقص ابزار و تجهیزات یا محیط کاری نا ایمن رخ داده است. اما در بیشتر موارد به مزایای ایمنی ابزار و تجهیزات و محیط مطمئن از سوی کارکنان توجهی نشده ، یا توصیه های ایمنی و احتیاط های لازم نادیده گرفته شده اند.

ب) انواع روش طبقه بندی حوادث :
حوادث ناشی از کار را می توان به روشهای گوناگونی طبقه بندی نمود :
۱) حوادث بر حسب افراد بوجود آورنده طبقه بندی می گردند، مانند : مدیر ، استاد کار و کارگر
۲) حوادث را بر حسب علل آنها طبقه بندی می نمایند. مانند: ماشین آلات ترابری ، انفجار و آتش سوزی و مواد سمی
۳) حوادث را بر حسب کیفیت عملی که باعث حادثه گردیده، طبقه بندی می کنند، مانند: برداشتن حفاظ از روی دستگاه، عدم احتیاط لازم هنگام کار و راه اندازی دستگاه بدون اجازه.
۴) حوادث را بر اساس شرائط محیط بوجود آورنده طبقه بندی می کنند، مانند: عدم روشنایی کافی، تهویه نامناسب، سر و صدا در محیط کار

ج) روشهای پیشگیری از حوادث :
▪ وضع مقررات قانونی
▪ تعیین اصول و میزانها
▪ بازرسی
▪ تحقیقات فنی
▪ تحقیقات پزشکی
▪ تحقیقات روانشناسی
▪ تحقیقات کاری
▪ آموزش
▪ راهنمایی و تشویق
▪ مزایای مالی
▪ تشکیل کمیته حفاظت و بهداشت کار در کارگاه

(حامد زمانی)

 

ایمنی سیستم چیست؟
مهارتهای تکنیکی/مدیریتی ای است که از طریق چرخه ی عمر سیستم /پروژه/محصول به صورت سیستماتیکی در شناساسایی و کنترل خطرات  به کار برده می شود.

تکنیک های ایمنی سیستم
تجزیه و تحلیل مقدماتی خطر
تجزیه و تحلیل خطر سیستم

 

تجزیه و تحلیل خطر  زیر سیستم
کاربرد و حمایت از تجزیه و تحلیل سیستم
تجزیه و تحلیل حالت نقص و اثرات آن
تجزیه و تحلیل درخت خطا
تجزیه و تحلیل خطر نرم افزاری
تجزیه و تحلیل خطر پنهان مدار
تجزیه و تحلیل  مسیر حوادث متقارن(هم زمان)
تجزیه و تحلیل  حالات نقص و اثرات
تجزیه و تحلیل ردیابی انرژی و حفاظها
درخت ارزیابی پروژه
تجزیه و تحلیل تغییرات
تجزیه و تحلیل علت متداول 
 ...


بطور کلی یک مهندس ایمنی با استفاده از تکنیکها به تجزیه و تحلیل حوادث وتجهیزات و فرایند می پردازد
.در واقع یک نوع فیلترینگ در برابر حوادث و...عمل میکندالبته در حدود ۵۳روش تکنیک مهندسی وجود دارد که بنا به شرایط وموقعیت از انها استفاده میشود در اینده سعی میکنم به سراغ تک تک این روشها برم وبرای اشنایی شما به تجزیه وتحلیل تمامی روشها بپردازم ..

Preliminary Hazard Analysis

  

(PHA )

آنالیزمقدماتی خطر یک نوع ابزار طراحی است که به مهندسین کمک می کند در مراحل اولیه طراحی  خطرات را شناسایی وکنترل کنند.با انجام PHA دانشجویان در زمینه  شناخت و کنترل خطرات مرتبط با نوع طراحی آشنا می شوند ·        

 اهداف:

1. توسعه شناخت روش انجام تجزیه وتحلیل خطر بروش PHA
2. آشنا شدن با فواید PHA
3. افزایش آگاهی در زمینه عملکرد های ایمنی
4. کمک به دانشجویان در شناخت و کنترل خطرات طرحهای پروژه اي که خود در دست طراحی دارند

·         Introduction to Preliminary Hazard Analysis (PHA)

براي اولين بار در اوايل دهه 50 ميلادي در طراحي ايمن موشك ها... بوئينگ  در شناخت کنترل خطرات در ابتدای ترین مرحله طراحی استفاده می شود روشي مناسب در شناخت، تحلیل و کنترل خطردر مرحله طراحی است .تحليل خطرات باقی مانده (Subsequent hazard analyses  ) در سیستم با  آن امكان است. PHA جزء روشهاي كيفي تحليل خطر بشمار مي رود

شناخت و تحلیل خطرات در مراحله طراحی علاوه بر اين روش، با تکنیکهای زیر نیز آنجام پذیر است

FMEA (Failure Modes and Effects Analyses )

FMECA (Failure Modes Effects and Criticality Analyses )

 FTA (Fault Tree Analyses )

·        Benefits of PHA

محصول نهایی می بایست ایمن باشد لذا PHA به مهندسین در شناخت و کنترل خطرات کمک می کند

انجام اصلاحات در مرحله اولیه طراحی بسیار کم هزینه تر از هزینه تغییراتی است که می بایست در مراحل بعدی عمر سیستم یا حد اقل مراحل بعدی طراحی انجام  شود.

انجام PHA  موجب می شود مهندسین خطرات سیستم را درمراحل اولیه  فاز طراحی بشناسند لذا در صورت انجام دادن PHA  آنها در فرایند طراحی با سورپریزها كمتري مواجه  می شود

زمان صرف شده برای آنجام PHA  با افزایش سرعت فرایند طراحی قابل جبران است.

 

·       Break down of steps in PHA

1. Identify known hazards.
2. Determine the cause(s) of these conditions
3. Determine the potential effect of these conditions on personnel, equipment, facilities, and operations.
4. Determine the level of risk (Severity × probability)
5. Establish initial design and procedural requirements to eliminate or control these hazards
6. Analysis the residual risk
7. Report the result

·         Break down of steps in PHA

1. شناخت خطرات
2. تعيين علت يا علتهاي شرايط خطر ناك
3. تعيين عواقب و تاثيرات شرايط خطرناك بر روي افراد، تجهيزات، تسهيلات و عمليات
4. تعيين سطح ريسك( احتمال × شدت رخداد)
5. تعين نيازمنديهاي طراحي و روشهاي لازم براي حذف يا كنترل خطرات 
6. ارزيابي خطرات باقي مانده
7. تدوين و ارائه گزارش به مدير   

·        اطلاعات مورد نياز براي شناخت خطر

1. پيكره‌بندي يا عمليات سيستمهاي واقعي يا پيشنهادي از نقشه‌ها، سناريوها، مشخصه‌ها و آناليزها
2. آناليزهاي خطر انجام شده
3. اطلاعات حوادث
4. تجربيات سيستمهاي مشابه
5. منظور و هدف از توليد محصول و كاركرد آن
6. محيطي كه محصول در آنجا مورد استفاده قرار خواهد گرفت
7. تجهيزات و سخت افزارهايي كه همراه با محصول به کارگرفته مي شوند
8.  معيارهاي عملياتي براي مصرف كننده نهايي محصول

9. تشكيل ماتريكس خطر
10. استفاده از چك ليست

 

Identify known hazards.

 

 

 

Preliminary Hazard Matrix
سيستم/ عمليات:		ارزيابي كننده:				تاريخ:
گروه خطرات	سطوح بالقوه براي شكست
	ساختاري		الكتريكي	فشار	نشت و پاشش		مكانيكي	روشي
تصادم/ آسيب مكانيكي
فقدان هواي تنفسي
خوردگي
آلودگي
برق گرفتگي
حريق
پاتولوژي
رواني
دماي زياد
تشعشع
انفجار

 

 Hazards Checklist

Hazards Checklist

System/Operation _________

Evaluator________

Date ______________

 

Electrical

___ Shock

___ Burns

___ Overheating

___ Ignition of Combustibles

___ Inadvertent Activation

___ Power Outage

___ Distribution Feedback

___ Unsafe Failure to Operate

___ Explosion/Electrical (Electrostatic)

___ Explosion/Electrical (Arc)

 

 

 

Hazards Checklist

Acceleration/Deceleration/Gravity

___ Inadvertent Motion

___ Loose Object Translation

___ Impacts

___ Falling Objects

___ Fragments/Missiles

___ Sloshing Liquids

___ Slip/Trip

___ Falls

 

 

 

Hazards Checklist

Radiation (Ionizing)

___ Alpha

___ Beta

___ Neutron

___ Gamma

___ X-Ray

Radiation (Nonionizing)

___ Laser

___ Infrared

___ Microwave

___ Ultraviolet

 

  

Hazards Checklist

Temperature Extremes

___ Heat Source/Sink

___ Hot/Cold Surface Burns

___ Pressure Evaluation

___ Confined Gas/Liquid

___ Elevated Flammability

___ Elevated Volatility

___ Elevated Reactivity

___ Freezing

___ Humidity/Moisture

___ Reduce Reliability

___ Altered Structural Properties(

e.g., Embrittlement

 

 

توجه:

1. چك ليست خطرات ممكن است فقط خطرات خاصي را شناسايي كند
2. نبايد هيچ چك ليستي را در شناسايي خطرات كامل تصور كرد، زيرا ممكن است بعضي از خطراتي كه در چك ليستي نيست  ممكن است از قبل بوده ولي در مراحل بعدي فرايند جستجوي خطر حذف شده باشد

2-    Determine the cause(s) of these conditions

a) The possible causes for a particular hazard are often numerous. The PHA should attempt to identify all possible causes.

b) The causes of hazardous conditions will often become more apparent as the details of the design are better defined.

3-     Determine the potential effect of these conditions on personnel, equipment, facilities, and operations.

The failure of one part of a system may cause the failure of other parts of the system. The PHA should estimate the overall effects of a  hazard or failure.

The severity of the effects of a hazard or failure may be

categorized as follows:

i.   Catastrophic (May cause multiple injuries, fatalities, or loss of a facility)

ii.   Critical (May cause severe injury, severe occupational illness, or major property damage)

iii.   Marginal (May cause minor injury, minor occupational illness resulting in lost workdays, or minor property damage)

iv.   Negligible (Probably would not affect the safety or health of personnel, but is still in violation of a safety or health standard)

4-   Determine the probability that an accident will be caused by the hazard

Accident Probability Classifications

Probable – Likely to occur immediately or within a short period of time.

Reasonably Probable – Probably will occur in time.

Remote – Possible to occur in time.

Extremely Remote – Unlikely to occur.

احتمال وقوع

تعريف	سطح	توصيف
وقوع مكرر آن محتمل است	A	مكرر
چندين بار رخ خواهد داد.	B	محتمل
گاهي اوقات وقوع آن محتمل است	C	گاه‌به‌گاه
وقوع آن غيرمحتمل است، ولي ممكن است رخ دهد.	D	بعيد
بسيار غيرمحتمل، مي‌توان فرض كرد که خطر رخ نخواهد داد.	E	غيرمحتمل

 طبقه ‌بندي شدت خطر

تعريف	طبقه‌بندي	توصيف
مرگ	1	فاجعه‌بار
جراحت يا بيماري ناتوان‌كننده	2	مهم
جراحت، بيماري طولانی	3	مرزي
جراحت، بيماري ساده	4	جزئي

 ماتريس خطر (تشخیص سطح ریسک)

طبقه‌بندي خطر
جزئي 4	مرزي 3	مهم 2	فاجعه بار 1	ميزان تكرار
4A	3A	2A	1A	مكرر (A)
4B	3B	2B	1B	محتمل (B)
4C	3C	2C	1C	گاه‌به‌گاه  (C)
4D	3D	2D	1D	بعيد (D)
4E	3E	2E	1E	غيرمحتمل (E)

 

تحليل  کیفی ریسک

طبقه‌بندي	معيار
1A,  1B,  1C,  2A,  2B,  3A	غيرقابل‌قبول
1D,  2C,   4A,  3B	نامطلوب
1E,  2E,  3D,  2D,  4B,  3C,  4C	قابل‌قبول با تجديدنظر
3E,   4D,   4E	قابل‌قبول بدون تجديدنظر

  5-   Establish initial design and procedural requirements to eliminate or control these hazards

 

 Pressure Cooker Safety Features

1. Safety valve relieves pressure before it reaches dangerous levels.

2. Thermostat opens circuit through heating coil when the temperature rises above 250° C.

3. Pressure gage is divided into green and red sections. "Danger“ is indicated when the pointer is in the red section.

 

Break down of steps in PHA

 

سیستم:  زیر سیستم/ عملیات		آنالیز مقدماتی خطر				کاربر: تاریخک
N	خطرات Hazards	علت ها Causes	اثرات Effects	فعالیت Mod	ریسک  اولیه IMRI	پیشنهاد ها Recomen	ریسک  نهایی FMRI	ملاحظات Comment	حالت Satus

(شعار های ایمنی)

1ـ آن روزي پايانش خوش است كه حادثه اي رخ ندهد.

2ـ اول ايمني ـ بعد كار

3ـ از تصادفات ديگران درس عبرت بگريد.

4ـ ايمني اصل ضروري از اشتغال به شمار مي رود.

5 ـ آلودگي محيط زيست زندگي انسان را تهديد مي كند.

6ـ اگر به سعادت خود و فرزندانتان علاقه داريد، رعايت ايمني و بهداشت را سرلوحه كارتان قرار دهيد.

7 ـ ابزار هاي دستي را روي كف زمين، در راهروها نگذاريد.

8 ـ استفاده از گوشي در محيط هاي پر سر و صدا الزامي است.

9ـ آمار نشان مي دهد كه اكثر حوادث ناگوار در نتيجه يك بي احتياطي كوچك ايجاد شده است .

10ـ اولين اشتباه، آخرين اشتباه است.

11ـ احتياط كن تا بيشتر زندگي كني!

12ـ از حوادث پيشگيري کنيد اما نه به حرف بلکه به عمل.

13. اهميت و فوريت هر کاري چندان زياد نيست که نتوان آن را به اين طريق بي خطر انجام داد .

14ـ اگر به سعادت خود و فرزندانتان علاقه داريد امر حفاظت را سرلوحه کارتان قرار دهيد.

15ـ ايمني زماني حاصل مي شود که بدانيم چگونه از خطر دور شويم.

16. احتياط شرط عقل است.

17ـ از حمل چندين بسته با حجم با دودست که مانع ديد شما مي شود خودداري کنيد، از تعداد بسته ها بکاهيد و بر دفعات حمل آن بيا فزاييد.

18ـ آيا مي دانيد شوخي هاي خطرناک در محيط کار يکي از مهمترين عوامل ايجاد حادثه است.

19ـ از زير بار معلق و ناپايدار عبور نکنيد.

20ـ استفاده از لوازم حفاظت فردي ( ماسک ـ دستکش و غيره... ) در کار با مواد شيميايي ضروري است.

21ـ اگر در معرض عبور يا پرتاب شدن اجسام قرار داريد، بايد كلاه حفاظتي مقاوم و در عين حال سبك به سر گذاريد تا آسيب نبينيد.

22ـ ايمني مسئله اي است مربوط به همه

23ـ ابزار كار را در جيب خود جاي ندهيد.

24ـ از تماس با اشياء مشكوك جداً خودداري كنيد.

25ـ از آلوده شدن زخم به گرد و غبار و يا تماس با ابزار كار خودداري كنيد.

26ـ از تجارب ديگران استفاده كنيد.

27ـ ابزار ناقص را از محيط دور كنيد.

28ـ ايمني ضامن سلامتي است.

29ـ از استعمال كهنه براي پاك كردن روغن و گريس اضافي روي قطعات ماشين در حال حركت خودداري كنيد.

30ـ اگر نمي دانيد ، سؤ ال كنيد .

31ـ از بازيهاي مسخره و اعمالي كه ممكن است ، همكارانتان را ناراحت و عصباني نمايد ، پرهيز نمائيد.

32ـ از وسايل حفاظتي خود هميشه استفاده كنيد.

33ـ به شانس تكيه نكنيد، دستورالعمل هاي كار را مو به مو اجرا كنيد.

34ـ برق خادمي است كه قاتل هم مي تواند باشد.

35ـ به دستور العمل هاي و علائم ايمني توجه خاص مبذل داريد.

36ـ بهتر است از تجارت مصدومين ژند بگيريم نه آنكه خود مصدوم شويم.

37ـ براي انجام كار با ابزار و وسايل مختلف ، بايد از دستكش هاي مناسب آن كار استفاده نمود.

38ـ با رعايت اصول ايمني ، از افزايش آمار حوادث جلوگيري كنيم.

39ـ بهاي هر حادثه هميشه سنگين است.

40ـ به ايمني فكر كنيد.

41ـ بعد از اتمام كار، وسايل و ابزار كار را در محل مخصوص خود قرار دهيد.

42ـ برق كسي را دوست دارد كه از او بترسد.

43ـ براي انجام هر كار اول فكر كنيد.

44ـ با توكل زانوي اشتر را ببند.

45ـ به اميد روزي كه اصول ايمني در كليه شئون اجتماعي رعايت شود.

46ـ بسته هاي حجيم مانع ديد است.

47ـ براي نظافت ماشين يا روغن كاري آن ، ابتدا ماشين را متوقف سازيد. سپس حفاظ آن را برداريد.

48ـ خطر خبر نمي كند، آماده باشيم.

49ـ به ايمني فكر كنيد تا در امان باشيد.

50ـ برخورد دست با نوك تيز و برنده ابزار كار كه از جيب بيرون آمده ، موجب زخمي شدن دست مي گردد.

51ـ به محض زخمي شدن دست يا ساير اعضاء از كمك هاي اوليه استفاده كنيد، كوچكترين جراحت و خراش مي تواند سلامتي شما را بخطر اندازد.

52ـ با بكار بردن وسايل حفاظتي فردي از حوادث جلوگيري کنيد .

53 ـ به محض بريدگي دست و پا و ساير اعضاء از کمک هاي اوليه استفاده کنيد .

54 ـ براي حفظ جان خود به دستورات حفاظتي توجه کنيد .

55 ـ با روش صحيح خودايمني را عملاً تبليغ کنيد .

56 ـ پيشگيري موثرتر از درمان است .

57 ـ پيشگيري امروز را به علاج فردا موکول نکنيد .

58 ـ تصميم بگيريد سال نو را بدون حادثه بگذرانيد .

59 ـ تجربه را ، تجربه کردن خطاست .

60 ـ توصيه هاي ايمني را جدي بگيريد .

61 ـ چه بسا يک جراحت مختصر در اثر لا قيدي به يک کانون چرکي خطر ناک تبديل شده سلامت شما را مورد تهديد قرار دهد .

62 ـ جهت ايمني ، کار را بازرسي نماييد .

63 ـ چون برق ديده نميشود ، هيچ موقع کابل را لمس نکنيد .

64 ـ چرا عاقل کند کاري که باز آرد پشيماني .

65- خودتان را تميز نگهداريد .

66- خوب فکر کنيد تا خوب به مقصد برسيد .

67- خطر هميشه به چشم ديده نميشود .

68-خطر هميشه در كمين است .

69- خطر پاره شدن يا باز شدن و سقوط بار را هميشه در نظر داشته باشيد .

70- حادثه به خودي خود اتفاق نمي افتد بلكه علتي دارد .

71- حوادث را قبل از وقوع پيش بيني كنيد .

72- حصول ايمني در نتيجه همكاري دسته جمعي است .

73- حفاظت ضامن سلامتي است ، عزيزان شما ا نتظار دارند سلامت به خانه بر گرديد .

74- حوادث را قبل از وقوع پيش بيني كنيد ، چون روز خوش ، روز بدون حادثه است .

75- حوادث قابل پيشگيري است .

76ـ حفظ سلامتي شما گرانمايه ترين اصل در زندگي به شمار مي آيد.

77ـ حفاظت جان كاركنان بسيار ساده تر و بهتر از جبران خسارت ناشي از حوادث در محيط كار است.

78ـ در هنگام كار بايد از لباس منظم و صحيح استفاده نمود.

79ـ در يك محيط آرام كار كنيد.

80ـ دانستن نكات ايمني كافي نيست به آنها عمل كنيد.

81ـ در وسايل ايمني اغلب اوقات تجربه گران تمام مي شود.

82ـ دريچه ها و چاله هاي كف كارگاه را بايد با نرده محصور و با چراغ قرمز ( علامت خطر ) مشخص گردد تاكسي در آن سقوط نكند.

83ـ در پس هر حادثه نوعي سهل انگاري وجود دارد.

85ـ در سر راه خود مواظب ميخ ها باشيد.

86ـ در هر كاري كه عقل و احتياط توأماً بكار رود از حوادث پيشگيري خواهد شد.

87ـ در موقع كار كردن با اشياء از كفش هاي حفاظتي استفاده كنيدتا در صورت سقوط شيئي سنگين پاي شما آسيب نبيند.

88ـ درب هاي خروجي و راه روهاي منتهي به آن بايد هميشه آزاد باشد تا كارگران بتوانند هنگام بروز حريق در اسراع وقت از آن خارج شوند.

89ـ دستگيره هاي چرخ دستي بايد حفاظ داشته باشد تا پشت دست به در و ديوار تصادم نكند و زخمي نشود.

90ـ در برابر خطرات ناشي از كار ، خود را حفظ كنيد.

91ـ دقت بيشتر، احتياط بيشتر

92ـ رعايت نظم و انضباط در گارگاه خطر حوادث را كم مي كند.

93ـ رعايت نظم و تربيت در گارگاه برابر نصف كار انجام شده است.

94ـ راه روها و محل آمد و رفت كارگران در گارگاه بايد خالي از هر گونه مانعي باشد.

95ـ روز خوش روز بدون حادثه است.

96ـ سال خوش ، سال بدون حادثه است.

97ـ سلامتي بالاترين نعمت است ، آن را به آساني از دست ندهيد.

98ـ سانحه از بي مبالاتي ، شتابزدگي و عدم دقت ناشي مي شود.

99ـ سيگار نكشيد.

100ـ شتابزدگي و بي نظمي حادثه آفرين است.

101ـ شتابزدگي پشيماني بدنبال دارد.

102ـ شست و شوي لباس با بنزين و مواد نفتي جان عده اي رابه آتش كشيده است. شما ديگر آن را آزمايش نكنيد.

103ـ شرايط و موقعيت هاي خطرناك را اصلاح كنيد.

104ـ صدمات هر اندازه جزئي باشد تحت معاينه و درمان قرار دهيد.

105ـ صرف هزينه جهت حفاظت و ايمني يكنوع سرمايه گذاري است.

106ـ طريقه ي صحيح انجام كار را از سرپرست خود بياموزيد.

107ـ علاج واقعه را قبل از وقوع بايد كرد.

108ـ عدم رعايت ايمني = وقوع حادثه.

109ـ علم ناقص خطرناك است.

110ـ عزيزان شما انتظار دارند ، سلامت به خانه برگرديد.

111ـ عزرائيل در دست شما است.

112ـ عصبانيت و خستگي حادثه بدنبال دارد.

113ـ عمر كوتاه خود را با حادثه كوتاه تر نكنيد.

114ـ غفلت ، اشتباه ، مسامحه، فراموشي از عوامل حوادث مي باشد.

115ـ غرور و جهالت در هنگام كار با وسايل برقي جان انسان را تهديد مي كند.

116ـ فقط شما هستيد كه موقع زخمي شدن رنج و زيان مي بينيد.

117ـ فقط عينك قابل تعويض است نه چشمها.

118ـ قبل از توقف ماشين حفاظ را برنداريد.

119ـ قسمتهاي گردنده بدون حفاظ خطرناكترين قسمت ماشين آلات است.

120ـ قبل از هر نوع كار به علائم توجه كنيد.

121ـ كارگر محتاط و تابع مقررات دچار حادثه نمي شود.

122ـ كوچكترين ضايعه در مدار برق ، مرگ آفرين است.

123ـ كار از محكم كاري عيب نمي كند.

124ـ كوچكترين خراش و جراحت مي تواند سلامتي شما را به خطر اندازد.

125ـ كلاهك حفاظتي اره دوار براي پيشگيري چنين حادثه تعبيه شده است.

126ـ كار خود را با توجه با توجه به مقررات ايمني انجام دهيد.

127ـ كوچكترين خراش و جراحت را پانسمان كنيد.

128ـ كار را بعد از كنترل نمودن كامل شرايط شروع كنيد.

129ـ كسي از شما محافظت نمي كند.

130ـ محكم كنيد بند كلاهتان را.

131ـ محيط كار خود را تميز و مرتب نگهداري كنيد.

132ـ ممكن است وضع شما خوب باشد ولي بهتر است از وضع همكاران و زيردستان خود آگاه باشيد.

133ـ معايب كارو شرايط خطر ناك را فوراً به مافوق اطلاع دهيد.

134ـ نظم و نظافت در كارگاه از حوادث كم مي كند.

135ـ وسايل حفاظت فردي ، ضامن سلامتي و تندرستي شماست.

136ـ هرگز به بيرون هجوم نبريد.

137ـ هرگز با افزار فرسوده و معيوب كار نكنيد.

138ـ هميشه و در همه حال محتاط باشيد و قبل از هر كاري به عواقب آن فكر كنيد.

139ـ هنگام به دست گرفتن و حمل اشيايي كه قسمتهاي برنده و لبه هاي تيز دارد، دستكش حفاظتي بدست كنيد تا زخمي نشويد.

140ـ هر بيشه گمان مبر كه خالي است ، شايد پلنگ خفته باشد.

141ـ هنگام جوشكاري ، ريخته گري و ساير كارهايي كه در نور بسيار شديد صورت مي گيرد ، استعمال عينك حفاظتي ضروري است.

142ـ يك كبريت خاموش نشده ، يك ته سيگار روشن ممكن است لحظاتي بعد حادثه شومي ببار آورد.

143ـ يك خطاي كوچك مي تواند حادثه اي بزرگ به وجود آورد.

144ـ يك لحظه غفلت ، يك عمر پشيماني.

(ارتباط مدیریت و مهندسی ایمنی و راههای برخورد با خطرات )

ارتباط مدیریت و مهندسی ایمنی (Safety enginee ring and management) و روشهای کنترل خطرات چه می تواند باشد؟

در مقاله زیر ”مدیریت و مهندسی ایمنی“ و روشهای کنترل خطرات مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است.
شاید هزینه های عدم توجه به مسائل ایمنی و کاهش ضریب ایمنی سیستم از تصور مدیران و سرپرستان خارج باشد. این هزینه ها می تواند شامل مواردی مانند هزینه حوادث (مستقیم و غیرمستقیم)، هزینه های دوباره کاری، هزینه از دست رفتن اعتبار شرکت و... باشد. با به کارگیری سیستم های مدیریت ایمنی منـــاسب می توان هزینه های جاری ایمنی و هزینه های پیشگیری را به نحو چشمگیری کاهش داد. با توجه به نگرش سازمان، مدیریت ایمنی و مهندسی ایمنی می توانند اصل بقا کسب و کار و صنعت را تقویت و یا تضعیف کنند.
اهرم اصلی و موثر مدیریت ایمنی و مهندسی ایمنی در مواردی نظیر ایمنی در تولید، انتقال و توزیع نیروی برق، ایمنی و سلامت کارکنان، ایمنی تجهیزات و... تبلور پیدا می کند. در این مقاله تعدادی از این متدهای کلیدی تشریح شده است.


تاثیر ایمنی بر بیلان مالی شرکتها

بی تردید حوادث بر میزان فروش و سود شرکتها و اعتبار آنان در سطح جامعه و افکار عمومی تاثیر منفی خواهند داشت و حوادث زمانی واقع می شوند که نقاط ضعفی در سیستم مدیریت ایمنی یا متدهای مهندسی ایمنی وجود داشته باشد. چنانچه خسارت مستقیم حوادث را که شامل خسارات پرداختی، هزینه های پزشکی، تعمیرات دستگاهها می شــود، محاسبه کنیم. می توانیم براساس جداول ارائه شده توسط OCCUPATIONAL SAFETY AND HEAITH ADMINIS… = OSHA و سیستم مدیریت ایمنــی و بهداشت شغلی (ADMINISTRATION SYSTEM) هزینه های غیرمستقیم را به طور تقریبی برآورد کنیم. در این حالت با تقسیم هزینه های حوادث (مستقیم و غیرمستقیم) بر نرخ سود سازمان عددی به دست خواهد آمد که معانی مهم و حیاتی برای مدیران و سرپرستان به همـــراه خواهد داشت. این عدد نشان دهنده میزان فروش اضافه لازم برای تثبیت نرخ سود اعلام شده است.
حوادث و بیماریهای ناشی از کار حدود 4 درصد از تولید ناخالص داخلی جهان را به خود اختصاص می دهند و رقم آن به بیش از یک تریلیون دلار می رسد.


مدیریت ایمنی

سالانه 2 میلیون نفر (مرد و زن) به دلیل حوادث ناشی از کار جان خود را از دست می دهند. این حادثه در کنار 270 میلیون حادثه شغلی و 160 میلیون بیماری ناشی از کار، آمار تکــان دهنده ای را به مدیران صنایع ارائه می کند که این امر اهمیت مدیریت ایمنی را در کنار مهندسی ایمنی مشخص ساخته و همچنین نیاز جهانی ایجاد یک سیستم مدیریت ایمنی را تایید می کند. سیستم های مدیریت ایمنی ارائه شده در جهان نظیر سیستم مدیریت ایمنی وبهداشت حرفه ای (1999 : 18000OHSAS) وHSE و یا 1996 - 8800 BS بدون استفاده صحیح از متدهای مهندسی ایمنی فاقد کارایی لازم و موثر هستند.
این سیستم ها همگی در جهت سامان بخشی به وضعیت ایمنی صنایع ابداع و ارائه شده اند و مزایای چشمگیری را درپی داشته اند. کاهش میزان وقوع حوادث، سیستم گرایی در تصمیمات مدیریت، نگرش به ایمنی به عنوان جنبه های کیفیتی در فراهم آوری محصول، افزایش اطمینان پذیری سیستم ها و... . از دستاوردهای این سیستم مدیریتی است. اما به خاطر داشته باشیم ابزار سیستم های مدیریت ایمنی متدهای مهندسی ایمنی است که غفلت از این متدها پیامدی جزء عدم کفایت سیستم مدیریت ایمنی درپی نخواهـــد داشت. در آخرین ویرایش این سیستم های مدیریتی، به طور مشخص به این نکته اشاره شده و بحث HSEWORK PLACE دقیقاً به بحث بکارگیری متدهای مهندسی ایمنی در سیستم مدیریت ایمنی اشاره دارد.


مهندسی ایمنی چیست؟

تکنیک های مهندسی ایمنی متنوع و با توجه به نوع صنایع و گستره فعالیت، مختلف خواهد بود. اهم این متدها عبارتند از:
آمادگی و واکنش در شرایط اضطراری: به هر میزان که اقدامات پیشگیرانه در سازمانی تقویت شود بازهم امکان وقوع حوادث وجود دارد. لذا آمادگی برای مقابله با وضعیت به وقوع پیوسته و واکنش مناسب می تواند از پیامدهای حادثه به نحو موثری بکاهد. بهره گیری بهینه از امکانات درجهت کاهش پیامدها در این متد از نکات اساسی و کلیدی است.
ارزیابی خطرات شغلی: خطراتی که محل کار پرسنل، دستگاهها و محیط پیرامون را تحت تاثیر قرار می دهد باید شناسایی و ارزیابی شوند تا بتوانیم آنها را تحت کنترل درآوریم. شناسایی طبیعت خطر (بیولوژیکی، فیزیکی و...) قدم اول درکنترل خطرات محیط کار است.
مدیریت تغییر ایمنی: تاسیسات، دستگاهها، روشها و دستورالعملها در صنایع مرتباً دستخوش تغییرات می شوند که می توانند شامل تغییر در نوع دستگاهها، مواد، فرآیند یا روش باشد. همچنین این تغییرات می توانند به صورت موقت یا دائم اعمال شوند. هدف این تغییرات می تواند افزایش تولید یا بهبود وضعیت ایمنی باشد. اما این تغییرات چه دائم و چه موقت می توانند سیستم را با خطرات جدیدی مواجه سازند. بنابراین، کنترل و مدیریت این تغییرات با توجه به هزینه ها وخساراتی که این فرایند درپی داشته است امری ضروری و اجتناب ناپذیر است.
تحقیق و تفحص درمورد حوادث: حوادث از عوامل ظاهری و ریشه ای تشکیل شده اند.
عوامل ظاهری عواملی هستند که به راحتی تشخیص داده
می شوند اما عوامل ریشه ای (CAUSE ROOT) حوادث نیاز به تحقیق بیشتری دارند. با یافتن علل ریشه ای حوادث و ارتباط آنها با علل ظاهری می توانیم از وقوع حوادث مشابه یا گسترش حوادث جلوگیری به عمل آوریم.
ثبت آمار و مستندات: بررسی آمار و مستندات (RECORD KEEPING)یکی از ساده ترین و بهترین روشهـــــای تقویت ایمنی است. بدین گونه که مستندات ایمنی پایه و اساس معتبری برای تصمیم گیریهای آتی سازمان خواهد بود.
سیستم های LOCK/TAG OUT : با استفاده از این سیستم ها می توانیم حوادث حین عملیات تعمیراتی را به حداقل برسانیم بدین گونه که هیچ دستگاهی خارج از کنترل راه اندازی نخواهدشد.
آموزش ایمنی برپایه مشاهدات عینی: در این متد از تمام کار کنان در آموزش و بهبود مسائل ایمنی سیستم استفاده خواهدشد. با استفاده از کارتهای مخصوص و تعریف گردش کار مناسب موارد ناایمن و اعمال ناایمن توسط تمام کارکنان تحت کنترل درخواهدآمد.
ایمنی در راه اندازی واحدهای عملیاتی: حوادث به وقوع پیوسته حین راه اندازی واحدها (چه راه اندازی اولیه و چه راه اندازی پس از تعمیرات) اهمیت موضوع ایمنی به هنگام راه اندازی را به خوبی نشان می دهد. در این متد نحوه عملکرد گروههای مختلف کاری، موردارزیابی قرار می گیرد.
مدیریت ایمنی پیمانکاران: پیمانکاران بخش عمده ای از فعالیتهای خدماتی، تعمیراتی و حتی بهره برداری را در شرکت ها ارائه می کنند. همچنین پیمانکاران به دلیل عدم آشنایی کافی با مسائل ایمنی و عدم سرمایه گذاری مناسب در این زمینه عمدتاً تاثیرات نامناسبی روی سیستم های مدیریت ایمنی خواهند داشت. با استفــاده از تکنیک ها و متدهای مهندسی ایمنی می توانیم این تاثیرات را حذف یا پیامد این تاثیرات را به نحو مطلوبی کاهش دهیم!!!:

(مهندسی ایمنی)safety engineering

مهندسي ايمني:(safety engineering)

هزينه هاي عدم توجه به مسائل ايمني و كاهش ضريب ايمني سيستم از تصور مديران وسرپرستان خارج است. اين هزينه ها مي تواند شامل مواردي مانند هزينه حوادث، هزينه هاي دوباره كاري، هزينه بي اعتبار شدن شركت و... باشد. با به كارگيري سيستم هاي مديريت ايمني منـــاسب مي توان هزينه هاي فوق، هزينه هاي جاري ايمني و هزينه هاي پيشگيري را به نحو چشمگيري كاهش داد. بسته به نگرش سازمان، مديريت ايمني و مهندسي ايمني مي توانند اصل بقا كسب و كار و صنعت را تقويت و يا تضعيف كنند.

 در اين مقاله تعدادي از اين متدهاي كليدي تشريح شده است.

1 - تاثير ايمني بر بيلان مالي سازمانها: بي ترديد حوادث بر ميزان فروش و سود سازمانها و شركتها و اعتبار آنان در سطح جامعه و افكار عمومي تاثير منفي خواهند داشت و حوادث زماني واقع مي شوند كه نقاط ضعفي در سيستم مديريت ايمني يا متدهاي مهندسي ايمني وجود داشته باشد. چنانچه خسارت مستقيم حوادث را كه شامل خسارات پرداختي، هزينه هاي پزشكي، تعميرات دستگاهها مي شــود، محاسبه كنيم. مي توانيم براساس جداول ارائه شده توسط OCCUPATIONAL HEAITH SAFETY=OHSA سيستم مديريت ايمنــي و بهداشت حرفه اي (ADMINISTRATION SYSTEM) هزينه هاي غيرمستقيم را به طور تقريبي برآورد كنيم. در اين حالت با تقسيم هزينه هاي حوادث (مستقيم و غيرمستقيم) بر نرخ سود سازمان عددي به دست خواهدآمد كه معاني مهم و حياتي براي مديران و سرپرستان محترم به همـــراه خواهد داشت. اين عدد نشان دهنده ميزان فروش اضافه لازم براي تثبيت نرخ سود اعلام شده است.


حوادث و بيماريهاي ناشي از كار حدود 4 درصد از توليد ناخالص داخلي جهان را به خود اختصاص مي دهند و رقم آن به بيش از يك تريليون دلار مي رسد.

2 - مديريت ايمني: سالانه 2 ميليون نفر(مرد و زن) به دليل حوادث ناشي از كار جان خود را از دست مي دهند. اين حادثه در كنار 270 ميليون حادثه شغلي و 160 ميليون بيماري ناشي از كار، آمار تكــان دهنده اي را به مديران صنايع ارائه مي كند كه اين امر اهميت مديريت ايمني را در كنار مهندسي ايمني مشخص ساخته و همچنين نياز جهاني ايجاد يك سيستم مديريت ايمني را تاييد مي كند. سيستم هاي مديريت ايمني ارائه شده در جهان نظير سيستم مديريت ايمني و بهداشت حرفه اي و -0HSE ، 2001:MS يا 1999 : 18000 و 1996 - 8800 BS بدون استفاده صحيح از متدهاي مهندسي ايمني فاقد كارايي لازم و موثر هستند.

اين سيستمها همگي در راستاي سامان بخشي به وضعيت ايمني صنايع ابداع و ارائه شده اند و مــــزاياي چشمگيري را درپي داشته انـــد. كاهش ميزان وقوع حوادث، سيستم گرايي در تصميمات مديريت، نگرش به ايمنـــي به عنوان جنبه هاي كيفيتي در فراهم آوري محصول، افزايش اطمينان پذيري سيستمها و... . از دستاوردهاي اين سيستم مديريتي است. اما به خاطر داشته باشيم ابزار سيستم هاي مديريت ايمني متدهاي مهندسي ايمني است كه غفلت از اين متدها پيامدي جزء عدم كفايت سيستم مديريت ايمني درپي نخواهـــد داشت. در آخرين ويرايش اين سيستم هاي مديريتي (HES-MS) به طور مشخص به اين نكته اشاره شده و بحث HSE@WORK PLACE دقيقاً به كارگيري متدهاي مهندسي ايمني در سيستم مديريت ايمني اشاره دارد.

3 - مهندسي ايمني: تكنيك هاي مهندسي ايمني متنوع و بسته به نوع صنايع و گستره فعاليت، مختلف خواهدبود.
اهم اين متدها عبارتند از:
آمادگي و واكنش در شرايط اضطراري: به هر ميزان كه اقدامات پيشگيرانه در سازماني تقويت شود بازهم امكان وقوع حوادث وجود دارد. لذا آمادگي براي مقابله با وضعيت به وقوع پيوسته و واكنش مناسب مي توانند از پيامدهاي حادثه به نحو موثري بكاهد. بهره گيري بهينه از امكانات درجهت كاهش پيامدها در اين متد از نكات اساسي و كليدي است.
ارزيابي خطرات شغلي: خطراتي كه محل كار پرسنل، دستگاهها و محيط پيرامون را تحت تاثير قرار مي دهد بايستي شناسايي و ارزيابي شوند تا بتوانيم آنها را تحت كنترل درآوريم. شناسايي طبيعت خطر (بيولوژيك، فيزيكي و...) قدم اول دركنترل خطرات محيط كار است.

مديريت تغيير ايمني: تاسيسات، دستگاهها، روشها و دستورالعملها در صنايع مرتباً دستخوش تغييرات مي توانند شامل تغيير در نوع دستگاهها، مواد، فرايند يا روش باشد. همچنين اين تغييرات مي توانند به صورت موقت يا دائم اعمال شوند. هدف اين تغييرات مي تواند افزايش توليد يا بهبود وضعيت ايمني باشد. اما اين تغييرات چه دائم و چه موقت مي توانند سيستم را با خطرات جديدي مواجه سازند. بنابراين، كنترل و مديريت اين تغييرات باتوجه به هزينه ها وخساراتي كه اين فرايند درپي داشته است امري ضروري و اجتناب پذير است.

تحقيق و تفخص پيرامون حوادث: حوادث از عوامل ظاهري و ريشه اي تشكيل شده اند. ظاهري و عواملي هستند كه به راحتي تشخيص داده مي شوند ولي عوامل ريشه اي (ROOT CAUSE) حوادث نياز به تحقيق بيشتري دارند. با يافتن علل ريشه حوادث و ارتباط آنها با علل ظاهري مي توانيم از وقوع حوادث مشابه با گسترش حوادث جلوگيري به عمل آوريم.

ثبت آمار و مستندات: بررسي آمار و مستندات (RECORD KEEPING) يكي از ساده ترين و بهترين روشهـــــاي تقويت ايمني است. بدين گونه كه مستندات ايمني پايه و اساس معتبري براي تصميم گيريهاي آتي سازمان خواهد بود.

سيستمهاي LOCK/TAG OUT : با استفاده از اين سيستم ها مي توانيم حوادث حين عمليات تعميراتي را به حداقل برسانيم بدين گونه كه هيچ دستگاهي خارج از كنترل راه اندازي نخواهدشد.

آموزش ايمني برپايه مشاهدات عيني: در اين متد از تمام پرسنل در راستاي آموزش و بهبود مسائل ايمني سيستم استفاده خواهدشد. با استفاده از كارتهاي مخصوص و تعريف گردش كار مناسب موارد ناايمن و اعمال ناايمن توسط تمام پرسنل تحت كنترل درخواهدآمد.

ايمني در راه اندازي واحدهاي عملياتي: حوادث به وقوع پيوسته حين راه اندازي واحدها (چه راه اندازي اوليه و چه راه اندازي پس از تعميرات) اهميت موضوع ايمني به هنگام راه اندازي را به خوبي نشان مي دهد. در اين متد نحوه عملكرد گروههاي مختلف كاري، موردارزيابي قرار مي گيرد.

مديريت ايمني پيمانكاران: پيمانكاران بخش عمده اي از فعاليتهاي خدماتي، تعميراتي و حتي بهره برداري را در سازمانها ارائه مي كنند.
همچنين پيمانكاران به دليل عدم آشنايي كافي با مسائل ايمني و عدم سرمايه گذاري مناسب در اين زمينه عمداً تاثيرات نامناسبي روي سيستمهاي مديريت ايمني خواهند داشت. با استفــاده از تكنيك و متدهاي مهندسي ايمني مي توانيم اين تاثيرات را حذف يا پيامد اين تاثيرات را به نحو مطلوبي كاهش دهيم.

نتيجه گيري
همانگونه كه استقرار سيستم مديريت ايمني جهت بهبود عملكرد سازمان امري اجتناب ناپذير است بكارگيري متدها و اصول مهندسي ايمني در دستيابي به اهداف سيستم مديريت ايمني امري لازم و حياتي است. عدم بكارگيري و تقويت مهندسي ايمني حاصلي جزء عدم موفقيت سيستم هاي مديريت ايمني درپي نخواهد داشت.

مبانی و مفاهیم فرهنگ سازمانی در مدیریت

 

                                                                           چکیده

اگر شما فرهنگ را هدايت نكنيد ، فرهنگ شما را هدايت مي كند . فرهنگ به معناي ارزشهاي مشترك ميان افراد يك گروه است.اين گروه ميتواند يك خانواده ، يك سازمان ويا يك كشور باشد.تاثير فرهنگ در سطح ملي ، دير زماني است كه شناخته شده است . ولي واژ ه فرهنگ سازماني ، واژه بسيار جواني در ادبيات مديريت است . نكته قابل توجه اين است كه فرهنگ خوب يا بد مفهوم ندارد. مديران بايد هوشيار باشند كه فرهنگ سازماني با ماموريت و استراتژي هاي سازمان هم خواني داشته باشد. بنابراين ملاك قضاوت در مورد يك فرهنگ ، ميزان هماهنگي آن با وظايف آن سازمان است.فرهنگ سازماني شمشيري دو لبه است . ازيك سو بستري است كه دستيابي به اهداف سازماني را تسهيل مي كند . لبه دوم فرهنگ سازماني مي تواند سدي باشد بر سر اعمال تغييرات در سازمان. تغيير اصولي و منطقي فرهنگ سازمان (در صورت لازم بودن ) تا حد بسيار زيادي در گرو آموزش تيم تغيير دهنده مي باشد.

كليدواژه : فرهنگ ؛ سازمان ؛ فرهنگ سازماني ؛ آموزش

---

1- مقدمه

فرهنگ سازماني موضوعي است كه به تازگي در دانش مديريت و در قلمرو رفتار سازماني راه يافته است. به دنبال نظريات و تحقيقات جديد در مديريت، فرهنگ سازماني داراي اهميت روزافزوني شده و يكي از مباحث اصلي و كانوني مديريت را تشكيل داده است. جمعيت‌شناسان، جامعه‌شناسان و اخيراً روان‌شناسان و حتي اقتصاددانان توجه خاصي به اين مبحث نو و مهم در مديريت مبذول داشته و در شناسايي نقش و اهميت آن نظريه‌ها و تحقيقات زيادي را به‌وجود آورده و در حل مسائل و مشكلات مديريت به كار گرفته‌اند. با بررسي كه توسط گروهي از انديشمندان علم مديريت به عمل آمده فرهنگ سازماني به‌عنوان يكي از مؤثرترين عوامل پيشرفت و سازمانها شناخته شده است. به‌طوري‌كه بسياري از پژوهشگران معتقدند كه يکي از دلايل موفقيت  ژاپن در صنعت و مديريت توجه آنها به فرهنگ سازماني است.

فرهنگ سازماني به‌عنوان مجموعه‌اي از باورها و ارزشهاي مشترك بر رفتار و انديشه اعضاي سازمان اثر مي‌گذارد و مي‌توان نقطه شروعي براي حركت و پويايي و يا مانعي در راه پيشرفت به شمار آيد. فرهنگ سازماني از اساسي‌ترين زمينه‌هاي تغيير و تحول در سازمان است نظر به اينكه برنامه‌هاي جديد تحول بيشتر به تحول بنيادي سازماني نگاه مي‌كند از اين‌رو هدف اين برنامه‌ها تغيير و تحول فرهنگ سازمان به‌عنوان زيربنا به بستر تحول است.

2- مفهوم فرهنگ

فرهنگ واژه‌اي است كه علماي علم اجتماع و پژوهشگران رشته مردم‌شناسي آن را به كار مي‌برند و اين واژه از گسترش وسيعي برخوردار است و آن‌چنان مفيد واقع شده كه آن را در ساير علوم اجتماعي نيز به كار مي‌برند. فرهنگ در قالب بحث تخصصي خود در حدود اواسط قرن نوزدهم در نوشته‌هاي علماي مردم‌شناسي پديدار شد و كاربرد علمي كلمه فرهنگ در اواخر قرن مذكور توسط تايلر (1917ـ1832) مردم‌شناس انگليسي صورت گرفت. يكي از مباني اساسي علوم رفتاري با رشته انسان‌شناسي آغاز مي‌شود و يكي از رشته‌هاي فرعي انسان‌شناسي، انسان‌شناسي فرهنگي است كه با مطالعه رفتار سازماني ارتباط نزديك دارد. انسان‌شناسي فرهنگي با رفتار مكتسبه انسانها كه از فرهنگ آنها تأثير مي‌گيرد و نيز با فرهنگ متأثر از اين رفتار سر و كار دارد. در واقع بدون فهم عميق ارزشهاي فرهنگي جامعه نمي‌توان رفتار سازماني را به درستي فهميد. نقشي كه فرهنگ در رفتار انسان ايفا مي‌كند، يكي از مهم‌ترين مفاهيمي است كه در علوم رفتاري وجود دارد.

به ‌صورت خيلي كلي مفهوم فرهنگ عبارت است از، كيفيت زندگي گروهي از افراد بشر كه از يك نسل به نسل ديگر انتقال پيدا مي‌كند. به عقيده ادگار شاين فرهنگ را مي‌توان به‌عنوان يك پديده كه در تمام مدت اطراف ما را احاطه كرده است مورد تجزيه و تحليل قرار داد. به نظر وي هنگامي كه فردي، فرهنگي را به سازمان يا به داخل گروهي از سازمان به ارمغان مي‌آورد مي‌تواند به وضوح چگونگي به وجود آمدن، جاي گرفتن و توسعه آن را ببيند و سرانجام آن را زير نفوذ خود درآورده، مديريت نمايد و سپس تغيير دهد. پژوهشگران مسائل فرهنگي، كاربرد فرهنگ را در دو زمينه بيان مي‌كنند:

1. فرهنگ در گسترده‌ترين معني مي‌تواند به فرآورده‌هاي تمدن پيچيده و پيشرفته اشاره داشته باشد كه در چنين معنايي به چيزهايي مانند ادبيات، هنر، فلسفه، دانش و فن‌شناسي باز مي‌گردد.
2. در زمينه ديگر فرهنگ از سوي مردم‌شناسان و ديگر كساني كه انسان را بررسي مي‌كنند به كار مي‌رود در اين معني به آفريده‌هاي انديشه، عادات، اشياء عادي اشاره دارد كه در پي انباشت آنها سازگاري پيچيده‌اي بين انسان و محيط طبيعي وي پديد مي‌آيد.

3- تعريف فرهنگ

فرهنگ در زبان فارسي معاني مختلفي دارد كه مهم‌ترين آنها ادب، تربيت، دانش، مجموعه آداب و رسوم، علوم، معارف و هنرهاي يك جامعه است. از ديدگاه علمي تعاريف متعدد و متنوعي از فرهنگ ارائه گرديده كه در ذيل به برخي از آنها اشاره مي‌شود:

• در فرهنگ فارسي عميد، فرهنگ عبارت است از دانش، ادب، علم، معرفت، تعليم و تربيت، آثار علمي و ادبي يك قوم يا ملت.
• فرهنگ لغات وبستر، فرهنگ را مجموعه‌اي از رفتارهاي پيچيده انساني كه شامل افكار، گفتار اعمال و آثار هنري است و بر توانايي انسان براي يادگيري و انتقال به نسل ديگر تعريف مي‌كند.
• به عقيده هافستد فرهنگ عبارت است از: انديشه مشترك اعضاي يك گروه يا طبقه كه آنها را از ديگر گروهها مجزا مي‌كند و در جايي ديگر، فرهنگ به‌صورت مجموعه‌اي از الگوهاي رفتار اجتماعي، هنرها، اعتقادات، رسوم و ساير محصولات انسان و ويژگيهاي فكري يك جامعه يا ملت تعريف مي‌شود.

4- ويژگيهاي فرهنگ

با بررسيهاي زيادي كه از فرهنگهاي مختلف به عمل آمده، چنين به نظر مي‌آيد كه علي‌رغم تفاوتهاي موجود، همه فرهنگها داراي ويژگيهايي هستند كه تعدادي از آنها را مي‌توان به شرح زير معرفي كرد:

• فرهنگ آموختني است. فرهنگ خصوصيتي غريزي است و ذاتي نيست. فرهنگ نظامي است كه پس از زاده شدن انسان در سراسر زندگي آموخته مي‌شود.
• فرهنگ آموخته مي‌شود. انسان مي‌تواند عادتهاي آموخته‌شده خود را به ديگران منتقل كند.
• فرهنگ اجتماعي است عادتهاي فرهنگي، ريشه‌هاي اجتماعي دارند و شماري از مردم كه در گروهها و جامعه‌ها زندگي مي‌كنند در آن شريك اند.
• فرهنگ پديده‌اي ذهني و تصوري است. عادتهاي گروهي كه فرهنگ از آنها پديد مي‌آيد به‌صورت هنجارها يا الگوهاي رفتاري، آرماني ذهني مي‌شوند يا در كلام مي‌آيند.
• فرهنگ خشنودي‌بخش است. هر فرهنگي كه نتواند از عهده تعيين هدف اعلاي زندگي برآيد از برآوردن آرمانهاي عالي حيات نيز ناتوان است. عناصر فرهنگي تا زماني كه بر افراد يك جامعه خشنودي نهايي مي‌بخشد مي‌توانند پايدار بمانند.
• فرهنگ سازگاري مي‌يابد. فرهنگ دگرگون مي‌شود و فرا گرد دگرگوني آن همراه با تطبيق و سازگاري است.
• فرهنگ يگانه‌ساز است. عناصر هر فرهنگ گرايش به آن دارند تا پيكري يكپارچه و به هم بافته و سازگار پديد آورند و اين سازگاري به زمان نياز دارد.

5- تعريف سازمان

اين موضوع كه بايد سازمان را به‌عنوان نوعي فرهنگ به حساب آورد يعني سيستمي كه اعضاي آن استنباط مشتركي از سازمان دارند يك پديده نسبتاً تازه است. در گذشته تصور بر اين بود كه سازمان يك وسيله يا ابزاري منطقي است كه مي‌توان با استفاده از آن يك گروه از افراد را كنترل و كارهاي آنها را هماهنگ كرد. اين سازمان داراي سطوح عمودي، دواير، سلسله مراتب اختيارات و از اين قبيل ويژگيها بودند. ولي واقعيت اين است كه يك سازمان بيش از اينها ست و مانند يك فرد داراي شخصيت است .هنگامي‌كه يك سازمان به‌صورت يك نهاد درمي‌آيد داراي نوعي حيات و زندگي مي‌شود كه با زندگي اعضاي آن متفاوت است و به خودي خود داراي ارزش مي‌شود. از اين‌رو هنگامي‌كه سازمان به‌صورت يك نهاد درمي‌آيد الگوي خاصي از رفتار مورد قبول همه اعضاي سازمان قرار خواهد گرفت كه در همه جاي سازمان به چشم مي‌خورد.

سازمان عبارت است از فرايند هاي نظام ‌يافته از روابط متقابل افراد براي دست يافتن به هدفهاي معين. اين تعريف از پنج عنصر تشكيل شده است:

1. سازمان هميشه از افراد تشكيل مي‌شود.
2. اين افراد به طريقي با يكديگر ارتباط دارند و بين آنها روابط متقابل برقرار است.
3. اين روابط متقابل را مي‌توان نظام بخشيد.
4. كليه افراد در سازمان داراي هدفهاي مشخصي هستند و بعضي از اين هدفها در عملكرد آنها اثر مي‌گذارند. هر فرد انتظار دارد كه از طريق همكاري در سازمان به هدفهاي شخصي خود نيز نايل شود.
5. اين روابط متقابل همچنين نيل به هدفهاي مشترك سازمان را ميسر مي‌كند و اعضاي سازمانها براي دست يافتن به هدفهاي فردي، حصول هدفهاي مشترك سازماني را دنبال مي‌كنند. با توجه به تعريف فوق، سازمان چيزي جز روابط متقابل بين افراد نيست و ساختار سازماني اين روابط متقابل را كه شامل تعيين نقشها، روابط بين افراد، فعاليتها، سلسله مراتب هدفها و ساير ويژگيهاي سازمان است، منعكس مي‌نمايد.

6- مفهوم فرهنگ سازمانی

فرهنگ سازماني موضوعي است كه به‌تازگي در دانش مديريت و در قلمرو رفتار سازماني راه يافته است. فرهنگ از ديرباز براي شرح كيفيت زندگي جامعه انساني به كار برده مي‌شود. ولي درباره فرهنگ سازماني آنچه مربوط به كار و رفتار مردمان در سازمان است كمتر سخن گفته شده است.

از تركيب دو واژه فرهنگ و سازمان انديشه‌اي تازه پديد آمده است كه هيچ‌يك از آن دو واژه اين انديشه را در بر ندارد. سازمان يك استعاره براي نظم و تربيت است درحالي‌كه عناصر فرهنگ نه منظم هستند و نه با نظم. فرهنگ كمك مي‌كند تا درباره چيزي جداي از مسائل فني در سازمان سخن گفته شود و باعث مي‌شود نوعي از روان همراه با نوعي رمز و راز پديد آيد. بنابراين مي‌توان گفت فرهنگ در يك سازمان مانند شخصيت در يك انسان است.

فرهنگ سازماني پديده‌اي است كه در سازمان است و همه اعضاء اتفاق نظر دارند كه يك دست ناپيدا افراد را در جهت نوعي رفتار نا مرئي هدايت مي‌كند. شناخت و درك چيزي كه فرهنگ سازمان را مي‌سازد، شيوه ايجاد و دوام آن به ما كمك مي‌كند تا بهتر بتوانيم رفتار افراد در سازمان را توجيه كنيم.

7- تعريف فرهنگ سازماني

مقصود از فرهنگ سازماني، سيستمي از استنباط مشترك است كه اعضاء نسبت به يك سازمان دارند و همين ويژگي موجب تفكيك دو سازمان از يكديگر مي‌شود. كريس آرجريس، فرهنگ سازماني را نظامي زنده مي‌خواند و آن را در قالب رفتاري كه مردم در عمل از خود آشكار مي‌سازند، راهي كه بر آن پايه به‌طور واقعي مي‌انديشند و احساس مي‌كنند و شيوه‌اي كه به‌طور واقعي با هم رفتار مي‌كنند تعريف مي‌كند. مي‌توان گفت كه همه افرادي كه در اين زمينه مطالعه نموده‌اند همگي توافق دارند كه فرهنگ؛

• كلي است كه از مجموع اجزاي آن بيشتر است.
• تاريخچه سازمان را منعكس مي‌كند.
• به مطالعه انسان‌شناسي مانند رسوم و نهادها مربوط مي‌شود.
• توسط گروهي از افراد كه يك سازمان را تشكيل داده‌اند شكل گرفته است.
• حركت آن كند و سخت است.
• تغيير آن به سختي صورت مي‌گيرد.

با توجه به تعريف عنوان‌شده به اين نتيجه مي‌رسيم كه تقريباً تمامي پژوهشگران از فرهنگ سازماني به‌عنوان مجموعه‌اي از ارزشها، باورها، عقايد، فرضيات و هنجارهاي مشترك حاكم بر سازمان ياد مي‌كنند. در واقع فرهنگ سازماني همان چيزي است كه به‌عنوان يك پديده درست به اعضاي تازه وارد آموزش داده مي‌شود و آن بيانگر بخش نانوشته و محسوس سازمان است.

8- ويژگيهاي فرهنگ سازماني

در صورتي‌كه فرهنگ را سيستمي از استنباط مشترك اعضاء نسبت به يك سازمان بدانيم، يك سيستم از مجموعه‌اي از ويژگيهاي اصلي تشكيل شده است كه سازمان به آنها ارج مي‌نهد يا براي آنها ارزش قائل است. اين 10 ويژگي عبارتند از:

1. خلاقيت فردي: ميزان مسئوليت، آزادي عمل و استقلالي كه افراد دارند.
2. ريسك‌پذيري: ميزاني كه افراد تشويق مي‌شوند تا ابتكار عمل به خرج دهند، دست به كارهاي مخاطره‌آميز بزنند و بلند پروازی كنند.
3. رهبري: ميزاني كه سازمان هدفها و عملكردهايي را كه انتظار مي‌رود انجام شود، مشخص مي‌نمايد.
4. يكپارچگي: ميزان يا درجه‌اي كه واحدهاي درون سازمان به روش هماهنگ عمل مي‌كنند.
5. حمايت مديريت: ميزان يا درجه‌اي كه مديران با زيردستان خود ارتباط را برقرار مي‌كنند، آنها را ياري مي‌دهند و يا از آنها حمايت مي‌كنند.
6. كنترل: تعداد قوانين و مقررات و ميزان سرپرستي مستقيم كه مديران بر رفتار افرادي اعمال مي‌كنند.
7. هويت: ميزان يا درجه‌اي كه افراد، كل سازمان (و نه گروه خاص يا رشته‌اي كه فرد در آن تخصص دارد) را معرف خود مي‌دانند.
8. سيستم پاداش: ميزان يا درجه‌اي كه شيوه تخصيص پاداش (يعني افزايش حقوق و ارتقاي مقام) بر اساس شاخصهاي عملكرد كاركنان قرار دارد نه بر اساس سابقه، پارتي‌بازي و از اين قبيل شاخصها.
9. سازش با پديده تعارض: ميزان يا درجه‌اي كه افراد تشويق مي‌شوند با تعارض بسازند و پذيراي انتقادهاي آشكار باشند.
10.  الگوي ارتباطي: ميزان يا درجه‌اي كه ارتباطات سازماني به سلسله مراتب احتياجات رسمي محدود مي‌شود.

جيمز پرسي همين ويژگيها را با اندكي تفاوت به شرح زير بيان مي‌كند:

1. هويت يا شخصيت افراد
2. اهميت كار گروهي
3. نگرش كاركنان
4. يكپارچگي
5. كنترل و سرپرستي
6. ريسك‌پذيري
7. ميزان پاداش
8. ميزان تضاد
9. ميزان حمايت و راهنمايي مديريت
10.  نگرش سازمان (در مورد اهداف)

نتايج مطالعاتي كه به منظور ميزان تعهد كاركنان و تعيين ارزشها عقايد اساسي آنان در برخي از سازمانهاي موفق صورت گرفته است، 10 ويژگي فرهنگ سازماني را با توجه به درجه اهميتشان به شرح ذيل اعلام گرديده است:

1. عملكرد
2. صداقت
3. رقابت
4. روحيه كار گروهي
5. روحيه سازماني
6. نوآوري
7. حمايت مديريت
8. موفقيتهاي فردي
9. وفاداري
10.  سابقه تاريخي سازمان

در صورتي‌كه فرهنگ سازماني از زاويه اين 10 ويژگي مورد توجه قرار گيرد، تصوير كاملي از آن به دست مي‌آيد. اين تصوير به‌صورت اساسي درمي‌آيد كه منعكس‌كننده نوع احساسات اعضاء، استنباط مشترك آنان، شيوه انجام امور و نوع رفتار آنان است.

9- عوامل و اجزاء فرهنگ سازمانی

فرهنگ سازمان از دو لايه اصلي تشكيل شده است. نخستين لايه،( ارزشها و باورها) لايه‌اي است كه نمايشگر نمادهاي ملموس مانند طرز پوشش، رفتار، مراسم، تشريفات، اسطوره‌ها و افسانه‌هاست. لايه ديگر فرهنگ سازماني، لايه پايه‌اي و يا شالوده اساسي فرهنگ سازمان است كه به ارزشهاي زيربنايي، مفروضات، باورها و فرآيندهاي فكري افراد و گروههاي سازماني اشاره دارد. اين لايه در واقع فرهنگ راستين سازمان را تشكيل مي‌دهد. عوامل تشكيل‌دهنده فرهنگ سازمان عبارت اند از : هنجارها ، سنتها و تشريفات ، و مفروضات .

در اين قسمت در مورد هريك از عوامل ذكرشده توضيح مختصري داده مي‌شود:

• ارزشها: ارزشهاي فرهنگ سازمان معمولاً بازتابي از ارزشهاي جامعه و محيطي است كه سازمان در آن قرار دارد. در واقع ايده‌ها و تمايلات و نظراتي هستند كه عمدتاً به‌عنوان راه حلهاي معتبر براي مشكلات پذيرفته شده‌اند.
• باورها: مردم باورها يا اعتقادات گوناگوني دارند مثل اعتقاد به خدا، اعتقاد به كارايي گروههاي كاري و يا جمع شدن در كنار آب ‌سرد كن براي پچ‌پچ كردن و پي بردن به ماجراهاي اداري محيط كار. بعضي از باورها مربوط به نكات جزئي زندگي روزمره و بعضي از آنها در حوزه مسائلي است كه از نظر فرد، سازمان و يا جامعه اهميت زيادي دارد. به‌طور كلي باورهاي شكل‌دهنده تصميمات بلندمدت و كلان سازمان را باورهاي راهبردي (استراتژيك) و باورهاي مشترك اجراكنندگان تصميمات را باورهاي كاربردي (عملياتي) مي‌نامند. هم‌سو نمودن اين دو دسته باور به هم‌افزايي فرهنگي و توفيق سازمان در تحقيق اهداف خود كمك مي‌كند. در غير اين‌صورت انرژيها صرف خنثي كردن يكديگر و باعث اخلال و مانع حركت سازمان به‌سوي هدفهاي خود خواهد شد. باورهاي راهنما، جهت حركت باورهاي روزمره را تعيين مي‌كنند .در واقع باورهاي راهنما، تعيين‌كننده روشي است كه هر كار بايد بر اساس آن انجام شود و باورهاي روزمره روشي است كه كارها عملاً به‌طور روزانه انجام مي‌شوند. باورهاي راهنما مانند قوانين بنيادي به‌ندرت تغيير مي‌كنند درحالي‌كه باورهاي روزمره، به رفتار روزمره مربوط مي‌شوند و متناسب با شرايط تغيير مي‌كنند.
• فرآيند اجتماعي سازمان: عامل ديگري كه در ايجاد و تكوين فرهنگ سازماني مهم است، فرآيند اجتماعي سازمان است از طريق اين فرآيند افراد جاي خود را در سازمان باز مي‌كنند. ياد مي‌گيرند كه چگونه جذب سازمان شوند، با هنجارها و استانداردهاي سازمان آشنا شوند و رفتار مناسب را فرا گيرند. فرآيند اجتماعي در سازمانها به‌صورت آموزشهاي توجيهي و قبل از خدمت و آموزشهاي حين خدمت مي‌باشد و يا گاهي افراد خود به‌تدريج هنجارها و رفتارهاي مناسب را تشخيص مي‌دهند و به‌تدريج به آنها خو مي‌گيرند. كه در حالت اول آموزش به شكل رسمي و در حالت دوم به شكل غير رسمي مي‌باشد .موفقيت فرآيند اجتماعي سازمان ارتباط زيادي به ماهيت فرهنگ سازمان و نوع هنجارهاي غالب در سازمان دارد.
• سنتها و تشريفات: سنتها الگوهايي هستند كه در سازمان شكل گرفته و به‌صورت عادت پايدار شده‌اند. تأكيد بر الگوها، رفتارهاي ويژه در مراسم عمومي، نوع برخورد با كار، افراد و ارباب رجوع، تشويق به گردهماييها پيروي از شعارها و نمادهاي ارتباط (هر شيء، عمل، رويدادي كه براي انتقال معني به كار مي‌رود)، همگي بيان‌كننده انتظارهاي سازمان از افراد و همين‌طور انتظار متقابل آنها از سازمان است.
• اسطوره‌ها: نمونه‌اي از تاريخ گذشته سازمان است كه موفقيتها و كارهاي برجسته مؤسسات و يا مديران در گذشته را به‌صورت الگو بازگو مي‌كند و هدف آن انگيزش كاركنان و پيروي آنها از آن الگوهاست.  به ‌طوري‌كه در كاركنان دلبستگي ايجاد كند و باعث شود آنان از عضويت در سازمان احساس غرور كنند و به خود ببالند. پژوهشگر ديگري اجزاي فرهنگ سازماني را از لحاظ قابليت مشاهده و تغيير و تداوم آن به دو سطح تفكيك مي‌كند. به ‌طوري‌كه در سطح عميق‌تر كه كمتر قابل مشاهده است. شامل ارزشهاي مشتركي مي‌شود كه حتي اگر اعضاي گروه هم تغيير كنند در سازمان باقي خواهند ماند. كه در واقع اين ارزشها رفتار گروه را شكل مي‌دهند. در اين سطح فرهنگ به سختي قابل تغيير است در اين تفاوت افراد در سازمانها از لحاظ توجه به مسائل مالي، نوآوري و يا عملكرد مشخص مي‌شود. در سطح ديگر كه قابل مشاهده است، فرهنگ الگوهاي رفتاري را نشان مي‌دهد كه كاركنان تازه‌وارد به‌طور خودكار از كاركنان قديمي مي‌آموزند. فرهنگ در اين سطح قابل تغيير است.

10- چگونگي شكل‌گيري و تداوم فرهنگ سازماني

 

معمولاً، هر سازمان ابتدا به‌صورت يك واحد كوچك تأ سيس مي‌شود. در شروع فعاليت سازمان، فرهنگ در آن با توجه به عوامل مختلفي به‌سرعت شكل مي‌گيرد. شكل‌گيري فرهنگ بستگي دارد به دلايل به وجود آمدن سازمان و جايگاه آن در جامعه و عوامل موفقيت آن از قبيل كارايي، مر غو بيت كالا، كيفيت ارائه خدمات به ارباب رجوع يا مشتريان، ابداع و نوآوري، تلاش زياد و وفاداري نسبت به سازمان. وقتي سازمان متولد مي‌شود تلاش زيادي از طرف كاركنان براي موفقيت سازمان صورت مي‌گيرد. در حقيقت فرهنگ نشانگر درجه تلاش و تصوير كاركنان از كار خود و آينده سازمان است. به‌تدريج كه سيستمهاي پاداش سياستها، خط مشيها و قوانين حاكم بر كار تدوين مي‌يابند، مجموعه اين عوامل بر شكل‌گيري فرهنگ اوليه سازمان تأثيرات عميق مي‌گذارد. اين عوامل از طرف سازمان رسمي مشخص‌كننده نوع رفتار و طرز برخوردهايي هستند كه براي موفقيت سازمان مهم خواهند بود.

بنيا نگذاران و مديران ارشد، نقش اساسي در اين شكل‌گيري ايفا مي‌كنند. اصول اعتقادي، ارزشها، اهداف و رفتار بنيانگذار سازمان مشخص‌كننده نوع انتظارات حال و آينده سازمان بوده، اين اعتقادات و رفتارها توسط ديگر مديران سازمان به زيرمجموعه منتقل مي‌شود. كارمندان رفتار مديران را پيوسته زير نظر دارند و هر واقعه مهمي كه نتيجه عمل مديريت است را به خاطر مي‌سپارند. عدالت، عجله، تكبر، محبت و ديگر خصايص مديران در شكل‌گيري فرهنگ سازمان تأثير دارد. افراد آنها را به خاطر مي‌سپارند. اين رفتار نشانگر اين است كه سازمان واقعاً از آنها چه مي‌خواهد. چه چيزهايي در ارتقاي كاركنان مهم است، چگونه بايد مسائل را حل كرد. همه اينها مجموعه قوانين ننوشته رفتاري در كار را تشكيل مي‌دهند. گروههاي كار اين قوانين را به‌عنوان هنجارهاي كار پذيرفته و آنها را ياد مي‌گيرند و به افراد تازه‌وارد مي‌آموزند و به اين ترتيب يك فرهنگ تداوم مي‌يابد.

11- فرآيند تغيير فرهنگ سازماني

• گام اول : درک محيط و نيروهاي ديگر تاثير گذار در استراتژيهاي اينده: بازنگري در نيروهاي داخلي و خارجي تاثير گذار بر شرکت .
• گام دوم : شناسائي وتعيين ارزشهاي بنياني شرکت :گام اساسي در تغيير فرهنگ ،تعيين ارزشهاي بنياني و هميشگي است .
• گام سوم : ايجاد ديدگاه مشارکتي از آنچه که شرکت مي خواهد بشود. اين پرسش که چه نوع فرهنگ ، ارزشها وساختار سازماني نياز است تا بتوانيم به توسعه واستقرار استراتژي و تطابق با محيط جاري وآينده پرداخته شود.  آيا نياز به سرعت عمل بيشتري است ؟ آيا نياز به ارتباط نزديکتري با مشتريان است ؟
• گام چهارم : ارزيابي فرهنگ موجود وتعيين عناصري از فرهنگ که نياز به تغيير آن است. تغييرات فرهنگي معمولا با تشخيص فرهنگ موجود و ارزيابي از اهداف استراتپيک آينده شروع مي شود. اگر چه کار مشکلي است ، زيرا وقتي شما درون سازمان هستيد ديدن فرهنگ سازماني مشکل تر است.
• گام پنجم : تعيين اينکه چه تغييراتي بايستي انجام شود تا فاصله بين دو استراتژي پر گردد. آيا عناصر موجود ( ارزشها ، نرمها ، ساختارها ، سيستمها و ....) در راستاي اهداف آينده مي باشند.
• گام ششم : تعيين مديران ارشد در هدايت تغيير فرهنگ . تيم رهبري عامل کليدي موفقيت براي تغيير فرهنگ است . اگر تيم از افرادي گوناگون وقوي باشند تاثير بسيار خوبي خواهد داشت . رهبر گروه بايد مطمئن باشد که افراد بر اهداف در نظر گرفته شده اشراف و تمرکز لازم را دارند .گروه بايد قادر باشد در کليه سطوح سازمان ايجاد اعتماد واطمينان  کند . تيم مي بايستي گروههاي زيادي را راه اندازي کند. همچنين نياز است که ديگران را براي  تصميم گيري وعملياتي که منجر به نغيير گردد، توانمند سازد.
• گام هفتم : استقرار برنامه اهداف و افق زماني . هنگامي که فاصله بين فرهنگ جديد و موجود سازمان شناسائي شده ، برنامه عملياتي  بايستي توسعه پيدا کند . اولويتها کدامند ؟ چه منابعي مورد نياز است ؟ توالي اقدامات چگونه است ؟ چه مدت زمان نياز است ؟ مسئوليتهاي بخشهاي مختلف به عهده چه کساني است ؟ اصول اساسي مديريت پروژه بايستي اجرا وپيگيري گردد تا پروژه پيچيده  تغيير فرهنگ  با موفقيت به انجام برسد.
• گام هشتم : برقراري ارتباط و ايجاد انگيزه در ميان تمامي ذينفعان . تغيير در فرهنگ سازماني نياز مند برقراري ارتباطي دقيق و متقاعد کننده دارد. بايستي با پرسش از تمامي کارکنان آنها را در حلقه زنجير به طيقي که نياز به تغيير را درک کنند ، قرار داد. آنان بايد بدانند که چگونه تغيير به نفع آنان است و چگونه فرصتهاي جديدي را ايجاد خواهد کرد. رهبري تغيير به منزله هدايت کننده ، تسهيل ساز وتوانمند کننده کليه نيروها ،براي پشتيباني از تغيير است .
• گام نهم : شناسائي موانع و منابع مقاومت وتوسعه استراتژي براي رفع آنان . افراد در مقابل تغيير عکس العملهاي متفاوتي از خود بروز مي دهند. اگر در تمام سطوح تضاد و چالشها برطرف نشوند مقاومت قطعا  سخت تر خواهد بود. براي مقابله با ترس و از دست دادن کار ، اقداماتي بايستي انجام داد . ترس را مي توان با ارائه اطلاعات واشتياق مديريت به شنيدن صداي کارکنان کاهش داده و علاقه مندي آنان را افزايش داد.استراتژي ديگري که مي تواند به ديگر کارکنان برا تطبيق با تغيير کمک کند ، اين است که تغيير را به گامهاي کوچکتري تقسيم کنند . به علاوه مديريت نياز دارد که افراد را به درک فرصتها و فوايد شخصي که از تغيير حاصل مي گردد ، ترغيب نمايد .
• گام دهم : نهادينه سازي والگو سازي در جهت تقويت تغييير فرهنگ . رهبري تيم نقش حياتي در الگو سازي ، تقويت و پاداش تيم دارد. هنگامي که رفتار مديريت و تصميمات او مطابق با تغييرات است اين به منزله ارسال پيامهاي انگيزشي براي پشتيباني از تغيير است. به علاوه مديريت بايد پاداش رفتار ونتايج ناشي از تغيير را تضمين کند. وي بايد اين اطمينان را بدهد که سيستم پاداش و رفتار در حين عمل تشخسص داده خواهد شد و گام به گام مورد تحليل قرار مي گيرد.
• گام يازدهم : ارزيابي از فرهنگ سازماني و نهادينه کردن نرم ياد گيري وتغيير شکل . بايد به خاطر داشت که تغيير يک فرآين ديناميک است که نياز به بازخورد مستمر وارزيابي دائم دارد . همچنان که محيط سازماني تغيير مي کند فرهنگ بايستي وفق داده شود . راه حلي که زماني در يک سازمان مشکلي را حل کرده است ، مطمئنا برا ي هميشه کارساز و موثر نمي باشد .

12- آموزشهاي مورد نياز

 

با توجه به مطالب ارائه  شده و همچنين فرآيند تغيير فرهنگ سازماني عناوين و موضوعات برخي دوره هاي آموزشي که مي تواند باعث تسهيل و افزايش احتمال موفقيت تغيير فرهنگ سازماني گردد ، به شرح ذيل پيشنهاد ميشود .

• مديريت استراتژيک
• برنامه ريزي و کنترل در مديريت
• مديريت تغيير
• مديريت تعارض
• مديريت مشارکتي
• اصول وفنون مذاکره
• تصميم گيري
• تيم سازي
• برگزاري جلسات موثر
• مديريت انگيزش
• مديريت پروژه
• مديريت رضايت مشتري
• تحليل داده ها
• شيوه هاي موثر نظر سنجي

13- سيلابس آموزشهاي موردنياز

مديريت استراتژيک :

1. اصول ومفاهيم مديريت استراتژيک
2. تاثير محيط سياسي بر مديريت استراتژيک
3. تاثير محيط اجتماعي وفرهنگي بر مديريت استراتژيک
4. تاثير محيط اقتصادي برمديريت استراتژيک
5. جايگاه واهميت منابع انساني در مديريت استراتژيک
6. طرحريزي وبرنامه ريزي مديريت استراتژيک
7. وظايف ومسئوليتهاي مديران ارشد

برنامه ريزي و کنترل در مديريت :

1. تعاريف و مفاهيم برنامه ريزي
2. آشنائي با نظريه سيستمها
3. انواع برنامه ريزي
4. فرآيند برنامه ريزي و عناصر حاکم بر آن
5. جايگاه برنامه ريزي
6. مسائل اجرائي برنامه ريزي
7. تکنبکها  و شيوه هاي متداول برنامه ريزي

مديريت تغيير :

1. تصوير سازي تغيير
2. روشهاي اجرائي تغيير
3. دلائل شکست تغييرات
4. پاسخ به پرسشهاي کارکنان
5. زيانهاي احتمالي ناشي از تغييرات

 مديريت تعارض :

1. مفهو م تعارض
2. نگرشهاي سنتي و نوين در مورد تعارض
3. علل تعارض
4. راههاي کنترل  و کاهش تعارض

مديريت مشارکتي :

1. مفهوم مشارکت
2. نقش مشارکت در مديريت ورهبري
3. تاثير مشارکت در تعارضات سازماني
4. مشارکت و نظام ارتباطي
5. تاثير مشارکت برکنترل وقدرت سازماني
6. عوامل مهم بر افزايش کارکنان
7. مشارکت کارکنان والگو سازي

اصول و فنون مذاکره :

1. فعاليتها و اقدامات قبل از شروع مذاکرت
2. شرايط و ويژگيهاي مذاکره کننده خوب
3. تدابير و اقدامات ويژه هنگام مذاکره
4. اقدامات وفعاليتهاي پس از پايان مذاکره
5. درسهائي از برخي مذاکرات

تصميم گيري :

1. تئوريهاي تصميم گيري
2. فرآيند تصميم گيري عقلاني
3. تصميم گيري فردي
4. تصميم گيري گروهي
5. تصميم گيري و شيوه هاي رهبري
6. مباحث ويژه

تيم سازي :

1. شناخت مباني ذهني خلاقيت
2. طراحي کار خلاقه فردي
3. سازماندهي براي کار خلاقه گروهي
4. مشکل گشا ئي به صورت کار خلاق گروهي
5. ايده ها ئي براي مسائل
6. تجزيه و تحليل راه حلها

برگزاري جلسات موثر :

1. دستور جلسه
2. انتخاب شرکت کنندگان
3. بحث و گفتگو
4. جلوگيري از حاشيه ها
5. نظر خواهي از شرکت کنندگان
6. زمانبندي
7. جمع بندي جلسه

مديريت انگيزش :

1. چگونگي ايجاد تعهد
2. ايجاد محيط مناسب براي بروز استعدادها
3. تشخيص توان کارکنان
4. انگيزه کار گروهي
5. تفويض اختيار

مديريت پروژه :

1. تعريف پروژه
2. وظايف مدير پروژه
3. روشهاي مختلف برنامه ريزي
4. روش بحراني و انجام محاسبات
5. برقراري ارتباط بين فعاليتها
6. مرتب سازي فعاليتها
7. پيگيري پيشرفت پروژه ها

مديريت رضايت  مشتريان :

1. نگرش سيستمي به مشتري مداري
2. نگرش استراتژيک به مشتري
3. تحول در نگرش به مشتري
4. تبيين ماموريت بر پايه نياز مشتري
5. نگهداري و حفظ مشتري

14- نتيجه گيری :

سازمانها ، امروزه با افزايش  سرعت ، شدت و عمق در شرايط داخلی و خارجی مواجه هستند. متناسب نمودن اهداف سازمان ، ديدگاه کارکنان ، نگرش مديران ، استراتژيها ، فعاليتها و... از مهمترين وظائف مدير ارشد ميباشد. بي شک رعايت مراحل وگا مهای تغيير ونيز آماده سازی فضای داخلی سازمان و انديشه کار کنان جهت اين مهم ، کاهش تعارضات درون سازماني ، کاهش هزينه ها ، و سرعت متناسب را در مواجه با تغييرات به دنبال خواهد داشت.در اين ميان آگاهی از آموزشهای مناسب و متناسب و ضروری و اجرای آنها  نقش بسيار مهمی در تحقق اين وظيفه دارد.

مراجع

---

مباني تئوري وطراحي سازمان ، ريچارد ال .دفت ، ترجمه علي رضائيان و سيد محمد اعرابي ، دفتر پژوهشهاي فرهنگي ، چاپ هفتم

مديريت تغيير ، رابرت هلر، ترجمه خدايارابيلي ،سعيد عليميرزائي،انتشارات سارگل ،چاپ دوم

ارتباط موثر ، رابرت هلر ، ترجمه سعيد عليميرزائي، انتشارات سارگل ، چاپ دوم

مديريت تغيير سازماني، دنيس تي جف ، ترجمه بهزاد رمضاني ، نشر دايره ، چاپ اول

مديريت استرس، كنت بلانچارد، ترجمه بهزاد رمضاني ، نشر واحدي ، چاپ اول

فرهنگ سازماني ، ادگار شاين ، ترجمه محمد ابراهيم محجوب ، نشر فرا ، چاپ اول

بررسی ارتباط موضوع با نگهداری و تعمیرات

2-1- مقدمه

روش تجزیه و تحلیل خطا و اثرات آن ریسک وقوع خطرات بالقوه در طول مراحل طراحی و تولید برای محصول و همچنین در طی انجام فرآیند تولید برای ماشین­آلات برای جلوگیری از به خطر افتادن ماشین آلات و ایجاد توقف در فرآیند تولید، محاسبه نموده و از آن طریق اقدامات اصلاحی را توصیه می­کند. از آنجاییکه یکی از اهداف FMEA انتخاب اقدامات اصلاحی مناسب برای کاهش ریسک و خرابی­ها می­باشد. لذا گزینه­هایی که ریسک خرابی بالاتری دارند از اهمیت ویژه­ای برخوردار هستند. یعنی دراین روش با بررسی علت­های شکست در ماشین­آلات علت­هایی که عدد ریسک بالاتری دارند به عنوان حالات دارای ریسک بالاتر در اولویت بالاتر قرار می­گیرند و بدین ترتیب بر اساس اولویت­های بدست آمده این حالات و علل وقوع شکست، توسط تیم FMEA -که در ادامه به آن اشاره خواهد شد- بهبود پیدا کرده و بدین­ترتیب میزان خرابی­های برنامه­ریزی نشده (Failure) در ماشین­آلات کاهش پیدا می­کند و بدین ترتیب FMEA و فرآیند بهبود آن کمک شایانی به سیستم نگهداری و تعمیرات در سازمان می­کند. در ادامه ارتباط بین FMEA و مباحث نگهداری و تعمیرات بیشتر تشریح می­گردد.

2-2- تأثير FMEA بر نرخ خرابي محصولات [7]

اجراي SFMEA و DFMEA موجب کاهش نرخ خرابي در دوره عمر مفيد شده و شکست­هاي محتمل در زمان فرسودگي را به تعويق مي‏اندازد و فرايند طراحي را با کاهش ميزان ريسک استحکام مي‏بخشد.

اجراي PFMEA فرايند ساخت و توليد را با کاهش ريسک خرابي استحکام بخشيده و نرخ خرابي محصول را در دوره عمر آغازين محصول کاهش ميدهد. 

 

۳- مرور ادبیات

همانطور که قبل از این هم اشاره کردیم، تحزیه و تحلیل عوامل خرابی و آثار شکست (FMEA) روشی است جهت اولویت بندی و بهبود عوامل شکست و از بین بردن علت­ها و آثار وقوع آن­ها، که همانطور که توضیح داده شد در این راستا اقداماتی صورت می­گیرد مانند تشکیل تیم FMEA، جمع آوری داده و....

در راستای مرور ادبیاتی FMEA مقالات زیادی را مطالعه کردیم که به دلیل ماهیت موضوع بیشتر این مقالات مطالعات موردی­ای بودند که در آنها از FMEA صرفاً به عنوان روشی برای اولویت­بندی حالات شکست استفاده شده بود و لازم به ذکر است که بیشتر این مطالب موردی در چارچوب خارج از درس نگهداری و تعمیرات صورت گرفته است. لذا مطالعه نظام­مند و تشکیل دادن جدولی و یا نموداری جهت بررسی تعداد مقالات چاپ شده در این زمینه در سال­های مختلف کاری عملاً عیر ممکن بود. به همین جهت با مشاوره گرفتن از اساتید مربوطه تصمیم بر این گرفتیم تا همین اندک مقالات به چاپ رسیده در این زمینه را به دقت مورد مطالعه قرار دهیم و با مشخص کردن محدوده مطالعات انجام شده روی موضوع، فعالیت­های آتی روی این حوزه تحقیقاتی را مشخص کنیم. 

برای آشنایی بیشتر با موضوع و همچنن مشخص کردن محدوده و حوزه ادبیاتی موضوع تعداد مقالات زیادی مورد مطالعه قرار گرفت، از بین این مقالات (که همانطور که اشاره شد، تعداد آنها چندان زیاد نبود) که بیشتر آنها مربوط به سال 2000 به بعد است پنج مقاله­ای را که به نظر ارتباط بهتری با موضوع مورد بحث دارند انتخاب کردیم. در اکثر این مقالات از سه پارامتر  S، O، D به عنوان پارامترهای تعیین کننده عدد اولویت ریسک استفاده شده است و بدست آوردن این اولویت­بندی یا به عنوان بخشی از مقاله (مطالعه موردی) و یا به عنوان محوریت موضوع مقاله در نظر گرفته ­شده است.

پنج مقاله­ای را که در بالا به آن اشاره کردیم در ذیل آورده شده است. لازم به ذکر است که از بین این پنج مقاله سه مورد اول مطالعات موردی و دو مورد آخر مقالاتی هستند که محوریت آنها تعیین شیوه اولویت­بندی و استفاده از دو روش مختلف برای اولیت­بندی حالات شکست می­باشد.

در مورد دو مقاله آخر برای آشنایی بیشتر با مطالعات انجام شده روی موضوع در ادامه به تفصیل صحبت خواهد شد.

ردیف	عنوان مقاله یا پایان­نامه	مشخصات(سال و محل انتشار، نویسنده،مقطع و...)	چکیده و پارامترهای بررسی شده
1	ارزیابی قابلیت اطمینان تأمین کننده انرژی الکتریکی برای استفاده در نسل جدید خودروها (خودروهای الکتریکی)	نویسنده: Alejandro D. Dominguez-Garcia, John G. Kassakian, Joel E. Schindall محل انتشار:لابراتوار سیستم­های اکترونیکی و الکترومغناطیسی دانشگاه MIT تاریخ دریافت مقاله:23 نووامبر سال 2004 تاریخ پذیرش مقاله: 16 مارچ سال 2005	در این مقاله متدلوژی­ای برای تحلیل و بررسی قابلیت اطمینان در نسل جدید خودروها (خودروهای الکتریکی) مورد بررسی قرارگرفته است. با معرفی سیستم­های جدید الکترونیکی در خودروهای نسل جدید، تحلیل قابلیت اطمینان سیستم تأمین کننده انرژی این خودروها برای دستیابی به مکانیزم­های شکست بسیار لازم و ضروری به نظر می­رسد. لذا در این مقاله سعی شده تا با استفاده از سطوح مختلف FMEA انواع خرابی­های و شکست­هایی که سیستم ممکن است با آن روبرو شود، طبقه­بندی و مشخص گردد. در خودرویی که سیستم ترمز به صورت الکترونیکی طراحی شده است، خرابی تآمین کننده انرژی به منزله از دست دادن کنترل خورو می­باشد.
2	طرح متدولوژی FMEA، اجرا و یکپارچه­سازی آن با سیستم HACCP در یکی از شرکت­های صنایع غذایی	نویسنده: Antonio Scipioni, Giovanni Saccarola, Angela Centazzo, Francesca Arena تاریخ دریافت مقاله: 9 اکتبر 2001 تاریخ پذیرش مقاله: 12 فوریه 2002	در این مقاله متدولوژی FMEA به همراه سیستم HACCP به عنوان ابزاری برای تآمین کیفیت محصولات و وسیله­ای برای بهبود عملکرد خط تولید، مورد تحلیل و بررسی قرارگرفته است. این کار در یکی از کارخانجات صنایع غذایی ایتالیا، بر روی خط تولید بیسکوییت ویفر انجام شده است.
3	توسعه و اجرای نت پیشگیرانه در صنایع کشور نیجریه	نویسنده: M.C. ETI, S.O.T. OGAJI and S.D. PROBERT محل انتشار:دانشکده مهندسی مکانیک دانگاه علم و صنعت ایالت ریورز آمریکا تاریخ دریافت مقاله: سال 2006 تاریخ پذیرش مقاله: سال 2006	این مقاله متدولوژی­ای برای توسعه نت پیشگیرانه با استفاده از رویکردهای نوین FMEAو Analysis Fault Tree ارائه می­کند و با به کارگیری نت پیشگیرانه کاهش هزینه و همچنین کاهش اتلاف انرژی را میسر می­سازد و از آن به عنوان جایگزین نت واکنشی استفاده می­کند.
4	تجزیه و تحلیل شکست و آثار آن با استفاده از روش فازی و تئوری Grey	نویسنده: Ching-Liang Chang Chiu-Chi Wei Yeong-Hoang Lee محل انتشار: تایوان تاریخ دریافت مقاله: دسامبر سال 1998 تاریخ پذیرش مقاله: دسامبر سال 1998	در این مقاله مدل مرسوم FMEA از طریق در نظر گرفتن سه پارامتر شدت خطا، احتمال وقوع خطا و احتمال کشف خطا به صورت فازی اصلاح و مدل­سازی شده و روشی جهت اولویت­بندی خطاها و اثرات آن­ها در محیط فازی ارائه می­شود. و همچنین با به ­کارگیری تئوری گری و نسبت­ دادن ضریت وزنی به هریک از این سه پارامتر ارتباط بین آن­ها را لحاظ می­کند.
5	اولویت­بندی مجدد حالات شکست در سیستم FMEA با استفاده از تئوری تصمیم­گیری ((decision making trial and evaluation laboratory technique	نویسنده: S.M. Seyed-Hosseini, N. Safaei, M.J. Asgharpour محل انتشار:دانشکده مهندسی صنایع دانشگاه علم و صنعت ایران تاریخ دریافت مقاله: 10 ژانویه 2005 تاریخ پذیرش مقاله: 16 آگوست 2005	در این مقاله متدولوژی کارایی با استفاده از تئوری تصمیم­گیری جهت اولویت­بندی حالات شکست در یک سیستم FMEA ارائه شده است. روش DEMATEL که در این مقاله به کاربرده شده، روشی کارا، کاربردی و مطمئن برای اولویت­بندی مجدد حالات شکست می­باشد که ارتباطات مستقیم و غیر مستقیم را با در نظرگرفتن نوع و شدت آن لحاظ می­کند.

 

3-1- توضیح مختصر دو مقاله آخر

-1-1-3 Failure mode and effects analysis using fuzzy method and grey theory

مجموعه­های فازی در واقع مجموعه­های هستند که اعضای آن­ها دقیق و مشخص نمی­باشند، مانند مجموعه افراد بلند قد یا مجموعه اعداد بزرگ. دکتر عسگر زاده برای تجزیه و تحلیل این مجموعه­ها، به هریک از اعضای چنین مجموعه­هایی عددی از از بازه [0.1] به عنوان درجه عضویت در آن نسبت می­دهد.

به عنوان مثال به کلیه افراد بلندتر از 170 سانتیمتر یک مقدار عضویت به مجوعه اعداد بلند قد نسبت می­دهد و یا به افراد بالاتر از 180 سانتیمتر مقدار عضویت بیشتر مانند 0.8 نسبت می­دهد چرا که افراد بالاتر از 180 سانتیمتر تعلق بیشتری به مجموعه افراد بلند قد دارند.

در بیشتر مقالات ارائه شده در زمینه FMEA از سه پارامتر شدت، وقوع، بازیابی به عنوان پارامترهای تعیین کننده عدد اولویت ریسک استفاده شده است. در این مقاله به جای استفاده از روش معمول برای تعیین عدد اولیت ریسک از روش فازی استفاده شده است.

به دلیل اینکه در تعیین پارامترها اساس کار بر فکر و حس انسان است لذا با یک مفهوم مبهم و نادقیق مواجه می­شویم که موجب می­گردد که نتوانیم یک مقدار کمی دقیق برای سه پارامتر قید شده در نظر بگیریم. به عبارت دیگر اختصاص عددی بین 1 تا 10 برای تیم FMEA بسیار مشکل است و غالباً اختلاف نظر محسوسی را در محاسبات موجب می­شود.

با توجه به لزوم تصمیم­گیری نهایی در مورد علل عدم انطباق­ها در نظام­های روش­های تجزیه و تحلیل حالات خطا و آثار آنها و مواجه با پارامترهای نادقیق، به نظر می­رسد نظریه فازی قادر است این مشکل را در تعیین مقدار کمی پارامترها مرتفع کند و با نسبت دادن مقدار کمی به پارامترها، به مسئله صورت­بندی ریاضی بخشد و زمینه را برای اولیت بندی حالات خطا فراهم کند.

لذا در این مقاله ابتدا متغیرهای زبانی معمول مورد استفاده در روش FMEA با استفاده از تئوری فازی و اعداد فازی مثلثی (همانگونه که در شکل نشان داده شده است) به محیط فازی می­رود و در قدم بعدی این متغیرهای فازی با استفاده از روش غیر فازی کننده کلین و چن که در سال 1998 ارائه شد، از محیط فازی به محیط عددی و حقیقی برمی­گردد و آنگاه یک درجه ارتباط نسبی برای هر علت نسبت به هریک از سه پارامتر محاسبه می­شود. که این درجه ارتباط نسبی به همراه عدد اولویت ریسک تعیین کننده اولویت علل وقوع خطا می­باشند.

-2-1-3Reprioritization of failures in a system failure mode and effects analysis by decision making trial and evaluation laboratory technique

در این مقاله که توسط دکتر سید حسینی و دکتر محمدجواد اصغرپور به نگارش درآمده است متدولوژی کارایی با استفاده از تئوری تصمیم­گیری جهت اولویت­بندی حالات شکست در یک سیستم FMEA ارائه شده است. روش ابداعی با نام DEMATEL که در این مقاله به کاربرده شده، روشی کارا، کاربردی و مطمئن برای اولویت­بندی مجدد حالات شکست می­باشد که ارتباطات مستقیم و غیر مستقیم را با در نظرگرفتن نوع و شدت آن لحاظ می­کند.

در روش سنتی FMEA همانطور که قبل از این هم به آن اشاره کردیم از عدد اولیت ریسک که از حاصلضرب سه پارامتر S,O,D حاصل می­گردد استفاده می­شد. این روش دارای اشکالاتی است که در ذیل به تعدادی از آنها اشاره می­گردد:

·        در روش سنتی با ضرب کردن این سه پارامتر اثر هریک از آنها یکسان در نظر گرفته می­شد و همین امر باعث می­شد تا درمورد دو علت شکست که شدت، وقوع و بازیابی در یکی از آنها به ترتیب اعداد 9،5،4 است با علت دیگری که در آن پارامترهای به ترتیب 5،9،4 است عدد اولویت ریسک یکسان در نظر گرفته شود که این امر موجب تلقی اشتباه از حالات خرابی خواهد شد.

·        به دلیل ماهیت غیرآماری عدد اولیت ریسک تلقی­های اشتباهی از این واقعیت که RPN از 1 شروع و به 1000 ختم می­شود شکل می­گیرد. به عنوان مثال ممکن است اینگونه تلقی شود که میانه حالات شکست عدد 500 است یعنی نیمی از حالات شکست عدد اولویت شکست بیشتر از 500 و نیمی عدد اولیت شکست کمتر از 500 را دارا هستند که این امرکاملاً اشتباه است، چرا که ممکن است یک RPN چند بار تکرار شود.

برای از بین بردن این مشکلات دکتر سیدحسینی و دکتر اصغرپور در این مقاله روشی جدید برای اولیت بندی حالات شکست با عنوان روش DEMATEL ارائه کرده­اند.

در این روش که با مراجعه به مقاله به راحتی می­توان به ماهیت آن پی برد بر اساس نظر خبرگان ماتریس تصمیم برای علل وقوع خطا با عنوان ماتریس M تشکیل می­گردد و با استفاده از روش نرمال سازی که در مقاله به آن اشاره شده است، این ماتریس نرمالیزه شده و ماتریس M' حاصل می­گردد، با استفاده از فرمولی که در صفحه 4 از مقاله آمده است و برای لحاظ کردن ارتباط بین پارامترها ماتریس M" بدست می­آید.

مجموع عناصر هریک از سطرها را در ماتریس M"، R و مجموع عناصر هریک از ستون­ها را C می­نامیم و بدین ترتیب از دو معیار R+C  و R-C  برای اولیت­بندی استفاده می­کنیم.

این­گونه در مقاله ذکرشده است که معیار R+C درجه ارتباط بین گزینه­ها را نشان می­دهد و معیار R-C شدت اثر هریک از گزینه­ها را بیان می­دارد. بدین معنی که گزینه­های که R-C پایین تری دارند از بقیه گزینه­ها تأثیر می­پذیرند و اثر چندانی روی سایر گزینه­ها ندارند. معیار دوم یعنی R-C به صورت تجربی ثابت شده است که اثر بخش­تر از معیار اول است.

 

4- جمع­بندی و نتیجه­گیری

همانگونه که در بالا توضیح دادیم و در رابطه با دو مقاله به طور کامل موضوع را تشریح کردیم، می­توان اینگونه نتیجه­گیری کرد که مطالعات انجام شده در حوزه تجزیه و تحلیل عوامل شکست و آثار آن یا به صورت مطالعات موردی است که در اینجا چندان کمکی برای مشخص کردن ایده­های جدید و ارائه چارچوب مطالعاتی به ما نمی­کند، و یا اینکه بیشتر بر روی شیوه اولویت بندی و ارائه راهکارهای جدید همانند آنچه که در دو مقاله تشریح شده دیدیم، تمرکز دارد.

قسمت دوم به دلیل مطالعات کمی که صورت گرفته است و مقالات کمی که در این زمینه منتشر شده ما را بر آن داشت تا با تمرکز بیشر برروی این قسمت ایده ارائه مقاله را بدست آوریم. با کمک گرفتن از استاد این درس جناب آقای دکتر شهانقی و همچنین کمک­های آقای جعفریان به نتایج خوبی رسیدیم.

 

5- ایده

در بیشتر این مطالعات صرفاً از سه پارامتر معمول استفاده شده است. اولین ایده­ای که به ذهنمان خطور کرد استفاده از پارامترهای بیشتر برای افزایش دقت مطالعات بود، لذا می­توان با در نظرگرفت 10 پارامتر جدید و طراحی فرم­های مناسب از نظرهای خبرگان در مورد هریک از این پارامترها استفاده کرد و با به کارگیری روشی مانند روش BORDA بهترین پارامتر برای اضافه­کردن به مدل را بدست آورد. که البته نیاز به راهنمایی و جهت دهی اساتید مربوطه دارد.

دومین ایده­ای که برای توسعه این حوزه به ذهنمان رسید استفاده از روش­های نوین در زمینه آنالیز تصمیم­گیری است. روش­هایی همچون روش هیوریستیک و متا هیوریستیک که به دلیل آنکه بیشتر بر روی نظر افراد تکیه دارند می­توانند به عنوان روش­های مناسبی جهت تصمیم­گیری در مورد علت­های شکست در نظر گرفته شوند. مضاف بر این در این مورد هم می­توان از نظر خبرگان در مورد انتخاب روش مناسب برای تصمیم­گیری استفاده نمود.

FMEA(تجزیه و تحلیل عوامل شکست و آثار آن )

1-1- FMEA  چيست؟

FMEA روشی سیستماتیک برای شناسایی و پیشگیری از وقوع مشکل در محصول و فرآیند آن می­باشد.

این روش بر جلوگیری از بروز عیب و نقص، افزایش ایمنی و افزایش رضایت مشتری تمرکز دارد.

1-2- تاريخچه[1]

اولین بار در دهه 60 اهمیت مسائل ایمنی و پیشگیری از حوادث قابل پیش‌بینی، در صنعت هوا فضا برای سفینه آپولو11 در ناسا به کار گرفته شد. در سال 1977 در صنعت خودروسازی، سه شرکت بزرگ خودرو سازی کرایسلر، فورد و جنرال موتور توانستد تا با تلفیق و یکسان­سازی نظام کیفیت مربوط به هرکدام، استاندارد واحدی را تحت عنوان QS9000 (استانداردی مربوط به صنعت خودرو) ایجاد کنند. در 1992 استاندارد SAE-J-1739  به عنوان استاندارد مرجع FMEA   در صنایع خودروسازی معرفی شد. هم اکنون نیز در صنایع دفاع، صنایع خوردو، حمل و نقل، هوا فضا، صنایع الکترونیک و...کاربرد دارد.

1-3- اهداف FMEA

هدف از FMEA  در یک فرآیند یا محصول، پیشگیری از وقوع مشکل است (البته قبل از وقوع آن). به عبارت دیگرFMEA  با بهینه­سازی فرآیندها و محصولات  باعث کاهش مبالغ زیادی از هزینه‏ها می‏شود. به طور کلی اهداف FMEA  را می­توان به سه دسته زیر تقسیم نمود :

1) جلوگیری از رخداد خطا

2) کمک در ایجاد و توسعه یک محصول، فرآیند یا خدمتی جدید و

3) ثبت پارامترها و شاخص‏ها در طراحی و توسعه، فرآیند یا خدمت

1-4- انواع  FMEA

از زمانی که FMEA دردهه 60 توسعه یافته است 5  نوع کلی از آن پدید آمده است :

1) FMEA  در طراحی (DFMEA)

2) FMEA  در فرآیند (PFMEA)

3) FMEA در سیستم (SFMEA)

4)  FMEA در خدمات

5) FMEA در ماشین آلات (MFMEA)

1-4-1-FMEA   در طراحی (DFMEA)

تجزیه و تحلیل حالات بالقوه خرابی در طراحی قطعات جدید و یا اعمال تغییرات در طرح‏های جاری را (Design- FMEA) گویند.

1-4-2-FMEA   در فرآیند (PFMEA)

تجزیه و تحلیل حالات بالقوه خرابی در طراحی و یا توسعه فرآیندهای تولید یا مونتاژ را  (Process- FMEA) گویند.

1-4-3- FMEA در سیستم (SFMEA)

تجزیه و تحلیل حالات بالقوه خرابی در طراحی سیستم‏ها و زیر سیستم­ها از ابتدایی­ترین مراحل  را (System- FMEA) گویند.

1-4-4-  FMEA در خدمات   

تجزیه و تحلیل حالات بالقوه خرابی در طراحی و یا توسعه فعالیت‏ها و ارائه خدمات را  (Service- FMEA) گویند.

1-4-5- FMEA در ماشین آلات (MFMEA)

تجزیه و تحلیل حالات بالقوه خرابی در طراحی ماشین آلات را  (Machinery- FMEA) گویند.

1-5- پيش نياز­هاي  FMEA  

یکی از ضعف‏های عمده در پیاده سازی  FMEA عدم برنامه ریزی است. در اغلب مواقع تیم  FMEA قبل از هر کاری فورا به پر کردن فرم آن اقدام می‏کند، تعهدات و وظایف واضح محصول را لیست می‏کند، حالت‏های بروز خطا را می‏نویسد، آثار خطا را بررسی می‏کند و آن قدر ادامه می‏دهد تا اقدامات اصلاحی مربوطه را تعیین نماید. این رویکرد باعث ایجاد سر در گمی، اضافه شدن هزینه‏های غیر ضروری  و محدود شدن کارایی  FMEA می‏گردد.

تشخیص مشکلاتی که مانع از پیشرفت  FMEA  می‏گردند بسیار مهم می‏باشند. بسیاری از این مشکلات در پاسخ به سولات زیر مرتفع می‏گردند :

·        چه کسي مسئوليت FMEA را دارد؟

·        چه کسانی باید مشارکت داشته باشند و این مشارکت به چه نحوي است ؟

·        آیا بایستی سلسله مراتب سیستم، زیر سیستم و قطعات ( رویکرد بالا به پایین ) را رعایت نمود یا از سطح قطعات ( رویکرد پایین به بالا) شروع کرد ؟

·        چه زمانی باید شروع کرد ؟

·        آیا میتوان  FMEA برای فراین را همزمان با اجرای  FMEA در طرا حی به پیش برد ؟

·        آیا همه خطا را باید بررسی کنیم ؟

·        موضوع مورد بحث چيست: خطا ؟ اثر خطا ؟ يا علت خطا ؟

·        چه روش امتياز دهي مد نظر است؟

·        در هنگام عدم توافق ميان اعضاي تيم چه راهي را در پيش مي‏گيريم ؟

·        فرم   FMEA چگونه تکميل مي‏شود؟

پاسخ تمامی این سوالات در مرحله طرحریزی FMEA داده می‏شود.

1-6- زمان شروع (FMEA )

FMEA در یکی از موارد زیر آغاز می­شود:

·        وقتی یک سیستم،طراحی و یا خدمات جدید تولید می‏شود.

·        وقتی قرار است طرح‏های موجود و یا فرآیند تولید/ مونتاژ تغییر کنند.

·        وقتی فرآیند تولید یا مونتاژ و یا یک محصول در محیطی جدید و یا شرایط کاری جدید قرار گیرد.

·        در برنامه‏های بهبود مستمر

1-7- ارزيابی خطر پذيری شکست

خطر یا زیان یک شکست و آثار آن به سه عامل بستگی دارد :

1) شدت(SEVERITY)  : ارزیابی و سنجش نتیجه شکست ( البته اگر بوقوع بپیوندد )

2) وقوع (OCCURRENCE)  : احتمال یا به عبارتی دیگر شمارش تعداد شکست‏ها

3) بازیابی (DETECT) : احتمال بازیابی شکست قبل از آنکه اثر وقوع آن مشخص شود

1-8- ارزيابی نمره اولويت  خطر پذيری با اطلاعاتی که از فرآیند و یا محصول داریم، الگوی شکست بالقوه و آثار آن را بر اساس سه عامل مذکور درجه بندی می‏کنیم. این طبقه بندی از 1 تا 10 ( پایین به بالا ) می‏باشد.

 اگر درجات این سه عامل را در یکدیگر ضرب کنیم (شدت(S)  * وقوع(O)  * بازیابی(D)  ) نمره اولویت خطر پذیری (RPN) برای هر الگوی شکست بالقوه و آثار آن بدست می‏آید.

نمره اولویت خطر پذیری از 1 تا 1000 و به منظور طبقه بندی اقدامات اصلاحی لازم برای کاهش و یا حذف الگوی شکست بالقوه، در نظر گرفته شده است. آن دسته از الگوهای شکست که دارای بالاترین نمره  RPN هستند، می‏بایستی در درجه اول بررسی شوند. توجه به مسئله شدت طبقه، اهمیت زیادی دارد. اگر شدت طبقه ای 9 یا 10 باشد صرف نظر از RPN می‏بایستی علت آن به سرعت بررسی شود.

پس از انجام اقدامات اصلاحی لازم، یک RPN  جدید با ارزیابی مجدد شدت، وقوع و بازیابی انجام می‏گیرد که آنرا RPN منتج شده یا  RPN  جدید می‏نامند. اقدامات بهینه سازی و اصلاح تا آنجا ادامه می‏یابد که  RPN  منتج شده به سطح قابل قبولی برای تمام الگوهای شکست بالقوه برسد.

1-9- گروه  FMEA  1

اگر چه معمولا یک فرد مسئولیت هماهنگی فرآیند  FMEA  را بر عهده دارد، اما اساس و مبنای فرآیند  FMEA بر گروه استوار است. هدف از تشکیل گروه  FMEA  کسب تجربه و نظریات گوناگون و ارائه آن در قالب پروژه می‏باشد.

از آنجا که هر فرآیند  FMEA به جنبه‏های خاصی از یک محصول و یا فرآیند مربوط می‏شود، گروه‏های  FMEA در مواقع لزوم تشکیل می‏شوند و زمانی که وظیفه  FMEA پایان یافت، این گروهها نیز از بین می‏روند. هر گروه هدف و وظیفه ای  خاص بر عهده دارد. بنابراین وجود دائم یک گروه  FMEA لزومی ندارد.

 در مواقعی که به چند گروه  FMEA برای رسیدگی به یک محصول و یا فرآیند نیاز باشد، بهترین روش ممکن عضویت افراد در گروه‏های مختلف است. البته چنین افرادی فقط می‏توانند در یک یا حداکثر دو گروه کار کنند تا نظریات جدیدی در مورد مشکلات و راه حل‏های بالقوه داشته باشیم.

1-9-1- تعداد اعضای گروه  FMEA  [1]

بهترین تعداد برای تشکیل گروه  FMEA بین 4 تا 6 نفر می‏باشد. البته تعداد افراد گرو ه را واحدهای موثر در گروه تعیین می‏کنند. همه قسمت‏ها اعم از مهندسی صنعتی، تعمیر و نگهداری مواد و خدمات فنی که یک نماینده در گروه دارند و همچنین مشتری داخلی و خارجی که عقاید و نظر یات خود را ابراز می‏کند، در تعیین تعداد نفرات گروه موثرند.

1-9-2- عضويت در گروه   FMEA  [1]

حضور افرادی که میزان آشنایی آنها با محصول یا فرآیند مختلف است در گروه موثر می‏باشد. آن دسته از افراد که آشنایی، بینش و اطلاعات کافی از محصول یا فرآیند دارند، ممکن است مشکلات بالقوه و پنهان را نبینند، اما افرادی که آشنایی کمتری با فرآیند یا محصول دارند می‏توانند نظریات شخصی خود را به فرآیند  FMEA  منتقل کنند.البته افرادی که آگاهی کامل از محصول یا فرآیند دارند در هنگام انتقاد از فرآیند شدیدا جبهه گیری می‏کنند. تصمیم گیری در مورد حضور یا عدم حضور چنین افرادی در گروه به میزان سود یا زیان تجربه آنها برای گروه بستگی دارد.

1-9-3- رهبر گروه FMEA  [1]

رهبر گروه FMEA پس از تشکیل گروه، توسط مدیریت و یا افراد گروه انتخاب می‏شود. رهبر گروه، مسئولیت هماهنگی فرآیند  FMEA را بر عهده دارد. این مسئولیت شامل موارد زیر است :

1) هماهنگی جلسات گروهی

2) نظارت بر تهیه منابع مورد نیاز گروه

3) اطمینان ار پیشروی گروه  FMEA

ذکر این نکته لازم است که رهبر گروه  FMEA، کنترل کننده و تصمیم گیرنده نهایی در گروه نیست بلکه وظیفه آسان سازس فرآیند را بر عهده دارد. تنظیم صورت جلسه در جلسات گروه  FMEA الزامی است و این وظیفه در میان افراد گروه – به غیر از رهبر گروه – در چرخش است.

1-10- کاربرگه  FMEA

فرآیندFMEA  باید بوسیله کاربرگه FMEA مستند و مکتوب شود. اطلاعات این کار برگه در فرآیند FMEA اهمیت زیادی دارد و به عنوان یک وسیله ارتباطی عالی مطرح است.برخی از سازمانها یک فرم مخصوص برای کاربرگه طراحی کرده اند و برخی دیگر نیز فرم ذکر شده را به نحوی که کارایی بیشتری داشته باشد، تنظیم می‏کنند. 

نمونه ای از کاربرگه در زیر آورده FMEA  شده است :

1-11- ده گام يک   FMEA [1]

انواع  FMEA  اعم از محصول / طراحی و یا فرآیند ده گام ذیل را طی می‏کنند :

·        گام اول : دوره مرور فرآیند

·        گام دو م : ایجاد طو فان ذهنی ( برخورد افکار ) برای تعیین الگوی شکست بالقوه

·        گام سوم : فهرست کردن آثار شکست بالقوه

·        گام چهارم : اختصاص یک در جه شدت برای هر اثر

·        گام پنجم : اختصاص یک در جه وقوع برای هر الگوی شکست

·        گام ششم : اختصاص یک درجه بازیابی برای هر الگوی شکست بالقوه و یا اثر آن

·        گام هفتم : اختصاص نمره اولویت خطر پذیری برای هر الگوی شکست

·        گام هشتم : تشخیص اولویت‏های الگوی شکست برای هر اقدام لازم

·        گام نهم : اقدام لازم برای حذف یا کا هش الگوهای شکست بالقوه دارای خطرپذیری بالا

·        گام دهم : محاسبه  RPN پس از کاهش و یا از بین بردن آثار الگوهای شکست بالقوه

1-11-1- گام اول: دو ره مرور فرايند

برای اطمینان از اینکه همه اعضا، شناخت یکسانی از فرآیند و وظیفه خود دارند، گروه باید یک نقشه مهندسی از محصول و یا نمودار جریان گردش امور را در اختیار افراد قرار دهد. چنانچه " نقشه مهندسی" و یا نمودار جریان گردش در دسترس نباشد، افراد گروه باید از کل فرآیند آگاهی کامل داشته باشند.در اجرای  FMEA  مختص به محصول، افراد گروه باید محصول و یا الگوی آن را ببینند. در اجرای  FMEA  مختص فرآیند نیز افراد گروه می‏بایستی جریان گردش امور را به طور عینی مشاهده کنند و خود را جزئی از فرآیند بدانند.وجود کارشناس محصول و یا فرآیند برای پاسخگویی به سوالات افراد گروه لازم است.

1-11-2- گام دو م: ايجاد طوفان ذهنی ( برخورد افکار) برای شناسایی الگوی شکست بالقوه

پس از آنکه همه افراد گروه، شناخت درستی از فرآیند و یا محصول پیدا کردند ( برخورد افکار ) آنگاه می‏توانند یک جلسه طوفان ذهنی در مورد الگوی شکست بالقوه ای که فرآیند صنعتی و یا کیفیت محصول را تهدید می‏کند برگزار کنند. برگزاری یک جلسه طوفان ذهنی ( برخورد افکار ) تمامی این ایده‏ها را نمایان می‏سازد. علاوه بر ایده و افکاری که هر یک از افراد در جلسه مطرح می‏کنند، ایده‏های دیگری نیز در نتیجه کار گروهی بوجود می‏آید. از آنجا که بسیاری از فرآیندها و کالاهای صنعتی پیچیده هستند، برپایی جلسات طوفان ذهنی روش مناسبی است.هر کدام از این جلسات باید بر روی یکی از عناصر، محصول و یا فرآیند اعم از : انسان ( مشتری )، روشها، تجهیزات، مواد و محیط تمرکز کرده و در نتیجه فهرستی کامل از الگوهای شکست بالقوه را تنظیم و تدوین کنند.

1-11-3- گام سوم: فهرست کردن آثار بالقوه هر الگوی شکست

با فهرست نویسی الگوهای شکست بالقوه بر روی فرم جمع آوری اطلاعات، افراد گروه با مرور مجدد، آثار بالقوه آن را در صورت بروز شناسایی می‏کنند. برخی از الگوهای شگست فقط یک اثر و برخی دیگر آثار مختلفی دارند از آنجا که این اطلاعات درجه خطر پذیری هر شکست را شناسایی می‏کند، این مر حله یاید به صرت کامل انجام پذیرد. در این مرحله بهتر است به فرآیند به صورت شرطی ( اگر – آنگاه ) نگاه کرد.یعنی اگر شکست بوجود آید، آنگاه اثرات آن چیست ؟

گام­های 4 تا 6 تعیین در جه شدت وقوع و بازیابی

هر کدام از این موارد بر اساس مقیاس 1 تا 10 در جه بندی می‏شوند که در جه 1 کمترین و درجه 10 بیشترین آن می‏باشد.نکته بسیار مهمی که توجه به آن ضروری است، ارائه تعریفی مشخص برای هر مورد بر روی مقیاس است به نحوی که برای همه افراد گروه به طور یکسان قابل درک باشد.این مقیاس باید قبل از آغاز درجه بندی گروه، ایجاد شود و افراد گروه از مقیاس‏های درجه بندی آگاهی کامل داشته باشند.

در زیر جداول مربط به رتبه بندی شدت / وقوع / بازیابی آورده شده است :

 

1-11-4- گام چهارم: اختصاص يک درجه شدت برای هر اثر

درجه بندی شدت، در واقع ارزیابی جدی آثار شکست در صورت وقوع آن می‏باشد. ارزیابی شدت هر اثر می‏بایستی بر اساس آگاهی و خبرگی افراد گروه انجام شود ف چرا که هیچ یک از افراد، برای ارزیابی شدت اثر، تجربه ای از گذشته ندارند. از آنجا که هر شکست آثار مختلفی دارد، می‏بایست اثر شکست را در جه بندی کرد، نه شکست را.اگر برای هر الگوی شکست بالقوه چندین اثر وجود دارد، هر اثر باید دارای درجه شدت خودش باشد.

1-11-5- گام پنجم: اختصاص يک درجه وقوع برای هر الگوی شکست

بهترین روش برای سنجش در جه وقوع شکست، استفاده از داده‏های فرآیند است که در قالب یک جدول اطلاعاتی، قابلیت فرآیند را نشان دهد. زمانیکه داده‏های واقعی در مورد یک شکست وجود ندارد، افراد گروه می‏بایست بالاترین درجه وقوع شکست را در نظر بگیرند.

البته اگر افراد گروه دلیل ایجاد شکست را بدانند، سنجش درجه وقوع شکست بهتر صورت خواهد گرفت.

1-11-6- گام ششم: اختصاص يک در جه بازيابی برای هر الگوی شکست بالقوه و يا اثر آن

درجه بازیابی، نشان دهنده احتمال وقوع یک شکست و تاثیر آن می‏باشد. توجه به این نکته لازم است که اگر کنترل‏های جاری موجود نباشد، احتمال بازیابی بسیار کم است. بنابراین درجه بازیابی قطعه، بسیار بالا و در حد 9 یا 10 خواهد بود. در نتیجه، بهتر است در ابتدا فهرستی از کنترل‏های جاری برای تمامی شکست‏ها و آثار آن تهیه و سپس درجه بازیابی را تعیین کنیم.

1-11-7- گام هفتم: اختصاص نمره اولويت خطرپذيری (RPN) برای هر الگوی شکست

نمره اولویت خطرپذیری با ضرب کردن درجه شدت و درجه وقوع و درجه بازیابی در یکدیگر بدست می‏آید :

RPN=S*O*D

مجموع اعداد اولویت خطر پذیری، از مجموع تمامی اعداد اولویت خطرپذیری بدست می‏آید. این عدد به تنهایی معنا ندارد، زیرا هر  FMEA شامل اعداد مختلفی از الگوی شکست و آثار آن می‏باشد، اما فایده آن هنگامی مشخص می‏شود که در زمان تحلیل مجدد، از   RPN نهایی به عنوان محک بر ضد  RPN اولیه استفاده می‏شود.

1-11-8- گام هشتم:  تشخيص اولويت‏های الگوهای شکست برای هر اقدام لازم

در این مرحله می‏توان الگوهای شکست را اولویت بندی کرد. اولویت بندی از بالاترین نمره   RPN به پایین ترین نمره صورت می‏گیرد. برای این اولویت بندی از ابزارهای بسیاری همچون پارتو می­توان استفاده کرد.

1-11-9- گام نهم: اقدام لازم برای حذف يا کاهش الگوهای شکست بالقوه دارای خطرپذيری بالا

برای حذف و یا کاهش الگوی شکست بالقوه با خطر پذیری بالا می‏بایستی از روش‏های اصولی حل مشکلات استفاده کرد. در وضعیت مطلوب، الگوی شکست به کلی از بین می‏رود.

 توجه به این امر ضروری است که حذف الگوهای شکست اگر چه مطلوب است، اما در همه موارد امکان پذیر نیست. بنابراین بهتر است با نگاه مجدد به درجات شدت وقوع و بازیابی، الگوهای شکست را کاهش دهیم.بهترین و آسانترین روش بهینه سازی محصول و یا فرآیند، افزایش استعداد بازیابی شکست و در نتیجه کاهش در جه بازیابی می‏باشد.

کاهش شدت فرآیند نیز عاملی مهم در جلوگیری از شکست و ضایعات ناشی از آن می‏باشد.

بهترین روش بهینه سازی، کاهش احتمال وقوع شکست می‏باشد، زیرا با کاهش این احتمال نیاز به روش‏های بازرسی نیز کم خواهد شد.

1-11-10- گام دهم: محاسبه  RPN  پس از کاهش و يا از بين بردن آثار الگوهای شکست بالقوه

در هر فرآیند که طی آن اقداماتی در زمینه شکست‏ها انجام شود، کاهش زیادی در  RPN  اولیه نیز ایجاد می‏شود. در غیر این صورت اقدام انجام شده، شدت، احتمال وقوع و یا بازیابی را نیز کاهش نمی دهد.  RPN  بدست آمده را می‏توان بر روی نمودار با  RPN  اولیه مقایسه کرد  به این ترتیب، تمامی  RPN ‏های قبل و بعد از فرآیند و یا محصول می‏توانند با یکدیگر مقایسه و تفاوت میان آنها نمایان شود. پس از اجرای  FMEA  حدود 50% کاهش در مجموع  RPN ‏ها ایجاد می‏شود. این عدد همواره ثابت نیست و مقدار آن به گروه FMEA و نوع فعلیت‏های سازمان بستگی دارد.

از آنجا که الگوهای شکست بالقوه همواره وجود دارند، هر سازمان باید از حد ومرز خطرپذیری خود آگاه باشد. البته میزان خطرپذیری به سیاست‏های هر سازمان و حدود جدی بودن شکست بستگی دارد.اگر افراد گروه از RPN  بدست آمده راضی هستند، می‏بایستی مدیر را از نتایج کار خود آگاه سازند. در واقع تصمیم گیری اصلی در مورد کاهش هر چه بیشتر  RPN‏ها بر عهده مدیر است. 

1-12- فوايد اجرای  FMEA  

بهبود کیفیت،افزایش درجه اطمینان کالا و ایمنی محصولاتی که تولید خواهند شد.

کاهش زمان معرفی محصول به بازار

بهبود تصویر سازمان در نظر مشتری

کاهش نیاز به تغییرات ضروری در فرآیند و یا محصول در زمان تولید انبوه

کاهش ریسک تا حد امکان

کاهش هزینه‌های کیفی مرتبط با محصولات خراب(هزینه‏های پیشگیری،بازرسی و خرابی )

رواج فرهنگ کارتیمی در درون سازمان.

1-13- نقاط ضعف FMEA  

کمبود مشارکت‏هاي تيم‏هاي اجرايي

عدم ارتباط درست اثرات خطا به علل بروز خطا

رويارويي با انبوهي از اطلاعات که تصميم درباره ي انتخاب اطلاعات مفيد را سخت مي‏کند.

عدم دقت در تکميل فرم‏ها

عدم انتقال درست اطلاعات

عدم هماهنگي مديران ارشد

وجود اطلاعات ناقص

1-14- مراحل اجرايی  FMEA

مراحل اجرايی  FMEA  در شکل زير آورده شده است:

1-15- خروجی­های FMEA

·        الزامات مهندسی محصول

·        سیستم­های  Poka Yoke

·        کالیبراسیون

 

 

(زیرکونیوم)zr

زیرکونیم فلزی با درخشندگی سفید مایل به سبز که به طور خود به خود در هوا مخصوصأ در درجه حرارتهای بالا مشتعل می شود . ترکیبات زیرکونیم خاصیت سمی پایینی دارد . هافنیم به همراه زیرکونیم دیده می شود و هافنیم از زیرکونیم در نیروگاههای اتمی بازیافت می شود .

زیرکون سنگ جواهر اولیه زیرکونیم است که همچنین به نامهای جارگون، hyacinth jacinth , ligure نامیده می شود اسم این کانی در کتاب مقدس نیز آورده شده است. این عنصر در سال 1789 توسط Klaproth کشف شد و توسط Werner تحت نام زیرکون شناخته شد. این فلز به صورت ناخالص اولین بار توسط Berzelius در سال 1824 با روش گرمایش مخلوط پتاسیم و فلورید زیرکون پتاسیم در یک فرایند تجزیه به دست آمد.
این عنصر در تیپ S ستاره ها پیدا شد ه و در خورشید و شهابسنگها شناسایی شده است. آنالیزهای نمونه های سنگی ماه توسط آپولوهای مختلف به طور شگفت آوری بالا دیده شده است که در ماه میزان ترکیب اکسید زیرکونیم در مقایسه با زمین خیلی زیاد برآورد شده است.
زیرکونیم طبیعی شامل 5 ایزوتوپ می باشد. 15 ایزوتوپ دیگر نیز از این عنصر شناخته شده است. زیرکون با ترکیب ZrSiO4 در سنگ معدن عامل اصلی می باشد. اکسید زیرکونیم به صورت خالص به فرم کریستاله حدود یک درصد حاوی هافنیم است. زیرکون همچنین در بیش از 30 کانی دیگر وجود دارد.
زیرکونیم تجاری توسط واکنش کلرید زیرکونیم با منیزیم تولید می شود. این عنصر فلزی به رنگ خاکستری سفید و با درخشندگی فراوان است. فلزات جامد در اکثر مواقع دیر آتش می گیرند و اشتعال پذیری آنها پایین است ولی در مورد این عنصر فرق می کند. هافنیم به طور ثابت در سنگها و نهشته های حاوی زیرکونیم وجود دارد و به روشهای مختلفی جداسازی می شود.
زیرکونیم با هدف تجاری حاوی 1 تا 3 درصد هافنیم است. زیرکونیم با خاصیت مقطع جذب پایین برای نوترونها است و برای انرژی هسته ای مثل پوششهای سوختی عناصر کاربرد دارد. تولید انرژی هسته ای امروزه به بیش از 90 درصد زیرکونیم نیاز است.
زیرکونیم که در راکتورها استفاده می شود دارای هافنیم به صورت آزاد است. Zircaloy یکی از ترکیبات مهم زیرکون است که برای کاربردهای هسته ای نیز کاربرد دارد. زیرکونیم مقاومت استثنایی در برابر خوردگی اسیدها و بازها توسط آب دریا و عوامل دیگر دارد. ترکیب زیرکونیم و روی دارای خاصیت مغناطیسی قوی برای درجه حرارت پایینتر از 35 درجه کلوین است.
این عنصر به علت خاصیت مقاومت در برابر خوردگی در صنایع مختلف کاربرد دارد. زیرکونیم در لوله های خلا دریافت کننده گاز، به عنوان یک عامل مهم در آلیاژ فولاد، در آلات وابسته به جراحی های پزشکی، در لامپهای فتوفلاش، استرهای قابل انفجار، در رشته سازی ریونها، لامپهای فیلامنت و غیره کاربرد دارد. این عنصر در محصولات ضدعفونی کننده کربناتها به عنوان یک ماده سمی کاربرد دارد. از ترکیب زیرکونیم و نیوبیم یک ترکیب تولید می شود که در درجه حرارت پایین فوق رسانا است. و در آهنرباهای سوپر رسانا کاربرد دارد که در تولید بالا خاصیت الکتریکی قوی نیز دارد. اکسید زیرکونیم در جواهر سازی مورد استفاده قرار می گیرد و دارای خاصیت درخشندگی و انکسار نور بالا است. ترکیب ناخالص اکسید زیرکونیم در بوته های آزمایشگاهی به عنوان یک عامل مقاوم در برابر شوک حرارتی و در کوره های متالوژیکی و همچنین در صنایع شیشه و سرامیک به عنوان مادهدیرگداز کاربرد دارد.
قیمت عنصر زیرکونیم با خلوص 99.6 درصد حدود 150 دلار در یک کیلوگرم است.

ساختار بلوري عنصر زيرکنيوم

اثرات زیرکونیم بر روی سلامتی :
زیرکونیم و نمکهای آن سمیت کمی دارند. زیرکونیم 95 یکی از رادیو نوکلیدهایی است که در آزمایش سلاحهای اتمی به کار می رود. زیرکونیم از رادیو نوکلیدهای دارای دوام طولانی است که تولید و ادامه تولید آن ، طی دهه ها و قرنها خطر سرطان را افزایش داده است.

اثرات زیست محیطی زیرکونیوم :
زیرکونیم بر روی محیط زیست اثر منفی ندارد.

عنصر زيرکنيوم در طبيعت

خواص فیزیکی و شیمیایی عنصر زیرکونیم :
عدد اتمی: 40
جرم اتمی:91.224
نقطه ذوب : C° 1857
نقطه جوشC° 4200
شعاع اتمی : Å 2.16
ظرفیت: 4
رنگ: سفید نقره ای
حالت استاندارد: جامد
نام گروه: 4
انرژی یونیزاسیون : Kj/mol 640
شکل الکترونی: [Kr]4d25s2
شعاع یونی : Å 0.72
الکترونگاتیوی: 1.33
حالت اکسیداسیون: 4
دانسیته: 6.51
گرمای فروپاشی : Kj/mol 19.2
گرمای تبخیر : Kj/mol 567
مقاومت الکتریکی : Ohm m 0.000000424
گرمای ویژه: J/g Ko 0.27
دوره تناوبی:5

شماره سطح انرژی : 5
اولین انرژی : 2
دومین انرژی : 8
سومین انرژی : 18
چهارمین انرژی : 10
پنجمین انرژی : 2

ایزوتوپ :
ایزوتوپ نیمه عمر
Zr-86 16.5 ساعت
Zr-88 83.4 روز
Zr-89 3.27 روز
Zr-90 پایدار
Zr-91 پایدار
Zr-92 پایدار
Zr-93 1530000.0 سال
Zr-94 پایدار
Zr-95 64.02 روز
Zr-96 پایدار
Zr-97 16.9 روز

اشکال دیگر :
هیدرید زیرکونیم ZrH2
اکسید زیرکونیم ZrO2
تری کلرید زیرکونیم ZrCl3 و تترا کلرید زیرکونیم ZrCl4

منابع : زیرکون و کانی بدلیت
کاربرد : در آلیاژکاری ، کاربردهای هسته ای ، تهیه آجرهای حرارتی و پوشش طبل به کار می رود .

( سرب)

سرب عنصری فلزی نرم به رنگ سفید مایل به آبی است که با ساختار کوبیک متبلور می شود .این عنصر معمولاً در سنگ معدن گالن یافت می شود . سرب عنصری فوق العاده سمی است که اثرات آن در طولانی مدت ظاهر می شود . اثر سرب در سیستم عصبی موجب پایین آمدن بهره هوشی و دیگر اختلالات عصبی می شود . علاوه بر سیستم عصبی ، سرب بر دیگر اعضای بدن نیز تأثیر منفی می گذارد .

این عنصر از مدتها سال پیش شناخته شده بود. این عنصر به صورت آزاد در طبیعت یافت می شود اما درصد فراوانی آن کم است و این عنصر نایاب است.سرب بطور عمده در کانی گالن با ترکیب PbS طی فرایند تشویه حاصل می شود. از دیگر کانیهای که سرب در آن وجود دارد Anglesite, cerussite است.این عنصر دارای جلای فلزی است. و همینطور دارای رسانایی پایین جریان برق است و چکش خوار و مفتول پذیر است. این فلز مقاومت بالایی در برابر خوردگی دارد.
سرب طبیعی ترکیبی از 4 ایزوتوپ پایدار است. درصد ایزوتوپهای مختلف سرب در طبیعت به ترتیب زیر است.204Pb (1.48%), 206Pb (23.6%), 207Pb (22.6%), 208Pb (52.3%) . ایزوتوپهای سرب دارای سه سری عناصر رادیواکتیو طبیعی هستند. 206Pb برای سری اورانیم، 207Pb برای سری اکتینیم، 208Pb برای سری توریم. 27 ایزوتوپ سرب دیگر نیز که همه آنها رادیواکتیو هستند برای سرب شناخته شده است.
سرب و دی اکسید سرب به مقدار زیاد برای ذخیره سازی باتری ها کاربرد دارد.
فلز سرب عامل موثری برای جذب صدا است. که به علت این قابلیت از سرب برای پوشش تجهیزات اشعه ایکس و راکتورهای نوترونی برای جذب ارتعاش استفاده می شود.
از اکسید سرب برای تولید شیشه های کریستالی ظریف و ظروف بلور با خاصیت انعکاس نور بالا برای لنزهای اکروماتیک استفاده می شود. نیترات و استات سرب نمکهای محلولی هستند. نمکهای سرب مثل ارسنات سرب برای حشره کشها استفاده می شود.
در موقع استفاده از سرب باید دقت لازم را به عمل آورد .

ساختار بلوري عنصر Pb

اثرات سرب بر روی سلامتی :
سرب فلزی نرم است که طی سالیان متمادی کاربردهای بسیاری داشته است. این عنصر از 5000 سال قبل از میلاد در محصولات فلزی، کابلها و خطوط لوله کاربرد داشته است اما در نقاشی و آفت کشها هم کاربرد دارد. سرب یکی از چهار فلزی است که بیشترین عوارض را بر روی سلامتی انسان دارد. سرب از راه غذا (65%)، آب (20%) و هوا (15%) وارد بدن انسان می شود.
غذاهایی مانند میوه، سبزیجات، گوشت، دانه ها، جانوران دریایی، نوشیدنی ها و شراب حاوی مقدار زیادی سرب هستند. دود سیگار هم مقدار اندکی سرب دارد.
سرب با خوردن لوله های انتقال آب، وار آب آشامیدنی می شود. اگر آب اندکی اسیدی باشد، احتمال خوردگی بیشتر است. به همین علت است که در سیستمهای تصفیه اب، باید pH آب آشامیدنی مناسب داشته باشند.
تا جایی که ما می دانیم سرب در بدن انسان عملکردی ندارد و تنها پس از جذب از راه غذا، هوا یا آب باعث آسیب بدن می شود.
سرب اثر ناخواسته ای را به دنبال دارد که عبارتند از:
-اختلال بیوسنتز هموگلوبین و کم خونی
-افزایش فشارخون
-آسیب کلیه
-سقط جنین و نارسی نوزاد
-اختلال سیستم عصبی
-آسیب مغز
-ناباروری مرد و آسیب اسپرم
-کاهش قدرت یادگیری در بچه ها
-اختلالات رفتاری در بچه ها مانند پرخاشگری و بیش فعالی
سرب از راه جفت وارد بدن جنین می شود. به همین علت، سرب باعث آسیب جدی سیستم عصبی و مغز جنین می شود.


اثرات زیست محیطی سرب :
سرب به طور طبیعی در محیط زیست وجود دارد. اما در اکثر موارد سرب موجود در طبیعت حاصل فعالیتهای بشری است. به علت کاربرد سرب در بنزین، چرخه سرب غیر طبیعی شده است. در موتور ماشین، سرب می سوزد بنابراین نمکهای سرب (کلرین، برمین، اکسیدها) تشکیل می شوند.
نمکهای سرب از راه اگزوز ماشین ها وارد محیط زیست می شود. ذرات بزرگتر بلافاصله روی زمین ته نشین می شوند و خاکها و آبهای سطحی را آلوده می کنند و ذرات کوچکتر از طریق هوا مسافتهای طولانی را طی کرده و در جو باقی می مانند. بخشی از این سرب، به هنگام باران به زمین برمی گردد. چرخه سرب در اثر فعالیتهای بشری نسبت به چرخه طبیعی گسترده تر شده است. همین امر باعث آلودگی سرب در سرتاسر دنیا شده است.
فقط بنزین سرب دار نیست که باعث افزایش غلظت سرب در محیط زیست می شود. دیگر فعالیتهای بشری مانند احتراق سوخت، فرآیندهای صنعتی و سوزاندن زباله جامد هم باعث آلودگی با سرب محیط زیست می شوند.
سرب به واسطه خوردگی لوله های سربی در سیستم انتقال آب وارد آب و خاک می شود. سرب شکسته نمی شود و تنها به اشکال دیگر تبدیل می شود.
سرب دربدن جانداران آبزی و جانداران خاک تجمع می یابد. این موجودات در اثر سم سرب دچار عوارضی می شوند. غلظت بسیار اندک سرب هم روی حلزونهای دریایی اثرات منفی میگذارد. سرب عملکرد فیتوپلانکتونها را مختل می کند. فیتوپلانکتون یکی از منابع مهم تولید اکسیژن در دریاهاست و بسیاری از جانوران بزرگتر آن را می خورند. به همین علت است که آلودگی سرب تعادل جهانی را بر هم می زند.
سرب، به ویژه در نزدیکی بزرگراه ها و مزارع که غلظت آن بالاست، عملکرد خاک را بر هم می زند. جانداران خاک هم از سم سرب آسیب می بینند.

عنصر Pb در طبيعت

خواص فیزیکی و شیمیایی عنصر سرب :
عدد اتمی : 82
جرم اتمی : 207.2
نقطه ذوب: C° 327.46
نقطه جوش : C° 1749
شعاع اتمی : Å 1.81
ظرفیت : 4+,2+
رنگ : سفید متمایل به آبی
حالت استاندارد : جامد
نام گروه: 14
انرژی یونیزاسیون : Kj/mol 715.6
شکل الکترونی :Xe6s24f145d106p2
شعاع یونی : Å 1.19
الکترونگاتیوی: 33/2
حالت اکسیداسیون: 4, 2
دانسیته : 11.35
گرمای فروپاشی : Kj/mol 4.799
گرمای تبخیر : Kj/mol 177.7
مقاومت الکتریکی : Ohm m 2.065×10-7
گرمای ویژه: J/g Ko 0.129
دوره تناوبی : 6

درجه اشتعال : در حالت جامد غیر قابل اشتعال ( به استثنای خاکستر آن )
شماره سطح انرژی : 6
اولین انرژی : 2
دومین انرژی : 8
سومین انرژی : 18
چهارمین انرژی : 32
پنجمین انرژی : 18
ششمین انرژی : 4

ایزوتوپ :
ایزوتوپ نیمه عمر
Pb-202 53000.0 سال
Pb-203 2.16 روز
Pb-204 پایدار
Pb-204m 1.12 ساعت
Pb-205 1.5E7 سال
Pb-206 پایدار
Pb-207 پایدار
Pb-208 پایدار
Pb-209 3.25 ساعت
Pb-210 22.3 سال
Pb-211 36.1 دقیقه
Pb-212 10.64 ساعت
Pb-214 27.0 دقیقه

اشکال دیگر :هیدرید سرب PbH4
اکسید سرب PbO ، تترا اکسید سرب Pb3O4 ، تری اکسید سرب Pb2O3 ، دی اکسید سرب PbO2
دی کلرید سرب PbCl2 ، تترا کلرید سرب PbCl4


منابع : کانی گالن
کاربرد : در لحیم کاری ، به عنوان حفاظ در برابر تابش ، در ساخت باتریها و مهمات به کار می رود . همچنین در صنایع رنگ سازی نیز کاربرد دارد .

(اورانیوم)

کشف این عنصر توسط Martin Klaproth و در سال 1789 در آلمان رخ داد و اسم این عنصر از نام سیاره اورانوس برگرفته شده است .
شیشه های رنگی زرد شامل 1 درصد اکسید اورانیم هستند. این عنصردر سنگ معدن اورانیم (پیچبلانت) موجود است و اولین بار در سال 1789 جداسازی شد. این فلز در سال 1841 توسط Peligot از واکنش کلرید بی آب با فلز پتاسیم به دست آمد.
اورانیم عنصر نایابی نیست این عنصر امروزه فراوانتر از جیوه، آنیتموان، نقره، کادمیم، مولیبدن و آرسنیک می باشد. این عنصر به فراوانی در کانیهای پیچبلاند، اورانیتیت، کارنوتیت، اوتونیت،اورانوفان و توبرنیت وجود دارد. همچنین اورانیم در سنگهای فسفاته، لیگنیت، مونازیت وجود دارد.
اورانیم از واکنش هالید اورانیم با عناصر آلکالی و یا از واکنش اکسید اورانیم با آلومینیم یا کلسیم یا کربن در درجه حرارت بالا به دست می آید. این فلز می تواند از الکترولیز ترکیبات KUF5 یا UF4 در محلول CaCl2 و NaClحاصل شود. اورانیم با خلوص بالا می تواند از تجزیه هالید اورانیم با رشته های داغ حاصل شود.
اورانیم دارای 3 ساختار کریستالوگرافی آلفا، بتا و گاما می باشد. اورانیم عنصری سنگین به رنگ سفید نقره ای و در زمانی که خیلی ریز شود آتش گیر است. این عنصر کمی نرمتر از فولاد است. این عنصر مفتول پذیر و چکش خوار و اندکی پارامغناطیس است. این عنصر در هوا با یک لایه اکسید پوشیده می شود.
اورانیم دارای 16 ایزوتوپ است که همه آنها رادیو اکتیو هستند. اورانیم طبیعی یک عنصر رادیواکتیو است که بای صنعت عکاسی استفاده می شود. عامل مهم گرمای داخلی زمین اورانیم و توریم است.
نیمه عمر اورانیم 238 حدود 4.51 x 109 سال است که برای تعیین سال سنگهای آذرین استفاده می شود. اورانیم طبیعی به صورت آزاد وجود دارد به جز در مواقعی که با نپتونیم و پولوتونیم ترکیب می شود. اورانیم از تخریب عناصر با عدد اتمی بالا حاصل می شود.
اورانیم مهمترین عنصر در سوختهای هسته ای است. ایزوتوپ اورانیم 238 می تواند با شکافت هسته ای پولوتونیم به ترکیبات دیگری تبدیل شود.
اورانیم 235 برای واکنشهای مهم شکافتهای هسته ای کاربرد دارد. همچنین می تواند گازهای منتشر شونده را غلیظ کند.
اورانیم طبیعی با نسبت کم با 235Uغنی شده است که این نوع اورانیم برای سوخت راکتورهای اتمی قوی برای تولید برق مورد استفاده قرار می گیرد. توریم طبیعی می تواند نوترون ها را برای تولید ایزوتوپ اورانیم 233Uمنتشر کند. نوترونهای منتشر شده از این عنصر به ترتیب زیر می باشد. 232Th اشعه گاما ، 233Th اشعه بتا، 233Pa اشعه بتا و 233U. ارزش یک پوند اورانیم غنی شده و شکافته شده برای سوخت هسته ای به اندازه بیش از 1500 تن زغال است.
این عنصر در سوختهای هسته ای برای تولید قوی انرژی برق با اهداف صلح آمیز و همچنین برای ساخت بمبهای اتمی مورد استفاده قرار می گیرد. از این عنصر در سراسر دنیا برای تولید سوخت 429 راکتور هسته ای از ژانویه 1990 برای تولید 311000 مگاوات برق استفاده می شود. استفاده جدید از اورانیم برای تولید اورانیم تهی شده است.
اورانیم همچنین برای تجهیزات سيستم هدايت داخلى موشک مورد استفاده قرار می گیرد. از فلز اورانیم برای اهداف اشعه ایکس برای تولید انرژی بالای این اشعه مورد استفاده قرار می گیرد. از نیترات اورانیم برای کاربردهای عکاسی و از استات اورانیم نیز برای آنالیزهای شیمیایی استفاده می شود.
از نمکهای اورانیم برای تولید شیشه های وازلین بار رنگ زرد و لعاب شیشه استفاده می شود. اورانیم و ترکیبات آن بسیار سمی هستند.
فلز اورانیم بسیار آتش زا است و از این نظر مخاطره انگیز است. استخراج اورانیم احتیاج به دانش بالا برای استفاده دارد.

ساختار بلوري عنصر U

اثرات اورانیم بر روی سلامتی :انسان همیشه از راه غذا، هوا، خاک و آب در تماس با مقدار مشخصی اورانیم قرار دارد و این عنصر به طور طبیعی در کلیه این مواد وجود دارد. غذاهایی مانند ریشه گیاهان و آب، دارای مقدار اندک اورانیم طبیعی هستند و به همراه هوای تنفسی هم مقدار اندکی اورانیم وارد بدن می شود. غلظت اورانیم موجود در عذاهای دریایی معمولا به قدری پایین است که می توان از آن چشم پوشی کرد.
افرادی که در نزدیکی محل دفع زباله های خطرناک زندگی می کنند، افرادی که در نزدیکی معادن زندگی می کنند، افرادی که در صنعت فسفات کار می کنند، افرادی که محصولات رشد کرده بر روی خاکهای آلوده را می خورند یا افرادی که آب آلوده شده با شیرابه زباله ها را می خورند، در مقایسه با افراد عادی در معرض مقدار بالاتری از اورانیم قرار دارند. شیشیه های اورانیمی دیگر مورد استفاده قرار نمی گیرند اما هنرمندانی که هنوز از آنها استفاده می کنند، نسبت به افراد عادی با اورانیم بیشتری تماس دارند.
چون اورانیم ماده ای رادیواکتیو است، در مورد اثرات آن بر روی سلامتی بررسیهایی انجام شده است. دانشمندان در سطوح طبیعی اورانیم، هیچ اثرمضری را کشف نکرده اند. اما بعد از جذب مقدار زیادی اورانیم، اثرات شیمیایی قابل مشاهده است و اورانیوم عوارضی مانند بیماریهای کلیوی را ایجاد می کند.
وقتی انسانها در معرض اورانیم رادیونوکلیدی که در اثر تجزیه رادیواکتیو اورانیم در زمانی طولانی ایجاد می شود، قرار داشته باشند، دچار سرطان خواهند شد. وقتی انسان در معرض اورانیم غنی شده قرار داشته باشد، احتمال بروز سرطان بیشتر خواهد بود، زیرا اورانیم غنی شده، رادیواکتیویتی بیشتری دارد. این شکل از اورانیم، تابشهای مضری از خود ساطع می کند که ظرف چند سال انسان را دچار سرطان می کند. اورانیم غنی شده، به طور تصادفی و از طریق دستگاههای نیروی هسته ای واردمحیط زیست می شود.


اثرات زیست محیطی اورانیم :اورانیم به طور طبیعی و به مقدار بسیارکم در سنگها، خاک، هوا و آب وجود دارد. انسان باعث افزایش میزان فلز اورانیم و ترکیبات آن در محیط زیست شده است زیرا اورانیم از طریق فعالیتهای معدنی و فرآیندهای آسیاب کردن کانی، ر محیط انتشار می یابد.
اورانیم ماده ای رادیواکتیو است و بسیار فعال می باشد. در نتیجه در محیط به صورت عنصر یافت نمی شود. ترکیبات اورانیم، در اثر واکنش اورانیم با عناصر و مواد دیگری که در آب حل می شوند، تشکیل می شوند. انحلال پذیری ترکیبات اورانیم در آب، میزان تحرک پذیری آنها در محیط زیست و سمیت آنها را تعیین می کند.
در هوا، غلظت اورانیم بسیار اندک است. حتی در غلظتهای بالاتر از حد معمول هم میزان اورانیم بسیار اندکی در هر متر مکعب از هوا وجود دارد و کمتر از یک اتم در روز منتقل می شود. اورانیم در هوا به صورت گرد و غبار وجود دارد که می تواند از طریق ته نشینی یا بارش، وارد آب سطحی شده و یا روی گیاهان و خاکها بنشیند. سپس این اورانیم روی رسوبات موجود در آب یا لایه های پایینی خاک می نشیند و در آنجا با اورانیم موجود مخلوط می شود.
قسمت عمده اورانیم موجود در آب، اورانیم محلول است که مربوط به سنگ و خاکی است که آب با خود آورده است. بخشی از این اورانیم به صورت معلق است و بهآب حالت گل آلود می دهد. تنها بخش اندکی از اورانیم موجود در آب از هوا وارد آب می شود. مقدار اورانیم موجود در آب آشامیدنی بسیار کم است. آبی که حاوی مقدار بسیار اندکی اورانیم است، معمولا برای آشامیدن سالم است. به خاطر طبیعت اورانیم، احتمال تجمع اورانیم در ماهی ها یا گیاهان بسیار اندک است و اورانیمی که جذب می شود، به سرعت از راه ادرار یا مدفوع دفع می شود.
اورانیم با غلظتهای مختلف در خاک وجود دارد و معمولا غلظت آن بسیار پایین است. انسان از راه فعالیتهای صنعتی باعث افزایش میزان اورانیم موجود در خاک شده است. ترکیبات موجود در خاک با ترکیبات دیگر ترکیب شده و سالیان سال در خاک باقی می مانند بدون این که به سمت آب زیرزمینی حرکت کنند. غلظت اورانیم در خاکهای غنی از فسفات بیشتر است اما این مقدار هم مساله ساز نیست زیرا معمولا غلظت آن خیلی بیشتر از حد طبیعی خاکهای غیرآلوده نیست.
گیاهان از طریق ریشه اورانیم را جذب می کنند و آن را در همانجا ذخیره می کنند. در نتیجه در ریشه گیاهانی مانند تربچه، میزان غلظت اورانیم بیشتر از حد طبیعی است. وقتی گیاه شسته می شود، اورانیم زدوده می شود.
فرسایش پس مانده های معدنی هم باعث انتشار مقدار زیادی از اورانیم در محیط زیست می شود.

عنصر U

خواص فیزیکی و شیمیایی عنصر اورانیم :عدد اتمی: 92
جرم اتمی: 238.0289
نقطه ذوب: C° 1135
نقطه جوش : C° 3815
شعاع اتمی : pm 156
ظرفیت: 3، 4، 5 و 6
رنگ: خاکستري متالیک
حالت استاندارد: جامد راديواکتيو
نام گروه: آکتنيد
انرژی یونیزاسیون : Kj/mol 686.4
شکل الکترونی: Rn5f36d17s2
شعاع یونی : Å 0.52
الکترونگاتیوی: 1.38
حالت اکسیداسیون: 3، 4، 5 و 6
دانسیته: 19.05
گرمای فروپاشی : Kj/mol 6.12
گرمای تبخیر : Kj/mol 417
گرمای ویژه: J/g Ko 0.12
دوره تناوبی:7

درجه اشتعال : در حالت جامد اشتعال پذیر
شماره سطح انرژی : 7
اولین انرژی : 2
دومین انرژی : 8
سومین انرژی : 18
چهارمین انرژی : 32
پنجمین انرژی : 21
ششمین انرژی : 9
هفتمین انرژی : 2

ایزوتوپ :
ایزوتوپ نیمه عمر
U-230 20.8 روز
U-231 4.2 روز
U-232 70.0 سال
U-233 159000.0 سال
U-234 247000.0 سال
U-235 7.0004E8 سال
U-236 2.34E7 سال
U-237 6.75 روز
U-238 4.47E9 سال
U-239 23.5 دقیقه
U-240 14.1 ساعت

(کلر)

کلرعنصری گازی شکل به رنگ زرد مایل به سبز است که در سال 1774 توسط carl wihelm scheele شیمیست سوئدی کشف گردید .
این گاز در گروه 17 جدول تناوبی قرار دارد که به سری هالوژن معروف است . کلر در طبیعت به صورت آزاد وجود ندارد و معمول ترین منشأ آن نمک طعام می باشد .
کلر باعث آزردگی دستگاه تنفس می شود . گازی که پرده های مخاطی را می آزارد و مایعی که پوست را می سوزاند . مقدار کمی در حدود ppm3.5 می تواند در عطر یافت شود ودر حدود ppm1000آن احتمالا در پی کمی تنفس عمیق کَشنده است .
از cl در سال 1915در گازهای جنگی استفاده شد .
این عنصر در طبیعت فقط به حالت ترکیب یافت می شود و مهمترین ترکیب آن با سدیم به صورت نمک یافت میشود مثل نمک طعام NaCl ، کارنالیت و سیلویت.
این عنصر یک عنصر هولوژن است که توسط الکترولیز به دست می آید. این عنصر یک گاز گاز زرد مایل به سبز است و باعناصر مختلفی می تواند ترکیب شود . در دمای 10 درجه سانتیگراد آب می تواند 3.1 حجم از کلر در خود حل کند و در 30 درجه سانتیگراد آب میتواند 1.77 حجم از کلر ار در خود حل کند.
کلر کاربرد وسیعی در زندگی روزمره برای ساخت تولیدات دارد. از این عنصر بای گنرزدایی آب استفاده می شود که اب را صورت نوشیدنی سالم در اختیار قرار می دهد. آب آشامیدنی همیشه مقدار کمی کلر دارد. همچنین این عنصر به طور گسترده در تولید کاغذ، مواد رنگی و جوهر ، در صنعت منسوجات و پارچه در تولیدات نفت، دارو، یک عامل گندزدا، در حشره کشها ، غذاها ، حلالها، رنگها ، پلاستیکها و بسیاری دیگر از تولیدات مصرفی مورد استفاده قرار می گیرد.
بیشتر ترکیبات کلربرای بهداشت آب آشامیدنی و سفید کننده ها، مواد ضدعفونی کننده، و فرآوری پارچه مورد استفاده قرار می گیرد. همچنین از این عنصر برای ساخت کلراتها ، کلروفرم، تترا کلرید کربن و استخراج برم استفاده می شود.
کلر باعث سوزش دستگاه تنفسی می شود و آسیب به مخاط می رساند و در موقع تماس کلر مایع با پوست موجب سوختگی شدید می شود.مقدار کمی از کلر مثلاً 3.5 PPM را می توان از بوی نامطبوع آن شناسایی کرد ومقدار 1000 ppm آن برا سلامتی مضر است و احتمال مرگ را افزایش می دهد. کلر در سال 1915 به عنوان گاز اشک آور مورد استفاد ه قرار می گرفت. میزان پرتودهی کلر از 0.5 ppm تجاوز نمی کند.

ساختار بلوري عنصر کلر

اثرات کلر بر سلامتي انسان :کلر يکي از گازهاي بسيار فعال است. به طور طبيعي به صورت عنصر وجود دارد. عمده ترين مصرف کنندگان کلر شرکتهايي هستند که کلريد اتيل و ساير محلولهاي داراي کلر، چسبهاي کلر پلي وينيل (PVC)، کلروفلوئوروکربن و اکسيدهاي پروپيلن را ميسازند. در شرکتهاي کاغذ سازي از کلر براي سفيد کردن کاغذ استفاده ميکنند. گياهاني که در آب يا فاضلاب براي تصفيه به کار ميروند اغلب از انواعي هستند که ميزان کلر آب را افزايش ميدهند تا از انتشار ميکروارگانيسمهايي که سبب بيماري انسان ميشود، جلوگيري کنند.
تماس با کلر ممکن است در محل کار يا در هر محيطي که کلر در هوا، آب يا زمين منتشر ميشود، صورت گيرد. افرادي که از سفيد کننده ها و مواد شيميايي ضد عفوني کننده استخر استفاده ميکنند، فقط با کلر در تماس نيستند. کلر معمولاً در صنعت به کار ميرود.
زماني که در هواي تنفسي کلر وجود داشته باشد، يا آب و غذا به کلر آغشته باشد، کلر وارد بدن انسان ميشود. به دليل اينکه کلر، خاصيت واکنشي بالايي دارد، در بدن باقي نمي ماند.
تاثير کلر بر بدن انسان به مقدار کلر موجود و مدت زمان تماس آن با بدن بستگي دارد. تاثير کلر همچنين به سلامت فرد يا شرايط محيطي که کلر در آن پرتودهي ميکند، وابسته است.
تنفس مقدار اندک کلر در مدت زمان کوتاه بر سيستم تنفسي انسان اثر ميگذارد. کلر تاثير متفاوتي بر دستگاه تنفس دارد اين اثرات ميتواند شامل سرفه، درد سينه يا جمع شدن آب در ششها باشد. کلر سبب تحريک پوست، چشمها و دستگاه تنفس ميشود. اگر مقدار کلر در محيط زيست در حد مجاز باشد، بيماريهاي ذکر شده بروز نخواهند کرد.
تاثير تنفس يا مصرف مقدار اندکي کلر در مدت زمان طولاني بر بدن انسان هنوز ناشناخته است. برخي از مطالعات نشان ميدهد که کلر اثرات معکوس دارد، به طوري که برخي از کارگراني که در تماس طولاني مدت با کلر هستند مشکل تنفسي يا ساير مشکلات و ناهنجاريها را از خود نشان نميدهند، در حاليکه برخي اين علائم را از خود بروز ميدهند.

تاثيرات زيست محيطي کلر :زمانيکه کلر با آب مخلوط ميشود، در آب حل ميشود. تحت شرايط خاصي کلر ميتواند از آب خارج شده و وارد هوا شود. قسمت اعظم کلري که آزاد ميشود، وارد هوا و آبهاي سطحي ميگردد.
برخي اوقات ممکن است که کلر در هوا و در آب با ساير مواد شيميايي واکنش کند. کلر با مواد غير آلي داخل آب واکنش داده و نمکهاي کلر را تشکيل ميدهد و همراه با مواد آلي آب، سبب تشکيل مواد شيميايي آلي کلر ميشود.
به دليل واکنش پذيري کلر، اين عنصر شيميايي نميتواند وارد زمين يا آبهاي زيرزميني شود.
گياهان و جانوران کلر را در خود ذخيره نميکنند. اما، مطالعات آزمايشگاهي نشان ميدهد که تماس مکرر با کلر در هوا ميتواند بر سيستم ايمني بدن، گردش خون، قلب و دستگاه تنفسي جانوران اثر بگذارد.
مقدار اندک کلر نيز بر محيط زيست اثرات مخرب دارد. همچنين کار براي ارگانيسمهاي موجود در آب و خاک خطرناک است.


تجهیزات آزمایشگاهی مورد استفاده در تجزیه : اسپکترومتر جرمی ، میکروسکوپ ، کرماتوگرافی مایع و گازی ، اشعه x ، جذب اتمی ، مادون قرمز ، کروماتوگرافی مایع با عملکرد بالا و اسپکترومتر نشری



خواص فیزیکی و شیمیایی عنصر کلر : عدد اتمی: 17
جرم اتمی: 35.453
نقطه ذوب: C°-101.0
نقطه جوش : C°-34
شعاع اتمی: Å 0.97
ظرفیت: 7
رنگ: زرد
حالت استاندارد: گاز
نام گروه: 7
انرژی یونیزاسیون: Kj/mol 1255.7
شکل الکترونی: 1s2 2s2p6 3s2p5
شعاع یونی :Å 1.81
الکترونگاتیوی: 3.16
حالت اکسیداسیون: ±1,3,5,7
دانسیته: 1.65570
گرمای فروپاشی: Kj/mol 3.203l
گرمای تبخیر : Kj/mol 10.2 l
گرمای ویژه: J/g Ko 0.48
دوره تناوبی:3

درجه اشتعال : در حالت گازی غیر قابل اشتعال
شماره سطح انرژی : 3
اولین انرژی : 2
دومین انرژی : 8
سومین انرژی : 7

ایزوتوپ : ایزوتوپ نیمه عمر
Cl-35 پایدار
Cl-36 301000.0 سال
Cl-37 پایدار
Cl-38 37.2 دقیقه

اشکال دیگر :
مونوکسید کلر Cl2O ، دی اکسید کلر ClO2 و هپتا اکسید دی کلر Cl2O7
اسید کلریدریک HCl
کلر Cl2


منابع : آب نمک و کانی هالیت
کاربرد : از کلر در تصفیه آب ، سفید کننده ها و دیگر ترکیباتی نظیر CFC ها استفاده می شود

عکس هلن کلر پس از 120سال

عکس کودکي «هلن‌کلر» به همراه معلمش «آن سوليوان» پس از 120 سال توسط يک گروه تحقيقاتي در موسسه انسان شناسي پيدا شد.

به گزارش خبرگزاري «سي.ان.ان»، اين عکس در تابستان 1888 گرفته شده و هلن‌کلر 8 ساله در کنار معلم خود نشسته و عروسک مورد علاقه‌اش را در آغوش گرفته است.

اين عکس بيش از يک قرن در آلبوم پيرمردي 87 ساله بوده که مادرش همبازي «هلن کلر» اين دختر کر و لال بوده است. به گفته «تکستر اسپنسر» مادرش که چهار سال از کلر بزرگتر بوده، تعطيلات تابستاني خود را در کيپ کود Cape Code با هلن کلر بازي مي‌کرده است.

اسپنسر آلبوم عکس و خاطرات و نامه‌هاي خانوادگي خود را در ماه ژوئن تحويل مرکز تاريخ و انسان‌شناسي نيوانگلند داد و کارشناسان با بررسي عکس‌ها تصوير کلر را همراه با عروسکش تأييد کردند.

به گفته کارشناسان اولين کلمه‌اي که کلر ياد گرفت عروسک بود.

(آمونیاک)NH3

آمونیاک ، مهمترین ترکیب هیدروژنه ازت بوده ، در طبیعت از تجزیه مواد آلی ازت دار حاصل می*گردد. این ماده ، گازیست بی*رنگ با مزه فوق*العاده تند و زننده که اشک*آور و خفه*کننده نیز می*باشد. گاز آمونیاک از هوا سبک*تر بوده ، به*سهولت به مایع تبدیل می*شود.

● اطلاعات کلی

آمونیاک ، مهمترین ترکیب هیدروژنه ازت بوده ، در طبیعت از تجزیه مواد آلی ازت دار حاصل می*گردد. این ماده ، گازیست بی*رنگ با مزه فوق*العاده تند و زننده که اشک*آور و خفه*کننده نیز می*باشد. گاز آمونیاک از هوا سبک*تر بوده ، به*سهولت به مایع تبدیل می*شود. آمونیاک در آب بسیار محلول است و در منهای ۷۷,۷ درجه سانتی*گراد منجمد و در منهای ۳۳,۵ درجه سانتی*گراد به جوش می*آید.
وزن مخصوص محلول اشباع آمونیاک ۰,۸۸ گرم بر سانتی*متر مکعب است.

● موارد استفاده

در کارخانجات یخ سازی ، در ساخت کودهایی از قبیل نیترات ، سولفات و فسفات آمونیوم ، تهیه اسید نیتریک ، دارو و مواد منفجره بکار می*رود.

آمونیاک تجارتی
محلول آمونیاکی که معمولا در تجارت ، خرید و فروش می*شود، ۲۰ تا ۲۲ درجه سوم (۲۰.۷ درصد و تکاتف نسبی آن d=۰,۹۲) و یا ۲۸ تا ۲۹ درجه (۳۲.۷ درصد آمونیاک) می*باشد.

● روشهای تهیه آمونیاک

آمونیاک را می*توان اصولا از سه منبع زیر تهیه کرد:

تقطیر زغال سنگ که از آبهای آمونیاکی آن ، ابتدا آمونیاک و سپس سولفات آمونیاک تهیه می*کنند.
سنتز مستقیم
تهیه سینامالدئید و سیانوزها
● تقطیر زغال سنگ برای تهیه آمونیاک
منظور از تقطیر زغال سنگ استفاده از گازهای سوختنی و یا کک برای صنایع فلزسازی است که بحث مفصلی را تشکیل می*دهد و مربوط به این برنامه نیست. لیکن در این جا آن قسمت از عملیات تقطیر که مربوطه به تهیه آمونیاک و سولفات آن است، از نظر تکمیل این مبحث بررسی می*شود.
زغال سنگ ، دارای ۱ تا ۱,۵ درصد نیتروژن آلی است و در موقعی*که آب را تقطیر کنیم، قسمتی از این نیتروژن ، بصورت آزاد و قسمت دیگری به حالت آمونیاک و ترکیبات آمونیاکی فرار و غیر فرار از دستگاههای تقطیر خارج می*شود و در خنک کننده هایی که به همین منظور بعد از قرنهای تقطیر قرار داده*اند، مخلوط با قطرانهای زغال سنگی جمع آوری می*گردد.

● نمکهای آمونیاکی
نمکهای آمونیاکی که از تقطیر زغال سنگ بدست می*آیند، بر دو نوعند: نمکهای فرار مانند کربنات آمونیوم CO۳(NH۴)۲ و سولفیدرات SHNH۴ و S(NH۴)۲ که به*آسانی بوسیله بخار آب برده می*شوند، نمکهای ثابت و غیر
فرار مانند کلرید آمونیوم NH۴Cl و هیپوسولفیت S۲O۳(NH۴)۲ و غیره که بوسیله باز غیر فراری مانند آهک تجزیه می*گردند.

ضمنا باید متذکر شد، آمونیاکی که از تقطیر یک تن زغال سنگ حاصل می*شود، طبعا با مقدار ازت موجود در زغال متغیر است و این مقدار بین ۱,۴ کیلوگرم تا ۴,۶ کیلوگرم نوسان دارد و به*ندرت در بعضی از انواع زغال سنگها این مقدار به ۷,۲ کیلوگرم می*رسد.
معمولا هرگاه عمل تقطیر زغال سنگ را در مجاورت ۲,۵ درصد آهک انجام دهند، بهره آمونیاک تا ۲۰ درصد افزایش نشان می*دهد و به هر صورت ، آمونیاک و کلیه ترکیبات آمونیاکی را که در بالا نام بردیم، می*توان در دستگاههای خنک کننده از قطرانهایی که همراه آنها می*باشند، جدا کرد و اصطلاح صنعتی این قبیل محلولهای آمونیاکی را آبهای آمونیاکی می*نامند که آنها را ابتدا در ستونی تقطیری وارد می*کنند. سپس تحت تاثیر شیر آهک قرار می*دهند و در آنجا آمونیاک و املاح فرار آنها بوسیله بخار آب برده می*شوند، در حالیکه املاح غیر فرار تحت تاثیر شیر آهک ، تجزیه و به آمونیاک تبدیل می*گردند.

● خطرات آتش سوزی و انفجار
آمونیاک ، گازیست قابل اشتعال و حدود اشتعالش ۱۶ تا ۲۵ درصد حجمی گاز آمونیاک در هوا می*باشد. حضور مواد نفتی و دیگر مواد قابل اشتعال ، خطر حریق را افزایش می*دهند. محلول غلیظ اکسید نقره از محلول آمونیاک حل شده و تولید فولمینات نقره به فرمول CNOAg می*نماید که ماده ای شدیداً قابل انفجار است. همچنین گاز آمونیاک در اثر حرارت از ۴۰۰ درجه به بالا تجزیه شده ، تولید هیدروژن می*نماید.

● خطرات بهداشتی
سبب تحریکات سیستم تنفسی ، *پوست و چشم شده و با آسیب رساندن به ریه*ها در اثر مواجهه با حجم زیاد این گاز می*تواند سبب مرگ شود. در صورت تماس با آمونیاک مایع ، سوختگی شدید در محل تماس ایجاد می*گردد. آستانه مجاز مواجهه با آن ، ppm ۵۰ است و جهت کمکهای اولیه ، قسمتهای آلوده سطح بدن را با آب و صابون شسته و چشمها را نیز با آب فراوانی شستشو داد و به پزشک مراجعه نمود.

● طریقه اطفاء حریق
در صورتی*که سیلندر گاز آمونیاک مشتعل شد، نباید شعله آن را خاموش نمود، مگر اینکه قبلاً بتوان جریان گاز را قطع کرد. در حین عملیات اطفاء ، باید سیلندرهای حاوی گاز آمونیاک را با آب خنک نمود. از پودر شیمیایی خشک یا گاز کربنیک یا آب به*صورت اسپری جهت اطفاء می*توان استفاده نمود. به هنگام عملیات باید از لباس کاملاً ایمن و سیستم حفاظتی دستگاه تنفس استفاده کرد.

● طریقه نگهداری و حمل ونقل
آمونیاک باید در سیلندرهای استیل نگهداری و توسط تانکرهای مخصوص آن حمل گردد. باید سعی نمود از رسیدن تنشهای فیزیکی و حرارت زیاد به ظروف محتوی آمونیاک جلوگیری شود. انبار و محل نگهداری آن باید مقاوم در برابر حریق بوده و دارای سیستم اعلام و اطفاء اتوماتیک باشد. آمونیاک باید جدا از موادی چون گازهای اکسید کننده ، کلر ، برم ، ید و اسیدها نگهداری شود.

(ایمنی پیمانکاران)

در دنياي امروزي تنوع و ريسک خطرات موجود در اغلب او قات بحدي بالاست که در عمل امکان جبران پيامد هاي حاصله غير ممکن مي گردد . به همين علت امروزه علم ايمني رويکردي کاملاٌ پيشگيرنده بخود گرفته است. يکي از مشخصات بارز اين علم کارکرد سيستماتيک آن است بنحوي که تمام در مراحل شناسايي ، ارزيابي وکنترل بر روي کليه عناصر درگير تاکيد مي کند . عناصر اصلي اين سيستم شامل انسان ، تجهيزات ، مواد و محيط است. از ميان عناصر ياد شده انسان بحراني ترين عامل محسوب مي شود زيرا اين عنصر در عين حالي که بر روي عناصر ديگر تفوق دارد قادر است با رفتارهاي ناايمن خود سه عنصر ديگر را تحت تاثير خود قرار دهد. عاملي انساني سيستم ايمني شامل طيف وسيعي از افراد از مديريت ارشد گرفته تا کارگران خط مي گردد . يکي از گروههاي انساني موجود در اين بخش که اهميتي روزافزون بخود مي گيرد پيمانکاران مي باشند . پيمانکاران گروههاي ثالثي هستند که براي تقبل انجام وظايفي خاص گروه قابل توجهي از نيروهاي انساني را بخدمت مي گيرند. در ايران با روند سريع و گسترده واگذاري خدمات بخشهاي دولتي به پيمانکاران ، ضعف قوانين موجود ، نبود پشتوانه اجرائي قوانين به همراه مشکلات نظارتي بر انجام وظايف ايمني باعث شده است که موضوع ايمني پيمانکاران اهميت دوچنداني پيدا کند. يکي از راهکارهاي توصيه شده براي افزايش ضريب ايمني در ميان پيمانکاران ايجاد نگرشهاي مثبت ايمني در بين آنها و جلب مشارکت آنها جهت شناسايي مشکلاتي با ريشه ايمني و ارزيابي و کنترل مشکلات شناسايي شده با استفاده از روشهاي ايمني مشارکتي است . منظور از ايمني مشارکتي ، اعمال نقش کليه کارکنان يک صنعت ، اداره سازمان و غيره از طريق بيان ايده ها ، ارائه پيشنهادات ، شرکت در تصميم گيريها و نهايتاٌ قبول مسئوليت در زمينه کليه مسائلي که به ايمني محيط کار مربوط مي شود است .

ويژگيهاي انبار هاي مواد شيميايي

ويژگيهاي انبار هاي مواد شيميايي

 1- انبار مواد شيميايي به محلي اطلاق مي گردد كه انواع تركيبات شيميايي و سموم به اشكال مختلف گاز ، مايع و جامد در آن بطور موقت نگهداري مي شود و بر دو دسته انبار كوچك و انبار بزرگ مي باشد .

 2- محل انبار مي بايستي به نحوي انتخاب گردد كه حداقل سه جهت اطراف ساختمان به لحاظ دسترسي خودرو هاي امدادي و وسايل اطفاء حريق و ارسال تجهيزات ضروري در شرايط اضطراري آزاد باشد .

3- محل انبارهاي بزرگ مي بايست دور از مناطق مسكوني ، مدارس ، فروشگاهها ،‌بيمارستانها ، بازار ميوه جات ، منابع آب آشاميدني و ذخاير آب احداث گردد . ضمناً احداث اين انبارها در مناطقي كه سطح آبهاي زير زميني بالا مي باشد ممنوع است .

 4- وجود گذرگاههاي شيبدار در مبادي وروديهاي انبار براي ممانعت از خروج تراوشات به خارج از انبار ضروري مي باشد اين گذرگاه بايستي در داخل انبار و در خارج انبار در ورودي ها احداث گردد .

 5- ديوار هاي داخلي بايستي صاف و صيقلي بوده تا به آساني پاكيزه شود .

6- دفتر انباردار بايد جدا از منطقه نگهداري سموم و مواد شيميايي باشد .

7- علاوه بر درب اصلي انبار بايستي درهاي اضطراري نيز در نظر گرفته شود .

 8- درب ها بايستي مجهز به قفل ايمني و ميله هاي حفاظتي بوده ، پنجره ها و هواكش ها نيز بايد به ميله هاي حفاظتي مجهز بوده تا ورود افراد غير مسئول ممانعت شود .

 9- چنانچه از وسايل جانشيني ديگري براي هواكش و نور استفاده مي شود اجباري براي ساخت پنجره نمي باشد . در غير اينصورت بايد پنجره ها سايه بان داشته تا از ورود نور مستقيم خورشيد ممانعت شود .

 10- سيستم هواكش مناسب ، مجهز به فيلتر جهت ممانعت از تجمع بخارات شيميايي مواد و خطر آتش زايي تعبيه گردد .

 11- سيستم خنك كننده و گرم كننده بايستي به گونه اي تعبيه گردد كه موجب گرم شدن و يا سردشدن مستقيم مواد انبار نگردند . استفاده از وسايل گرم كننده هوا كه با نفت و گاز مي سوزند ممنوع است .

 12- ايجاد هر گونه مخزن جهت نگهداري مواد شيميايي مايع و يا گاز در انبار هاي كوچك بطور كلي ممنوع است .

 13- محل انبارها مي بايست به نحوي انتخاب گردد كه راههاي دسترسي مناسب براي حمل و نقل خودروهاي امدادي در شرايط ويژه موجود باشد به نحوي كه بدون برخورد با مانع تا درب ورودي انبار امكان پيشروي باشد و ساختمان محل انبار استحكام و ايمني مناسب را جهت نگهداري مواد شيميايي و سموم داشته باشد .

 14- كف تمام انبارهابايد بتون يا سنگ فرش بوده و نسبت به مواد شيميايي و سموم غير قابل نفوذ باشد .  

(مهندسی ایمنی)

هزينه هاي عدم توجه به مسائل ايمني و كاهش ضريب ايمني سيستم از تصور مديران وسرپرستان خارج است. اين هزينه ها مي تواند شامل مواردي مانند هزينه حوادث، هزينه هاي دوباره كاري، هزينه بي اعتبار شدن شركت و... باشد. با به كارگيري سيستم هاي مديريت ايمني منـــاسب مي توان هزينه هاي فوق، هزينه هاي جاري ايمني و هزينه هاي پيشگيري را به نحو چشمگيري كاهش داد. بسته به نگرش سازمان، مديريت ايمني و مهندسي ايمني مي توانند اصل بقا كسب و كار و صنعت را تقويت و يا تضعيف كنند.
اهرم اصلي و موثر مديريت ايمني و مهندسي ايمني درعملياتي نظير ايمني در هدايت لوكوموتيو، ايمني و سلامت خطوط ريلي، ايمني قواي محركه و... توان سيستم مديريت ايمني را ارتقا خواهيم داد. در اين مقاله تعدادي از اين متدهاي كليدي تشريح شده است.
1 - تاثير ايمني بر بيلان مالي سازمانها: بي ترديد حوادث بر ميزان فروش و سود سازمانها و شركتها و اعتبار آنان در سطح جامعه و افكار عمومي تاثير منفي خواهند داشت و حوادث زماني واقع مي شوند كه نقاط ضعفي در سيستم مديريت ايمني يا متدهاي مهندسي ايمني وجود داشته باشد. چنانچه خسارت مستقيم حوادث را كه شامل خسارات پرداختي، هزينه هاي پزشكي، تعميرات دستگاهها مي شــود، محاسبه كنيم. مي توانيم براساس جداول ارائه شده توسط OCCUPATIONAL HEAITH SAFETY=OHSA سيستم مديريت ايمنــي و بهداشت حرفه اي (ADMINISTRATION SYSTEM) هزينه هاي غيرمستقيم را به طور تقريبي برآورد كنيم. در اين حالت با تقسيم هزينه هاي حوادث (مستقيم و غيرمستقيم) بر نرخ سود سازمان عددي به دست خواهدآمد كه معاني مهم و حياتي براي مديران و سرپرستان محترم به همـــراه خواهد داشت. اين عدد نشان دهنده ميزان فروش اضافه لازم براي تثبيت نرخ سود اعلام شده است.
براي مثال به طور فرضي در راه آهن در پايان سال مالي 1382 چنانچه سود 4 درصد اعلام شود، سوانح رخ داده در آن سال مي تواند اين نرخ را تا 2 درصد كاهش دهند. در اين حالت، راه آهن بايستي علاوه بر درآمد قبلي خود افزايش درآمد قابل توجهي داشته باشد تا بتواند ميزان 4 درصد اعلام شده را حفظ كند.
حوادث و بيماريهاي ناشي از كار حدود 4 درصد از توليد ناخالص داخلي جهان را به خود اختصاص مي دهند و رقم آن به بيش از يك تريليون دلار مي رسد.
2 - مديريت ايمني: سالانه 2 ميليون نفر(مرد و زن) به دليل حوادث ناشي از كار جان خود را از دست مي دهند. اين حادثه در كنار 270 ميليون حادثه شغلي و 160 ميليون بيماري ناشي از كار، آمار تكــان دهنده اي را به مديران صنايع ارائه مي كند كه اين امر اهميت مديريت ايمني را در كنار مهندسي ايمني مشخص ساخته و همچنين نياز جهاني ايجاد يك سيستم مديريت ايمني را تاييد مي كند. سيستم هاي مديريت ايمني ارائه شده در جهان نظير سيستم مديريت ايمني و بهداشت حرفه اي و -0HSE ، 2001:MS يا 1999 : 18000 و 1996 - 8800 BS بدون استفاده صحيح از متدهاي مهندسي ايمني فاقد كارايي لازم و موثر هستند.
اين سيستمها همگي در راستاي سامان بخشي به وضعيت ايمني صنايع ابداع و ارائه شده اند و مــــزاياي چشمگيري را درپي داشته انـــد. كاهش ميزان وقوع حوادث، سيستم گرايي در تصميمات مديريت، نگرش به ايمنـــي به عنوان جنبه هاي كيفيتي در فراهم آوري محصول، افزايش اطمينان پذيري سيستمها و... . از دستاوردهاي اين سيستم مديريتي است. اما به خاطر داشته باشيم ابزار سيستم هاي مديريت ايمني متدهاي مهندسي ايمني است كه غفلت از اين متدها پيامدي جزء عدم كفايت سيستم مديريت ايمني درپي نخواهـــد داشت. در آخرين ويرايش اين سيستم هاي مديريتي (HES-MS) به طور مشخص به اين نكته اشاره شده و بحث HSE@WORK PLACE دقيقاً به كارگيري متدهاي مهندسي ايمني در سيستم مديريت ايمني اشاره دارد.
3 - مهندسي ايمني: تكنيك هاي مهندسي ايمني متنوع و بسته به نوع صنايع و گستره فعاليت، مختلف خواهدبود.
اهم اين متدها عبارتند از:
آمادگي و واكنش در شرايط اضطراري: به هر ميزان كه اقدامات پيشگيرانه در سازماني تقويت شود بازهم امكان وقوع حوادث وجود دارد. لذا آمادگي براي مقابله با وضعيت به وقوع پيوسته و واكنش مناسب مي توانند از پيامدهاي حادثه به نحو موثري بكاهد. بهره گيري بهينه از امكانات درجهت كاهش پيامدها در اين متد از نكات اساسي و كليدي است.
ارزيابي خطرات شغلي: خطراتي كه محل كار پرسنل، دستگاهها و محيط پيرامون را تحت تاثير قرار مي دهد بايستي شناسايي و ارزيابي شوند تا بتوانيم آنها را تحت كنترل درآوريم. شناسايي طبيعت خطر (بيولوژيك، فيزيكي و...) قدم اول دركنترل خطرات محيط كار است.
مديريت تغيير ايمني: تاسيسات، دستگاهها، روشها و دستورالعملها در صنايع مرتباً دستخوش تغييرات مي توانند شامل تغيير در نوع دستگاهها، مواد، فرايند يا روش باشد. همچنين اين تغييرات مي توانند به صورت موقت يا دائم اعمال شوند. هدف اين تغييرات مي تواند افزايش توليد يا بهبود وضعيت ايمني باشد. اما اين تغييرات چه دائم و چه موقت مي توانند سيستم را با خطرات جديدي مواجه سازند. بنابراين، كنترل و مديريت اين تغييرات باتوجه به هزينه ها وخساراتي كه اين فرايند درپي داشته است امري ضروري و اجتناب پذير است.
تحقيق و تفخص پيرامون حوادث: حوادث از عوامل ظاهري و ريشه اي تشكيل شده اند. ظاهري و عواملي هستند كه به راحتي تشخيص داده مي شوند ولي عوامل ريشه اي (ROOT CAUSE) حوادث نياز به تحقيق بيشتري دارند. با يافتن علل ريشه حوادث و ارتباط آنها با علل ظاهري مي توانيم از وقوع حوادث مشابه با گسترش حوادث جلوگيري به عمل آوريم.
ثبت آمار و مستندات: بررسي آمار و مستندات (RECORD KEEPING) يكي از ساده ترين و بهترين روشهـــــاي تقويت ايمني است. بدين گونه كه مستندات ايمني پايه و اساس معتبري براي تصميم گيريهاي آتي سازمان خواهد بود.
سيستمهاي LOCK/TAG OUT : با استفاده از اين سيستم ها مي توانيم حوادث حين عمليات تعميراتي را به حداقل برسانيم بدين گونه كه هيچ دستگاهي خارج از كنترل راه اندازي نخواهدشد.
آموزش ايمني برپايه مشاهدات عيني: در اين متد از تمام پرسنل در راستاي آموزش و بهبود مسائل ايمني سيستم استفاده خواهدشد. با استفاده از كارتهاي مخصوص و تعريف گردش كار مناسب موارد ناايمن و اعمال ناايمن توسط تمام پرسنل تحت كنترل درخواهدآمد.
ايمني در راه اندازي واحدهاي عملياتي: حوادث به وقوع پيوسته حين راه اندازي واحدها (چه راه اندازي اوليه و چه راه اندازي پس از تعميرات) اهميت موضوع ايمني به هنگام راه اندازي را به خوبي نشان مي دهد. در اين متد نحوه عملكرد گروههاي مختلف كاري، موردارزيابي قرار مي گيرد.
مديريت ايمني پيمانكاران: پيمانكاران بخش عمده اي از فعاليتهاي خدماتي، تعميراتي و حتي بهره برداري را در سازمانها ارائه مي كنند.
همچنين پيمانكاران به دليل عدم آشنايي كافي با مسائل ايمني و عدم سرمايه گذاري مناسب در اين زمينه عمداً تاثيرات نامناسبي روي سيستمهاي مديريت ايمني خواهند داشت. با استفــاده از تكنيك و متدهاي مهندسي ايمني مي توانيم اين تاثيرات را حذف يا پيامد اين تاثيرات را به نحو مطلوبي كاهش دهيم.
نتيجه گيري
همانگونه كه استقرار سيستم مديريت ايمني جهت بهبود عملكرد سازمان امري اجتناب ناپذير است بكارگيري متدها و اصول مهندسي ايمني در دستيابي به اهداف سيستم مديريت ايمني امري لازم و حياتي است. عدم بكارگيري و تقويت مهندسي ايمني حاصلي جزء عدم موفقيت سيستم هاي مديريت ايمني درپي نخواهد داشت.
منابع:
1 - استاندارد ايمني و بهداشت كار تاليف: موسسه مطالعات و برنامه ريزي آموزشي - 1380
2 - دكتر يحيي اسفرجاني، روان شناسي صنعتي، انتشارات ققنوس
3 - دكتر غلامرضا جلالي نائيني، مدلهاي ايجاد حادثه، 1381، انتشارات دانشگاه آزاد واحد

UNSAFE ACT /UNSAFE CONDITION

ابزاری برای پیش بینی حوادث که همسو با ارزیابی ریسک میتواند کمک شایانی در جهت نیل به اهداف

HSE سازمان عمل نماید .

از این ابزار بیشتر در مرحله عملیات یا OPERATION  استفاده مي شود . و يك نوع سيستم گزارش دهي محسوب مي شود.  

در ابتدا بايد به تمامي پرسنل آگاهي لازم و همچنين آموزش در زمينه ضرورت گزارش دهي استفاده از اين سيستم ارائه شود . اين اطلاعات ميتواند به صورت كتبي يا شفاهي در اختيار مسوول HSE پرو‍ژه قرار گيرد . تعداد اين گزارش ها نشان دهنده مشاركت پرسنل است .

تقدير از بهترين گزارش دهنده ها ميتواند در پياده سازي اين ابزار كنترلي موثر باشد

فكر ميكنم در مرحله ارزيابي ريسك و همچنين تهيه HSE Plan مواردي ديده نميشود و همچنين ذات پرو‍ژه خالق مواردي جديد خواهد بود .

مزيت اين سيستم اين است كه هر كسي در تخصص خود ميتواند . موارد ناايمن را گزارش دهد . و در

اطلاعات تخصصي و عمومي گرد آوري مي شود .

در پرو‍ژه هاي بزرگ كه كار در يك فضاي بزرگ و همچنين با نيروي انساني زياد انجام ميگيرد . اين سيستم

به مسوول HSE اين مجال را ميدهد كه با نگاهي مديريتي و زمان بيشتر در انديشه كنترل اين عوامل

باشد .

 ثبت و طبقه بندی درست این گزارشات در فرم ها ی مخصوص یا برنامه کامپیوتری کمک شایانی در تجزیه تحلیل خطاها خواهد داشت .

در طبقه بندی میتوان به موارد زیر توجه نمود .

۱. خطای انسانی ( سهل انگاری )

۲. خطای انسانی ( آموزش نامناسب )

۳. خطای انسانی ( تخطی از قوانین )

۴. نبود دستورالعمل ایمنی

۵. نبود علائم ایمنی

۶. عدم وجود کنترل کننده های ایمنی

۷. عدم وجود تجهیزات

۸. عدم وجود تجهیزات ایمنی

۹. عدم وجود برنامه ریزی - خطای مدیریتی

۱۰. عدم وجود بازرسی

همچنین از نظر  پتانسیل شدت میتوان عمل ناایمن و موقعیت خطرناک را میتوان به طبقه بندی زیر تقسیم

۱. پتانسیل مرگ چندین نفر  - زیست محیطی خیلی بزرگ - مالی بزرگ

۲. پتانسیل مرگ ( یک نفر)- زیست محیطی  بزرگ - مالی متوسط

۳. پتانسیل نقص عضو - زیست محیطی کوچک    - مالی کوچک

با توجه به این تقسیم بندی میتوان فوریت گرفتن تصمیم در این مورد را ارزیابی نمود . و طبقه بندی خاصی ایجاد کرد

با این اطلاعات طبقه بندی مسوول انجام کار مشخص می شود . و میتوان پیشنهاد حل مشکل را به واحد مربوطه ارجاع نمود

                                                                                                                با تشکر از حمید