ایمنی، بهداشت و محیط زیست (HSE)

مقدمه:

یکی ازتکنیک های بسیارجدید درارزیابی خطرهای موجود در محیط کار ،آنالیز درخت ارزیابی پروژه PETمی باشد .این طرح به صورت کلی،اقتباسی ازبرنامه های توسعه یافته در فرماندهی هوایی نیروی هوای آمریکادرسال1988(TAC) است .البته اساس کارانجمن ایمنی TAC،پی گیری و مدیریت و پیاده سازی درخت ریسک MORT وانجام آموزش های پایه ای برای چند سال بوده است.جدول MORT همانند ابزاری در دست محققان حوادث با ارزش بسیاری داشت .این مطلب به نظر می رسید که افراد ذیصلاح تمایل به استفاده هرچه بیشتراین تکنیک در بیشتر حوادث ناگواری که قبلاًدر مورد آن ها تحقیق به عمل آمده بود شدند .بنابراین یک ابزارمناسب جهت استفاده در انواع MORT و رسیدن به اهداف آن بود اماکسی که می خواست سریع و به سادگی این تکنیک را یادبگیرد تاازآن بهره بگیرد باید درخواست خودرا به نیروی هوایی اعلام می کرد تا تنهاتوسط مامورین تحقیق حوادث انتخاب می شد .اما زمانی فرا رسید که این برنامه در سیستم تجزیه و تحلیل ،حفاظت از حوادث ناگوار جنگلی –نظامی(COMPAS) رشد یافت .که این تکنیک در دو جدول آنالیزی آورده شده؛یکی در جدول که اساساً COMPAS Aاست كه بخش بزرگ و مثبت آن ،درخت نمایشگر فراگیر در قسمت های سازماندهی شده درانواع شاخه های TAC بود؛ازپای درامدن سازمانی و بعد از آن ازپای درامدن افراد ،فرایند ها و وسایل و سخت افزار ها برای بخش های مخصوص سازمان دهی شده بود.در جدول COMPAS B درخت تحلیلی شامل ارزیابی معیارها برای به کاربسته شدن در جمعیت و منافع کارکنان و فرایند ها و یا وسایل و شناسایی سخت افزارها یااقلام انتخاب شده برای ارزیابی در جدول A می بود که می توانست همانند بازرسی ازیک حادثه و تحقیق درآن یاابزارهای مربوط به آمادگی عملیاتی استفاده شود.

در سال 1989مفهوم کلی ؟برنامه های یکپارچه و جامعی دردوره‌های شغلی در نیرو‌های هوایی آمریکا بود و جدول COMPAS Bبرای استفاده های عمومی همانند درخت ارزیابی پروژه PETتجدید نظر شده بود .یک سال بعد PETتوسط NASA در مرکزفضای جانسون معرفیشد .به طوریکه انجمن ایمنی کنگره های ملی رادر شیکاگو برای دانشجویان مهندسی امنی دردانشگاه هاستون برگزارکرد؛هم چنین مهندسین توانا در زمینه ایمنی نیروی زمینی امریکا در بثزدا(Bethesda) کنفرانس هایی راتشکیل دادند كه درسال 1990PET مشمول دوره های ضمن خدمت برای پرسنل Nevada Test Site می شد .

درخت ارزیابی پروژه ،درخت تحلیلی است که اصولاًهمانند نمودارهای مقایسه ای استفاده می شود ..این نمودارها به صورت کلیه مانند روش مدیریت در خطاهای سهوی و درخت ریسک می باشد ،این نمودارهای مربوط به PET اگرچه تعداد کمی از 200 علائم حوادث رادربرمی گیرد اما هیچ یک از موارد قابل تعمیم دادن نمی باشد :نمودار MORT تقریباً1500 علائم حوادث و چندین حوادث متعدد در حمل و نقل با قابلیت تعمیم به حوادث مشابه و شکست در drafting را در بر می گیرد.

نمودار PETبه سه شاخه اصلی تقسیم می شود:

1-شیوه ها یا روش ها

2-پرسنل یا کارمندان

3-وسایل و سخت افزارها

Self-tailoring(خود ارتباطی )در این تکنیک برای نمونه های ازیک بازرسی ،حوادث ناگوار یا به کاربردن آنالیز نه تنها در چند روش –کارکنان –وسایل و یابخش های سخت افزاری در نمودار PETمی تواند برای بخشهای مربوط نسبتاً سریع به کاربرده شود كه در یک وضعیت چند گانه ازچندین روش تکرار شده است كه از نکات لازم و قابل توجه دراین تکنیک است. پس یک تجزیه و تحلیل کاملو اساسی ارائه می شود .با قراردادن کنارهم نمودارPET Mini-MORT,MORT بدن هیچ تناقضی باداده های دریافتی توسط افراد و بدون تجزیه MORT قبلی یا آموزشی با هریک ازدیگرنمودار ها بیشترین سازگاری را دارد .بعلاوه هدف از مواد آورده شده بوسیله نویسنده دراین کتاب تنها تشکیل مرجع قابل دسترسی برای PET می باشد .

"هدف PET:"

هدف PETتهیه نمونه ای است از روش های مؤثر برای کاربرد ر یک ارزیابی کامل یا آنالیز پروژه یا عملیات می باشد . PETبهترین ابزار برای کسی که آنالیز خطر و یا آنالیز حوادث راانجام می دهد می باشد.البته PET می تواند یک بازبینی ارزشمند را به عنوان یک ابزاربازرسی انجام دهد .چنانچه اطلاعات مناسبی دردست باشد آنالیز PET میتواند کار بر را در آنالیز خطراولیه و آنالیز خطر زیرشاخه های و آنالیز خطر سیستم رایاری دهد.

ورودی های لازم :

در آنالیز PET اجزای اطلاعات درفرایند ها –افراد کارکنان – وسایل و سخت افزارهالازم می باشد .علاوه بر راه کارها ،اسناد مهمی که در دست مسؤلین وجود دارد و مربوط به فرایندها و محصولات و نحوه ساخت می شود و بازنگری ها و اسنادمربوط به بروز رسانی لازم می باشد .حتی شرح کامل نحوه انجام کارها ،جدول سازمانی و سوابق آموزشی –اسناد مربوطه به دوره های آموزشی –سنجش های جسمانی –مصابحه ها و دیگرداده ها لازم است .باید توجه داشت حتماً نقشه کارگاه –مشخصات مربوطه و تهیه اطلاعاتی که ممکن اسا برای ارزیابی وسایل و تجهیزات لازم بشود و بایگانی اسناد –پروژه ها و سیستم های ایمنی اقدام به عمل آید .

ارزیابی درخت تجزیه و تحلیل خطای سیستم یا پروژه مخصوصاًاگرشاخه های اصلی؛شامل فرایند های کارکنان و وسایل و سخت افزارهاباشد می تواند بسیار مفید واقع شود .

رویکردهای کلی:

به طوراساسی ،نمودار PETتنها چک لیست گرافیکی است .روش كلي كار برای شناسایی هرفرایندی به صورت فردی ویاسازمانی و یابخشی ازتجهزات برای انجام آنالیزمی باشد و استفاده از سیستم منحصربه فردی برای هرشاخه ازدرخت PET به منظورایجاد ارتباط بابه کاربردن PET در جهت ارزیابی هریک از بخش های سیستم وجود دارد .

در PET کدهای رنگی وجود دارد که به شرح زیرمعرفی می شود:

استفاده ازرنگ قرمز برای ارزیابی عنوان هایی باتاثیر کمترازمساوی يا حد موردانتظار LTA ،رنگ سبز برای بخش های مساوی با حد مورد انتظار و رنگ مشکی برای عنوان های شاخه ای ازنمودار PET که در پروژهای مخصوص یا در حال ارزیابی می باشد و رنگ آبی برای نشان دادن نوحی ورودی های نارسانا که در تصمیم گیری صحیح به ماکمک می کند ،به کارمی رود (این سیستم کد گذاری رنگی شبیه به سیستم مورد استفاده درنمودار Mini-MORT,MORT می باشد).

نمودار PET ازهمان ابتدای شروع كار ابزاری برای راهنمایی آنالیزگر مورد استفاده قرار می گیرد .مخصوصاً اطلاعاتی نظیر بخش های شناسایی شده که کمتراز حد مورد انتظاراند و به رنگ قرمزمشخص شده اند در کاربرگ آنالیزگرانتقال می یابد و به کاربر کمک شایانی می کند.

این کاربرگ شبیه به دیگر کاربرگ های آنالیز خطر برای پیگیری و آماده کردن خلاصه آنالیز استفاده میشود .برای دستیابی به نتایج دلخواه دراجرای آنالیز PET به طور کلی باید به این مطلب توجه کرد که درهنگام اجرای عملیاتی نظیر تجزیه و تحلیل خطرات و حوادث و تجدید نظرها دقت بیشتری انجام شود چراکه کیفیت اطلاعات ورودی در تفاوت نتایج بسیاربستگی دارد.برای مثال در آنالیز خطرات عملیاتی باید گفت :تنها فرایند هایی که ارزیابی شده اند نگهداری و بازرسی می شوند و دستورالعمل ها تنها برای سخت افزارها و یا لوازم اصلی در طراحی صادر می شوند و انتخاب موارد لازم وآموزش کافی به افرادی که اپراتورها وکارمندان راارزیابی می کنند ضروری می باشد .

بررسی وتحقیق حوادث هم چنان آزمون مناسبی برای فرایندی خاص یا فرد درگیر با حادثه می باشد.بازرسی ها یابازنگری هادرمواردیکنواخت ممکن است تنها یک شاخه ازدرخت PETرا شامل شود .برای مثال میتوان ازشاخه ای که مربوط به فرایند ها می باشد رابدون این که متکی به درخت باشد برای انجام ممیزی استفاده نمود.

"راهنمایي ها"

ابتدا باید همانند دیگرآنالیزها هدف آنالیز و قواعد کلی آن را تعریف کرد .سپس باید اطلاعات ورودی را گرداوری کرد.و نسبت به فرایند ها و وسایل و تجهیزات و سازماندهی نمودو با روش معینی سیستم مورداستفاده رابرای راهنمایی کاربر PETو در ارزیابی معرفی نمود.نکته قابل توجه این است که باید از جداول PET که ممکن است دوباره لازم شود کپی های متعددی تهیه کردوازتمام برگه های کارآنالیز PETکه شامل همه موارد ارزیابی شده میشود برای شرح خلاصه آنالیز استفاده نمود.از آنجاکه ممکن است در تجزیه و تحلیل حوادث ودیگراطلاعات ورودی به صورت تدریجی آماده شود باید ازهمان شروع کار آنالیز PET اطلاعات را زود به زود بروزرسانی نمود تاهمانند اطلاعات جدیدی در نمودار قابل دسترس باشد .استفاده از جدول PET همانند یک راهنما درسازماندهی تحقیق های انجام شده درحوادث و جمع آوری مدارک عمل می کند.

PET ANALYSIS WORK SHEET

شماره موورد

مورد ارزيابي شده

پيشامد PET

رنگ

شرح حادثه

مسئوليت

فردي/سازماني

واحد مورد نظر

تكميل داده هاي نهايي

1- معرفي تکنيک FMEA واهداف آن

تعريف : FMEA متدولوژي ياروشي است سيستماتيک که به دلايل زيربه کارمي- رود :

الف - شناسايي واولويت بندي حالات بالقوه خرابي دريک سيستم محصول،فرايند ويا سرويس

ب - تعريف واجراي اقداماتي به منظورحذف ويا کاهش ميزان وقوع حالات بالقوه خرابي

پ - ثبت نتايج تحليل هاي انجام شده به منظورفراهم کردن مرجعي کامل براي حل مشکلات درآينده

FMEA تکنيکي تحليلي ومتکي برقانون ((پيشگيري قبل ازوقوع)) است که براي شناسايي عوامل بالقوه خرابي به کارمي رود.توجه اين تکنيک بربالابردن ضريب امنيت ودرنهايت رضايت مشتري،ازطريق پيشگيري ازوقوع خرابي است FMEA ابزاري است که باکمترين ريسک،براي پيش بيني مشکلات ونقص ها درمراحل طراحي ويا توسعه فرايندها وخدمات درسازمان به کارمي رود

يکي ازعوامل موفقيتFMEAزمان اجراي آن است.اين تکنيک براي آن طرح ريزي شده که((يک اقدام قبل ازواقعه باشد))نه((يک تمرين بعد ازآشکارشدن مشکلات )) به بياني ديگر،يکي ازتفاوت هاي اساسي FMEA باسايرتکنيک هاي کيفي اين است که FMEAيک اقدام کنشي است ،نه واکنشي

FMEA اگردرست وبه موقع اجراشود،فرايندي زنده وهميشگي است؛يعني هرزمان که قراراست تغييرات بنيادي درطراحي محصول ويا فرايند توليد(يامونتاژ)انجام گيرد بايد بروزشوند ولذا هموارابزاري پوياست که درچرخه بهبود مستمربه کارمي رود

هدف ازاجراي FMEA جستجوي تمام مواردي است که باعث شکست يک محصول يا فرايند مي شود،قبل ازاينکه آن محصول به مرحله توليد برسد ويافرايند آماده توليد شود .FMEAبه تنهايي مسايل ومشکلات رابرطرف نمي کند،بلکه بايد درکنارساير تکنيک هاي حل مسئله مورد استفاده قرارگيرد. تهيه FMEA فرصت هايي رابراي سازمان فراهم مي کندکه اگر فقط درقابل يک فرم مستند شوند،هرگز مشکلات راحل نمي کنند.

2- کاربرد FMEA

FMEA درهريک از شرايط زير اجرا مي شود:

1. درزمان طراحي سيستمي جديد ، محصولي جديد ويا فرايندي جديد

2. زماني که قرار است طرح هاي موجود ويا فرايند توليد/مونتاژ تغيير کند

3. زماني که فرايند هاي توليد يا مونتاژويا يکمحصول درمحيطي جديد ويا شرايط کاري جديد قرار مي گيرد (Carry Over Designs /Processes)

4. برنامه هاي بهبود مستمر

3-تأثير FMEAبرنرخ خرابي محصول

استفاده ازFMEAدرمراحل مختلف،موجب کاهش نرخ خرابي محصول درزمان مصرف مي شود

الف – اجراي (System)–FMEA/ Designs :فرايند طراحي راباکاهش ميزان ريسک خرابي استحکام مي بخشد.همچنين با تصحيح نقص هاواشکالت طراحي محصول (ياسيستم)،ميزان خرابي را دردوره ((عمر مفيد)) کاهش داده،وشکست هاي متحمل درزمان فرسودگي رانيزبه تعويق مي اندازد.

ب - اجرايProcesses -FMEA :عوامل بالقوه خرابي فرايندساخت يامونتاژ راکه منجر به توليد محصول راباکاهش ريسک خرابي،استحکام مي بخشد. PFMEA بااصلاح نقص هاي فرايند ساخت ويا مونتاژ،نرخ خرابي هاي محصول را دردوره ((عمرآغازين )) محصول کاهش مي دهد.

4-مراحل تهيه FMEA

تهيه FMEA نيازمند فعاليت تيمي است.تعداد ترکيب افراد درتيم FMEAبه پيچيدگي فرايند يا محصول تحت بررسي بستگي دارد،اما تعداد افراد تيم بيشتر از6نفرنباشد.درصورت پيچيدگي محصول يا فرايند،بهتراست کميته هاي متعددي تشکيل شوند وهرتيم فرعي ،قسمتي ازموضوع را به عهده بگيرد.تيم ها ازافراد خبره که بيشترين شناخت راازمحصول /فرايند دارند،تشکيل مي شود ؛ افرادي چون مهندسين،متخصصين طراحي،ساخت ومونتاژکيفيت،خدمات پس از فروش،بازاريابي وتدارکات.اين تيم هاازمراحل آغازين کارتازمان اجراي اقدامات پيشنهادي وبررسي نتايج آنها ونهايتاً تکميلFMEA،مسئوليت تمام فعاليت هاي مربوط رابرعهده خواهندداشت. يکي ازفوايد اين رويکرد تيمي اين است که هرفعاليتي که تعريف مي شود همواره مورد توافق همه واحدهايسازمان خواهد وبدوبنابراين ،اجراي آنها هيچ گ.نه مشکل ويا مقاومتي رادرپي نخواهد داشت.

به منظورتکميل فرم FMEAتيم بايد براي سؤالات زير پاسخ هاي کامليتهيه کند:

الف - تحت چه شرايطي محصول نمي تواند اهداف ومقاصد طراحي رابرآورده سازد و يا نيازهاي فرايند تحقق نمي يابد؟

ب - حالات خرابي چه تأثيري برمشتري ويا فعاليت هاي بعدي خواهند داشت؟

پ - اثرخرابي ( براساس رتبه بندي1تا 10) چه شدتي دارد؟(عدد شدت)

ت - علل بالقوه خرابي کدامند؟

ث - احتمال وقوع علل خرابي ( براساسرتبه بندي1 تا 10 ) چقدراست؟ (عدد وقوع)

ج - درحال حاض چه کنترل هايي به منظورپيشگريي ويا تشخيص حالات خرابي و علل آن انجام مي شود؟

چ - قدرت تشخيص کنترل هايموجود ( براساس رتبه بندي 1 تا10 ) چه ميزان است؟ ( عدد تشخيص)

ح - ميزان خطرپذيري حالات بالقوه به ازاي علل مختلف چه مقداراست؟

(محاسبه (RPN

(تشخيص) X (وقوع)X (شدت) = ((RPN نمره اولويت ريسک

خ - به منظورکاهش ميزان خطر پذيري چه اقداماتي مي تواند صورت گيرد؟

FMEA به دلايل زيربه عنوان سوابق محصول ويا فرايند مستند مي شود :

ارتباطات به سادگي برقرارمي شود( بعنوان يک زبان مشترک براي همه افراد)

به عنوان يک منبع اطلاعاتي مفيد براي تهيه FMEA آتي قابل استفاده است

تمامي تفکرات ونظرهاي افراد جمع آوري مي شود

يکي ازمنابع مهم بهبود مستمر است

5- فوايد اجراي FMEA

پاره اي ازفوايد اجراي FMEA عبارتند از :

1. بهبود کيفيت،افزايش درجه اطمينان کالاوايمني محصولاتي که توليد خواهند شد

2. کاهش زمان معرفي محصول به بازار.ديررفتن محصول به بازارمعمولاً ناشي ازبروزمسائل و مشکلاتي درمراحل نهايي طراحي ويا مراحل اوليه توليد است. اجرايFMEAباشناسايي چنين مشکلاتي درمراحل آغازين کارازوقوع آنها جلوگيري مي کند.

3. نيازبه تغييرات ضرروي درفرايند ويا محصول درزمان توليد انبوه کاهش مي- يابد.

4. بهبود تصوير سازمان درنظر مشتري،چرا که مشتري عيوب کمتري راتجربه مي کند وموجب افزايش رقابت پذيري سازمان دربازارمي شود

5. کاهش هزينه هاي مرتبط با محصولات خراب ويا نامنطبق

6. رواج فرهنگ کارتيمي دردرون سازمان.

6- انواع FMEA

درحال حاضر بيشترين کاربرد FMEA شامل موارد زير است .

1. طراحي سيستم ها وزير سيستم ها ازابتدايي ترين مرحله ((System–FMEA.

2. طراحي قطعات جديد ويااعمال تغييرات درطرحهاي جاري(Design -FMEA)

3. طراحي ويا توسعه فرايندهاي توليد يا مونتاژ((Process–FMEA

4. طراحي وياتوسعه فعاليت ها وارائه خدمات (Service–FMEA)

5. طراحي ماسين آلات ((Machinery–FMEA

تمام تاسیسات ، عملیات و فرآیندها همواره درحال تغییرند. اغلب تغییرات درتجهیزات ، موادو فرآیندها بمنظور افزایش بهره وری و کنترل ایجاد می شوند و یا تغییرات می توانند مربوط به انتقال کارکنان ازفرآیندی به فرآیندی دیگر باشد. هرتغییری درنیروی انسانی ، تجهیزات ، فرآیندها ورویه های سازمان احتمال بوجود آوردن خطرات جدید بربهداشت ، ایمنی ومحیط زیست را خواهد داشت بنابراین تمامی تغییرا ت باید مورد ملاحظه قرار گیرند این موارد نه فقط شامل تغییرات مربوط به تجهیزات بلکه شامل تغییر در ساختارسازمانی نیز می شوند. طرحهای مربوط به تغییرات بایستی مشخص کننده جنبه های مختلف hse ناشی ازمراحل مختلف توسعه وبرای اطمینان یافتن ازاین مهم باشد که ریسکهای بهداشت وایمنی یا تاثیرات سوء بر محیط زیست به حداقل می رسند. تغییراتی که می تواند نقاط بحرانی hse را تحت تاثیر قرار دهند باید قبل از اعمال بطور سیستماتیک مورد بررسی همه جانبه قرارگرفته وهرگونه اصلاحی که لازم است، درسیستم مدیریت hse بوجود آورد تا بااجرا آن خللی درروند عملکرد hse پدید نیاید. هدف از این مقاله ارائه نکاتی جهت موفقیت یک برنامه مدیریت تغییر ، بیان راههایی بمنظور ایجاد ، اجرا وتکمیل روند مدیریت تغییر می باشد.

تاسیسات همواره درحال تغییرند. تغییرات معمولا درتجهیزات ، مواد وفرآیندها بمنظور افزایش بهره وری ویا کنترل خطرات صورت می گیرد. لازم به ذکر است که اعمال این تغییرات می تواند خطرات شغلی جدیدی را بوجود آورد که برخی ازآنها بلافاصله قابل تشخیص نیستند. لذا هرگونه اصلاح وتغییر باید بمنظور کنترل خطراتی که می تواند بدنبال داشته باشد تجزیه وتحلیل شود. بمنظور ارزیابی خطرات ناشی از هرگونه تغییر ونیز پایش فرآیند اجرا، لازم است خط مشی وروش اجرایی مدیریت تغییر (MOC: Management Of Change) ایجاد گردد. MOC ساده به نظر می رسد ولی درواقع یکی از مشکل ترین واساسی ترین عناصر یک نظام مدیریت HSE می باشد. مشارکت کلیه کارکنان وتعهد کلیه سطوح سازمان دراجرای این برنامه ضروری است.

تغییر

هرگونه اقدام آگاهانه بمنظور تعویض ، جایگزینی ، تبدیل ، افزودن ، اصلاح وتغییر جزئی ازفرآیند ، یک دستگاه وسیستمهای مدیریتی وکنترلی تغییر نامیده می شود . تغییرات به سه دسته کلی تقسیم می شوند:

الف) مدیریتی : تغییراتی که درمورد روشهای کاری بکار می رود مانند کاهش تعداد دفعات بازرسی ویا تعمیرات . انجام این تغییرات می تواند تبعات بدی را برای دیگر عملیات داشته باشد.

ب) سازمانی : اصلاح ساختار سازمانی (بدون درنظر گرفتن اندازه) یک تغییر بزرگ است که باید اثرات آن مورد ارزیابی قرار گیرد . مانند :

1- کاهش یا افزایش تعداد سرپرستان

2- کاهش یا افزایش ساعات کاری کارکنان

3- استفاده از پیمانکاران بجای پرسنل شرکت

ج) تکنیکی (فنی): اضافه ویا حذف تجهیزات ، تغییرویا اصلاح روشهای فرآیندی از این نوع تغییر می باشند. تغییرات فنی معمولا بمنظور افزایش تولید ویا کاهش خطرات اعمال می شوند . اما انجام این تغییرات می تواند منجر به بروز خطرات جدیدی شود.

روش اجرایی مدیریت تغییر

عبارت است از سلسله مراحل مصوبی که در طی تغییرات، شناسایی ، ارزیابی ، تصمیم گیری ، اجرا وپیگیری می شود. هدف از تهیه این روش اجرایی این است که مطمئن شویم تغییرات توسط افراد آگاه وبا تجربه ای مرور وتائید می شوند. تمام سازمان ها باید خط مشی و روش اجرایی در رابطه با مدیریت تغییر داشته باشند. در هنگام ایجاد خط مشی و تهیه روش اجرایی MOC باید مسائل فرهنگی و چگونگی نوع ارتباطات بین کارکنان در نظر گرفته شود. مدیریت تغییر یک کار گروهی و تیمی است. زمانی که یک پیشنهاد بطورغیر رسمی داده می شود و در مقابل این پیشنهاد یک اقدام رسمی مانند ثبت آن در فرم های مخصوص صورت میگیرد در حقیقت فرایند بصورت رسمی آغاز گردیده است. مدیر HSE باید از اینکه روش اجرایی MOC و خط مشی مربوط به آن تهیه گردیده و همه مستندات قبل از اجرای تغییرات موجود بوده ، اطمینان حاصل نماید همچنین یک نفر باید مسئولیت هماهنگی اجرای تغییرات را بر عهده داشته باشد، درتاسیسات بزرگ معمولاً یک گروه جداگانه ای مسئول انجام امور مربوط به مدیریت تغییر هستند .

مراحل فرایند مدیریت تغییر

درخواست آغازگر
فردی که اولین درخواست یک تغییر را می دهدآغازگر نامیده می شود. معمولاً آغازگر یک مدیر ، سرپرست و یا یک مهندس است اما کارکنان و پیمانکاران نیز باید قادر به ارائه پیشنهادات باشند، شرکت کلیه کارکنان در این امر ضروریست. باید در نظر گرفت زمانی که فردی تغییری را پیشنهاد می دهد نشاندهنده اینستکه او به تاسیسات اهمیت داده است، بنابراین در یک برنامه مدیریت تغییر ضروریست که آغازگر را درگیر کرده بطوریکه افراد دیگر نیز تشویق به ارائه پیشنهادات شوند .

بازبینی اولیه
قبل از اینکه فرایند مدیریت تغییر بطور رسمی آغاز شود پیشنهاد ارائه شده باید توسط افرادی که آغاز گر به آنها اعتماد داشته و می شناسد بطور سریع بررسی شود. در صورتیکه نتیجه مثبت نبود هم از هدر رفتن وقت و انرژی جلوگیری شده و هم اعتبار آغازگر در مقابل همکاران و مدیریت حفظ می شود. بازبینی اولیه از اقدامات ضروری در فرایند تغییر است و شامل دو بخش می باشد :

الف ـ ارزیابی اولیه مشکل و راه حل پیشنهادشده و نیز جمع آوری اطلاعات و پیشنهادات مرتبط با موضوع بر اساس دانش و تجربه

ب ـ تعیین اهمیت تغییر

درصورتیکه انجام تغییرات ضروری و فوری تشخیص داده شود، یک اقدام سریع بدون بررسی بیشتر لازم است، بعلاوه در صورتیکه یک تغییر ضروری و فوری کم اهمیت و غیر ضروری تشخیص داده شود ممکن است یک حادثه جدی بوقوع بپیوندد ، بنابر اهمیت موضوع سرپرستان و اپراتورهای ارشد باید آموزش های لازم را در خصوص اینکه کدام تغییرات مهم و ضروری بوده و در اولویت قرار دارند، ببینند .

ارزیابی دقیقتر
پس از مرحله بازبینی اولیه، درصورتیکه تشخیص داده شود که باید انجام تغییرات پیگیری شود وارد این مرحله خواهیم شد. در این مرحله پیشنهاد تغییر توسط یک تیم کارشناسی ( با توجه به ماهیت تغییر ) بررسی خواهد شد. اعضای این تیم سه وظیفه بر عهده دارند :

الف ـ تایید مشکل

آیا مشکل می تواند به کمک کنترل های موجود بطور موثرتر حل شود ؟
آیا وضعیت موجود شرایط کاری را به سمت ناایمن سوق می دهد ؟
ب ـ تجزیه و تحلیل مشکل

· کاملاً مشکل درک شود

· در صورت لزوم از چک لیست ، آنالیز علل ریشه ای و یا ارزیابی خطرات فرایندی استفاده شود

ج ـ شناسایی راه حل های ممکن

طوفان فکری
در تیم ارزیاب ، هماهنگ کننده MOC مسئول کلیه تغییرات است. ضمناً این تیم نیازمند فردی است که آشنا به مسائل سازمانی ، اقتصادی ، سیاسی و بازار رقابت باشد. حداقل معیارهای لازم برای انتخاب اعضای تیم ارزیاب علم و تجربه و خلاقیت می باشد. پس از انتخاب اعضای تیم هماهنگ کننده MOC باید یک طرح و برنامه زمانبندی ایجاد نموده بطوریکه کار بدرستی اجرا شده و اعضای تیم فرصت کافی برای ارزیابی تغییر داشته باشند .

تایید رسمی
قبل از اینکه تغییر ایجاد شود، لزوم تغییر باید به تایید مدیریت برسد. از طریق فرم MOC تایید اجرای تغییر و همچنین احتمال وقوع یک حادثه رسماً اعلام شده و به لزوم اجرای تغییرتاکید می گردد. در اکثر تاسیسات ارزیابی تغییرات پیشنهادی از جانب مدیریت ارشدتوسط یک کمیته دائمی MOC انجام می شود. درشرایطی که چندین راه حل برای مقابله با مشکل ارائه می شود، این کمیته مسئول انتخاب مناسب ترین راه حل است. کمیته MOC معمولا دارای یک عضو ثابت از واحدهای عملیات ، تعمیرات ، فنی ومهندسی ، پروژه ها وHSE می باشد.

به روز رسانی اطلاعات
زمانیکه لزوم اجرای تغییر تائید شد، بایستی محدوده های ایمن عملیات تعریف شده و مستندات قبل از شروع به روز شوند. افرادی که از تغییر جدید اطلاع ندارند باید مطلع شده و آموزش های لازم را دیده باشند. اطلاعات ایمنی فرآیند مانند دستورالعملهای عملیاتی وتغییراتی ، آموزش ها ومستندات مکانیکی باید قبل از اینکه تغییر کاملا انجام شود به روز شوند.

اعلان
قبل از اجرای تغییر هرکسی که به نوعی متاثر از این تغییر است بایستی مطلع گردد. از مسئولیتهای هماهنگ کننده MOC مطلع کردن افراد مربوطه نسبت به کاری است که می خواهد انجام شود، اینکه چرا انجام خواهد شد وچه تاثیر احتمالی برفرآیند خواهد داشت.

اجرا
قبل از اینکه اصلاحات ویا تغییرات بزرگ اجرا شود یک بازبینی ایمنی باید صورت پذیرد، زیرا ممکن است بین مطالعات اولیه وزمان اجرا وقفه قابل ملاحظه ای بوجود آمده باشد. درپروژه های کوچک تر وقایع سریع اتفاق می افتد و همان بازبینی رسمی کمیته MOC کافی است.

پیگیری
زمانیکه تغییرصورت پذیرفت هماهنگ کننده MOC بایستی ازاینکه این اقدامات با همه احتیاطات بطور مناسب انجام شده ونتایج مطلوب حاصل شده است اطمینان یابد. مرحله پیگیری باید شامل موارد زیر باشد:

الف) آیا روش اجرایی MOC بدرستی انجام شده است ؟

ب) آیا همه مسائل ایمنی فرآیند ارزیابی شده بطوریکه هیچ اثر نامطلوبی حاصل نشود؟

ج) آیا تغییرر بدرستی اجرا شده ، آیا اپراتورها با محدودیتهای عملیاتی بدرستی آشنا شده اند وآیا می دانند در شرایطی که اعداد وارقام از این محدوده فراتر رفت چه کاری را انجام دهند؟

مطالعه موردی- بررسی حادثه Piper Alpha

دکل Piper Alphaدرابتدا ایمن طراحی شده بود ولی بعدا بمنظور استخراج توام نفت وگاز تغییراتی درآن ایجاد گردید. قسمتهای تغییر یافته تجهیزات کمپرسور گاز نزدیک محل اقامت کارکنان ، هلی دک هلیکوپتر واطاق کنترل بود. دو کمپرسور A, B به تاسیسات اضافه شدند و یک پرمیت برای تعمیرات پمپ A صادر شده بود ولی هرگز از آن استفاده نگردید. پمپA بعلت اینکه شیر ترخیص فشار آن نیاز به تعمیرات داشت از سرویس خارج شد ، ولی ازآنجایی که گروه تعمیرات شیفت ، فرصت انجام کاررانداشتند محل آنرا کور (Blank) نمودند. مهندس شیفت پرمیت را تکمیل وآنرا به اتاق کنترل برد وبدلیل اینکه سرپرست مشغول بود خود مهندس آنرا نهایی کرده وبه سرپرست درخصوص وضعیت پمپ چیزی نگفت. افراد شیفت بعدی نیز از وضعیت پمپ اطلاعی نداشتند.

پمپهای آتش نشانی طوری طراحی شده بودند که در موقعیت اتوماتیک باشند، ولی از آنجایی که غواصان در نزدیکی پمپها شنا می کردند، آنرا در وضعیت دستی قرار داده بودند.

در روز حادثه پمپ B ناگهان تریپ می دهد. گروه سعی درراه اندازی آن می کند ولی این کار به طول می انجامد، سرپرست درخواست می کند که پمپ A درسرویس قرار گیرد درحالیکه کسی از برداشته شدن شیرترخیص فشار خبرنداشت. پمپ A وارد سرویس شده وبا افزایش فشار گاز از فلنج بیرون می زند. با نشت گاز سیستم توقف اضطراری همه شیرها را بسته وسیستم ایزوله می شود، اما آتش با دیواره های تفکیک کننده برخورد کرده وباعث آتش سوزی بزرگی می شود، سیستم اطفاء حریق بخاطر اینکه روی وضعیت دستی قرار گرفته بود کارآئی نداشت.

دستورالعمل اضطراری وجود نداشته واتاق رادیو نیز کارآئی نداشت بنابراین هماهنگی بین گروههای آتش نشان برقرار نبود. سکو باید تخلیه می شد اما سرپرستان سکو آشنا به دستورالعمل شرایط اضطراری نبودند پس نمی دانستند که چگونه کارکنان راتخلیه کنند، کارکنان آموزش وتمرین در خصوص دستورالعمل سکو را ندیده بودند، آنان درهنگام آتش سوزی به سمت قایقهای نجات نرفتند بلکه به طرف محل اقامت رفته تامنتظر هلیکوپتر شوند ولی تغییر جهت باد مانع تخلیه آنان شد. آتش سوزی ادامه داشت درحالیکه شیرهای نفت وگاز ورودی به تاسیسات بسته شده بود ولی نفت وگاز از سکوهای اطراف ازطریق لوله های صدمه دیده به سکو تزریق می شد. افرادی که برروی سکو CLAYMORE بودند آژیر خطر سکو را شنیده بودند ولی مدیر سکو اختیارات از سرویس خارج کردن سکو را نداشت. آتش سوزی محصولات نفتی باعث شد تا لوله های گاز در معرض حرارت قرار گرفته و باعث انفجار بزرگ دیگری شود. متاسفانه هنگامی که کشتی آتشخوار برای کمک نزدیک شده بود انفجار باعث شد که دور شود.

بحث ونتیجه گیری

هرتغییری درنیروی انسانی ، تجهیزات ، فرآیندها ورویه های سازمان احتمال بوجود آوردن خطرات جدید بربهداشت ، ایمنی ومحیط زیست را خواهد داشت بنابراین تمامی تغییرا ت باید مورد ملاحظه قرار گیرند این موارد نه فقط شامل تغییرات مربوط به تجهیزات بلکه شامل تغییر در ساختارسازمانی نیز می شوند.

در مدیریت تغییرات تمام جنبه های مختلف HSE ناشی ازمراحل مختلف توسعه بررسی شده بطوریکه ریسکهای بهداشت وایمنی یا تاثیرات سوء بر محیط زیست به حداقل می رسند. تغییراتی که می تواند نقاط بحرانی HSE را تحت تاثیر قرار دهند قبل از اعمال بطور سیستماتیک مورد بررسی همه جانبه قرارگرفته وهرگونه اصلاحی که لازم است، درسیستم مدیریت HSE بوجود می آید تا بااجرا آن خللی درروند عملکرد HSE پدید نیاید. اعمال مدیریت تغییرات بسیار مهم وحیاتی بوده ومزایای زیررا بدنبال دارد:

الف) ایمنی

مهمترین دلیل اجرای برنامه مدیریت تغییر ایمنی است .

Ø کاهش انتشار مواد خطرناک

Ø کاهش میزان تعمیرات: بواسطه بروز خرابی های ناشی از تغییرات کنترل نشده نرخ تعمیرات وسایل وتجهیزات بالا می رود وبالطبع میزان فعالیتهای پرخطری مانند ورود به مخازن محصور ، کا ردرارتفاع ، کارهای برقی وکار با تجهیزات سنگین افزایش می یابد.

Ø کاهش حوادث ناشی ازعملیات فرآیندی : گاهی مواقع تغییرات ارزیابی نشده شرایط عملیاتی را به سمت ناایمن سوق می دهد. در برخی موارد تعمیرات کنترل نشده باعث می شود که کارکنان وسایل استحفاظی خود را استفاده نکرده ویا تجهیزات ناایمن مانند شیرهای ترخیص فشار ویا سیستم های آب آتش نشانی موقت از کار بیفتد.

ب) اقتصادی : مسائل اقتصادی ازدیگر دلایل اجرای مدیریت تغییر است.

Ø تولید بمنظور کاهش ضرر و زیان مستقیم ، میزان تولید باید افزایش یابد. میزان تولید وکیفیت محصولات باید افزایش ودر عوض هزینه ها کاهش یابد. زیرا در این صورت کمتر نیاز به بازیافت ویا عملیات مجدد برروی موارد غیر استاندارد است.

Ø سرمایه: حوادث کمتر ضرر وزیان کمتری را به دنبال دارد.

Ø عملیات: کاهش اتلاف وقت در زمان تعمیرات وکاهش میزان آسیب باعث افزایش سوددهی می شود.

Ø شهرت واعتبار: یک آمار مناسب HSE باعث افزایش اعتبار شرکت می شود. در چنین شرایطی میزان سرمایه گذاری افزایش یافته وبالطبع میزان فروش افزایش وجرائم دولتی کم خواهد شد. در مقابل ، نارضایتی مشتریان باعث کاهش فروش می شود . نارضایتی کارکنان واقشار جامعه نیز باعث افزایش شکایات وکاهش اعتبار شرکت و درنتیجه کاهش میزان سرمایه گذاری می گردد.

همانطور که درحادثه دکل Piper Alpha ملاحظه شد ، عدم ارزیابی تغییرو ارزیابی ریسکها ، نقص درسیستم مجوز کاری، عدم اختیارات لازم مدیران واطلاع رسانی ضعیف باعث وارد آمدن خسارات مستقیم وغیر مستقیم بسیاری گردید. چنانچه قبل از تغییر فرآیند، ارزیابی های لازم انجام می شد شاید چنین حادثه ای اتفاق نمی افتاد واگر اتفاق می افتاد دامنه خسارات وهزینه های آن بسیار کم می بود.

مراجع:

1. SEAL INTERNATIONAL , MANAGEMENT OF CHANGE, NPC TRAINING PROGRAM, STUDENT HANDOUT

2. AIChE-CCPS. 1992. Guidelines for Hazard Evaluation Procedures, New York: Center for Chemical Process Safety.

3. OSHA 29 CFR Part 1910. 1992. Process Safety Management of Highly Hazardous Chemicals, Explosives and Blasting Agents, Final Rule

سیلندرهای C2H2 باید در مکانهایی با تهویه مناسب انبار شوند.

· این سیلندرها باید به صورت مجزا و جداگانه از سیلندر اکسیژن و سایر اکسیدکننده ها حداقل با فاصله 20 فوت یا با دیوار غیر قابل احتراق حداقل با فاصله 5 فوت لگهداری شود. بالاترین حد مقاومت در برابر آتش 2/1 ساعت میباشد.

· فضای اضافی برای انبار کردن سیلندرها 2500 ft 3 میباشد. سیلندرها باید دارای کلاهک حفاظتی باشند که به صورت محکم در جای خود ثابت شده باشند.

· سیلندرها را روی زمین نکشید و واژگون نسازید و رها نکنید. برای حرکت دادن سیلندرها از وسیله مناسب استفاده کنید.

· در انبار از علایم سیگار نکشید و خطر انفجار استفاده کنید. منبع گرمایی و وسایل الکتریکی در نزدیکی آنها باشد.

· منطقه انبار باید دارای کد الکتریکی برای کلاس 1 منطقه خطرناک باشد.

· درجه حرارت محل انبار از 125F (25C) بیشتر شود. سیلندرهای پر و خالی باید به صورت جداگانه انبار شوند.

· همه کپسولهای استیلن و وسایل مرتبط با آنها باید روی زمین قرار گیرند.

· هرگز از استیلن برای جوش دادن لوله های مسی استفاده نکنید و فقط برای لوله های آهنی یا فولادی استفاده کنید. شیر کپسول را نباید بیشتر از 1/5 دور بچرخوانید.

از استیلن در فشار بیش از 15psig استفاده نکنید. سیلندرهای استیلن سنگینتر از سایر سیلندرها هستند، به خاطر اینکه آنها با مواد چگال افزا و استون پر میشود

· با آب صابون سوراخ و نشتی را چک کنید و هرگز از شعله استفاده نکنید. در شرایط خاص، استیلن میتواند با مس، نقره و جیوه واکنش دهد

· زمانی که جوشکاری یا برشکاری میکنید دستورالعمل و برچسب احتیاطی روی محصول را خوب مطالعه کنید.

ایمنی سیلندرهای CO2

· از وسایل و جزییات آن در برابر صدمات فیزیکی محافظت شود.

· در محوطه از تهویه مناسب استفاده کنید.

· اگر کپسولها نشتی داشته باشند شیر آنها را ببندیدو برای تعمیر به مکان امن انتقال دهید.

· در مکانهای خنک، خشک، با تهویه مناسب و دور از مواد آتشگیر و خورنده انبار شوند.

· دور از گرما و منابع آتشگیر و نور مستقیم خورشید مگهداری شود.

· آنها را نزدیک آسانسور، راهرو نگهداری نکنید.

· آنها را نیندازید و اجازه ندهید که به هم برخورد کنند و در محل امن به طور محکم و با ثبات نگهداری شود.

· از محکم بودن کلاهک سیلندرها اطمینان حاصل کنید.

· سیلندرها را روی زمین نکشید و واژگون نسازید و رها نکنید. برای حرکت دادن سیلندرها از وسیله مناسب استفاده کنید.

· درجه حرارت محل انبار از 125F (25C) بیشتر شود. سیلندرهای پر و خالی باید به صورت جداگانه انبار شوند.

· از روغن و گریس برای آماده کردن و جابه جایی سیاندرها استفاده نشود.

· سیلند خالی را با برچسب "خالی " مشخص کنید.

· یسلندها را برای افزایش سرعت دشارژ گرم نکنید.

· هنگام دشارژ الکتریکی برای جلوگیری از تخلیه خطرناک سیلندرها شیرها و دریچه ها را چک کنید.

· سیلندرها را به چرخ دستی زنجیرکنید.

ایمنی سیلندهای O2

· از وسایل و جزییات آن در برابر صدمات فیزیکی محافظت شود.

· در محوطه از تهویه مناسب استفاده کنید.

· اگر کپسولها نشتی داشته باشند شیر آنها را ببندیدو برای تعمیر به مکان امن انتقال دهید.

· در مکانهای خنک، خشک، با تهویه مناسب و دور از مواد آتشگیر و خورنده انبار شوند.

· دور از گرما و منابع آتشگیر و نور مستقیم خورشید مگهداری شود.

· آنها را نزدیک آسانسور، راهرو نگهداری نکنید.

· آنها را نیندازید و اجازه ندهید که به هم برخورد کنند و در محل امن به طور محکم و با ثبات نگهداری شود.

· از محکم بودن کلاهک سیلندرها اطمینان حاصل کنید.

· سیلندرها را روی زمین نکشید و واژگون نسازید و رها نکنید. برای حرکت دادن سیلندرها از وسیله مناسب استفاده کنید.

· درجه حرارت محل انبار از 125F (25C) بیشتر شود. سیلندرهای پر و خالی باید به صورت جداگانه انبار شوند.

· از روغن و گریس برای آماده کردن و جابه جایی سیاندرها استفاده نشود.

· سیلند خالی را با برچسب "خالی " مشخص کنید.

· یسلندها را برای افزایش سرعت دشارژ گرم نکنید.

· هنگام دشارژ الکتریکی برای جلوگیری از تخلیه خطرناک سیلندرها شیرها و دریچه ها را چک کنید.

· سیلندرها را به چرخ دستی زنجیرکنید.

يكي از مدلهاي حادثه تحت عنوان مدل انرژي كه توسط GIBSON ارائه و بوسيله Haddon گستزش يافته است پيشگيري از حادثه را در اجراي استراتژي ها دهگانه ميداند.

اين اصول دهگانه با توجه به سه عنصر خطر، حفاظ و عنصر آسيب پذير دسته بندي ميشوند كه همراه با مثالي از اتومبيل هنگام رانندگي تفهيم ميشوند.

استراتژي هاي مرتبط با خطر:

1) از ايجاد انرژي جلوگيري شود. م: از رانندگي با اتومبيل اجتناب شود.

2) كيفيت انرژي تعديل و اصلاح شود.

3) كميت انرژي تعديل و اصلاح شود. م: محدوديت سرعت رعايت شود.

4) از رهايي كنترل نشده انرژي جلوگيري شود. م: شن پاشي و نمك پاشي جاده ها

5) نرخ و نحوه توزيع انرژي آزاد شده را تعديل كنيد. م: استفاده از كمربند ايمني و كيسه هوا

استراتژي هاي مرتبط با حفاظ:

6) جداسازي مكاني و زماني منبع انژي و عنصر آسيب پذير. م: استفاده از چراغهاي راهنمايي و رانندگي

7) حفاظ گذاري فيزيكي و جداسازي از طريق موانع.

استراتژي هاي مرتبط با عنصر آسيب پذير:

8) افزايش مقاومت عنصر آسيب پذير در برابر صدمات ناشي از جريان انرژي. م: كلاه ايمني

9) محدود كردن و مقابله با تلفات، جراحات و آسيب ها. م:كمكهاي اوليه

10)تعمير و توانبخشي عنصر يا فرد آسيب ديده

خطوط لوله و مخازن مواد شیمیایی که در بسیاری از موارد در آن ها مواد آلاینده ی محیط زیست، مواد آتش زا و حتی مواد سمی وجود دارد از اهمیت به سزایی در صنعت برخوردارند. بهخصوص خطوط لوله که امروز سراسر کره زمین را فراگرفتهاند.بدیهی است که وجود نشتی از این خطوط، به ویژه در مناطقی که از لحاظ زیست محیطی دارای حساسیت هستند می تواند خطرات زیادی برای موجوداتی که روی زمین زندگی می کنند فراهم آورد.از طرفی هدر رفتن بخشی از مواد ارزشمند که جزء محصولات و یا مواد اولیه ی ما هستند، از لحاظ اقتصادی نیز ناخوشایند است.به طور کلی نتایج وجود نشتی عبارتند از: آلودگی محیط زیست، ایجاد مسمومیت در انسان و دیگر موجودات زنده، انفجار، هدر رفتن مواد ارزشمند، هزینه های تمیز کردن محیط زیست، هزینه های تعمیر و تعویض خط لوله، اتلاف وقت و جرایم احتمالی قانونی.بنابراین دو عامل اقتصاد و محیط زیست انگیزه ی کافی برای رفع چنین مشکلی در ما ایجاد می کنند.

عواملی که باعث ایجاد نشتی می شوند عبارتند از:

فرسودگی و خوردگی لوله ها و مخازن، عوامل محیطی مثل سرما، یخبندان، گرما و…، همچنین خسارت های عمدی و سهوی و نیز عملیات خارج از محدوده ی طراحی که ممکن است به لوله ها و مخازن آسیب برساند.فرسودگی لوله ها و مخازن یک عامل طبیعی است، خوردگی نیز معمولاً به خاطر وجود مواد خورنده یا سیالات ساینده به وجود می آید.عوامل محیطی مثل سرما، یخبندان، گرما و… نیز از عوامل طبیعی هستند که در پدیده ی نشتی موثرند.
خسارت های عمدی معمولاً شامل عملیات خرابکارانه است که ممکن است به خاطر مسایل سیاسی و جنگ به وجود آید. خسارت های سهوی نیز ممکن است به وسیله ی برخورد اشیاء یا چیزهای دیگر و یا در اثر حفاری به وجود آید.عملیات خارج از محدوده ی طراحی نیز یکی از عوامل آسیب به لوله هاست. زیرا هر خط لوله برای محدوده ی خاصی از دما و فشار طراحی شده و اگر عملیات، در خارج از این محدوده انجام شود باعث ایجاد خرابی در خط لوله می شود.بنابراین با توجه به وسعت عواملی که می توانند نشتی را ایجاد کنند و همچنین هزینه ها و مخاطراتی که این پدیده دربر دارد، نشت یابی و جلوگیری از تداوم نشت، مساله ی بسیار مهمی است. با توجه به وسعت و گستردگی این پدیده تشخیص نشتی به طور دقیق و سریع کار بسیار مشکلی است.
امروزه سیستم های نشت یابی بسیار متنوعی ارائه شده است که هر کدام با استفاده از تکنیکی خاص سعی در یافتن دقیق و سریع این پدیده دارند. بسیاری از این سیستم ها بسیار ساده و برخی هم سیستم های پیچیده ای هستند. اما هنوز هیچ کدام از این سیستم ها نتوانسته اند به طور کامل همه ی انتظارات را برآورده کنند.این سیستم ها عبارتند از: تشخیص نشتی توسط افراد و با استفاده از حس بویایی، شنوایی، بینایی یا مشاهده ی اثراتی که مواد شیمیایی در پیرامون خود دارند یا سیستم هایی که با اضافه کردن مواد معطر کار نشت یابی راانجام می دهند یا سیستم های موازنه ی جریان، سیستم های صوتی، نصب سنسورهای پیزو الکتریک، سیستم های نمایش بخار، سیستم های نمایش کابلی، سیستم های لوله کشی دو جداره و … اما هیچ کدام از روش های فوق نمی توانند به صورت کاملاً دقیق و سریع کار نشت یابی را انجام دهند.»بررسی نشتی گاز در مخازن و لوله های نفت و گاز« عنوان پایان نامه ی کارشناسی ارشد »مهرزاد میرزانیا« دانشجوی رشته ی مهندسی شیمی (طراحی فرایند) دانشکده ی فنی مهندسی دانشگاه تربیت مدرس است که با راهنمایی دکتر محسن وفایی در مهرماه ۸۲ ارائه شده است.

این پایان نامه، در چهارفصل نشت یابی در مخازن مواد شیمیایی، تست نشتی در خط لوله های آماده به کار، نشت یابی در سیستم های خط لوله ی در حال کار و مدل سازی سیستم های خط لوله، به بررسی روش هایی پرداخته است که به صورت دقیق و سریع، کار نشت یابی را انجام می دهند.پس از فهرست و مقدمه، مطالب ارائه شده در این پایان نامه به تفکیک زیر دسته بندی شده اند.

فصل اول: نشت یابی در مخازن مواد شیمیایی

۱ - روش نشت یابی و جلوگیری از نشتی در مخازن

* روش تست استحکام
* مونیتورینگ فضای ما بین دو جداره
* روش ایجاد مانع برای جلوگیری از نشتی
* استفاده از میله ها و کابل های حساس به مایعات و گازها
* روش اندازه گیری جرمی و حجمی
* روش کنترل موجودی آماری
* روش SIR
* روش مدرج سازی اتوماتیک تانک (ATG)
* روش مدرج سازی دستی تانک (MTG)
* روش صوتی
* روش مونیتورینگ بخار
* روش مونیتورینگ آب زیر زمینی

۲ - حفاظت در برابر خوردگی

* استفاده از تانک های فایبر گلاس
* استفاده از تانک های فولادی با حفاظت آندی
* استفاده از جریان DC
* جلوگیری از سرریز کردن تانک
* انتخاب روش مناسب برای جلوگیری از نشتی در مخازن

فصل دوم: تست نشتی در خط لوله های آماده به کار

* روش تست نشتی در خط لوله های آماده به کار
* روش تست هیدرواستاتیک
* تست پنوماتیک
* ترکیب تست پنوماتیک و هیدرواستاتیک
* روش تست سرویس اولیه
* تست نشتی خلاء
* روش تست هد استاتیکی
* روش تست توسط هالوژن ها و هلیم
* حساسیت روش های تست نشتی و استانداردهای پذیرفته شده

فصل سوم: نشت یابی در سیستم های خط لوله ی در حال کار

* روش های تست نشتی در سیستم های خط لوله در حال کار

فصل چهارم: مدل سازی سیستم های خط لوله

* مدل سازی خط لوله
* سیستم SCADA
* مدل جریان ناپایدار
* روش های حل معادلات جریان ناپایدار
* نمونه هایی از مدلسازی سیستم های واقعی
* سیستم ATMOS

محقق در سومین فصل این پژوهش با عنوان »نشتیابی در سیستم های خط لوله ی در حال کار« به بررسی روش های تست نشتی در سیستم های خط لوله ی در حال کار پرداخته است.آن چه در پی می آید بخشی از فصل سوم این رساله است با اندکی دخل و تصرف:

نشتی در لوله ها خصوصاً لوله هایی که تحت فشارند یکی از مسایل بسیار مهم در مبحث نشت یابی است. حتی قسمت عمده ای از نشتی های مربوط به مخازن نیز به خاطر وجود نشتی در لوله های مربوط به مخازن است. از لحاظ آماری، خرابی و نشتی در لوله ها حدود دو برابر خرابی در تانک هاست. به علت وجود اتصال های زیاد در سیستم های خط لوله، نشتی در این سیستم ها بسیار اتفاق می افتد. این مساله در لوله های تحت فشار خیلی حادتر است. زیرا فشار باعث می شود تا مواد به صورت پیوسته و با نیروی زیادتر از سوراخ وارد محیط شوند. برای نشت یابی در خطوط لوله روش های متعددی وجود دارد. بعضی از این روش ها به طور پیوسته و بعضی به طور غیر پیوسته کار نشت یابی در لوله ها را انجام می دهند.

روش های تست نشتی در سیستم های خط لوله ی در حال کار

از ساده ترین روش های تشخیص نشتی در سیستمهای خط لوله عبارتند از:

اطلاع دادن نشتی توسط افرادی که در مجاورت خط لوله قرار دارند. این افراد از طریق حس بویایی، شنوایی، بینایی و یا مشاهده ی اثراتی که این مواد شیمیایی در پیرامون خود ایجاد می کنند، مثل تاثیر روی گیاهان یا حیوانات یا پرندگان، می توانند این پدیده را تشخیص دهند. حتی گاهی اوقات با استفاده ی بیرحمانه از حیوانات یا پرندگان حساس می توان نشتی را تشخیص داد.
راه ساده تر دیگر اضافه کردن مواد معطر به سیال است. باید در نظر داشت که ماده معطری که برای این منظور انتخاب می شود باید به راحتی قابل جداسازی باشد. این روش برای سیالاتی که بدون بو و غیرقابل اشتعال هستند روش نسبتاً موثری است مثلاً برای تشخیص نشتی گاز مونو اکسیدکربن که بی بو ولی بسیار سمی و خطرناک است.
مواد شیمیایی مثل مرکاپتان ها، تری متیل آمین و…می توانند نشتی را در سیستم تشخیص دهند. این دو روش در محیط های عاری از سکنه یا در جاهایی که بادهای شدید می وزند، نمی توانند کاربرد عملی داشته باشند.

روش دیگر استفاده از موازنه ی جریان به صورت روزانه یا ساعتی و ترجیحاً آن لاین است. یک سیستم اندازه گیری فشار خط لوله در کنار جریان سنج ها لازم است که نشان دهد گرادیان فشار نسبت به حالت بدون نشتی تغییر کرده است یا نه. این روش دو اشکال دارد، یکی این که با این روش موقعیت نشتی تشخیص داده نمی شود. دیگر این که اگر شدت جریان ها تغییر کند یعنی سیستم Steady state نباشد موازنه برای تشخیص نشتی بسیار مشکل می شود.

یکی از روش های چک کردن وجود نشتی در خطوط لوله، موازنه ی حجمی خطوط لوله است.

این روش به خصوص برای خطوط لوله ی مایعاتی که تقریباً تراکم ناپذیرند، مناسب است. در این روش تغییرات موجود در خطوط لوله از روی اختلاف بین جریان ورودی و خروجی محاسبه می شود و از روی این اختلاف، نشتی های کوچک تشخیص داده می شود.

موازنه در خط لوله به صورت زیر است.
(۳-۱)
dV=Vin-Vout-Vl
که در آن :

dV: حجم نشتی
Vin: جریان سیال ورودی
Vout: جریان سیال خروجی
Vl: میزان موجودی مایع در خط لوله است.

یکی دیگر از سیستم های نشت یابی، نشت یابی صوتی است. جریان سیالات می تواند ارتعاشاتی با فرکانس هایی در محدوده ی مافوق صوت تولید کند که به وسیله ی مبدل هایی خاص قابل تشخیص هستند. این مبدل ها قابل حمل بوده و می توانند توسط ماموران خط حمل و به هر نقطه ی دلخواهی برده شوند.
روش دیگر نصب سنسورهای پیزو الکتریک است. این سنسورها وقتی تحت تاثیر تنش قرار می گیرند، یک خروجی را صادر می کنند. بنابراین زمانی که در سیستم خط لوله یک نشتی اتفاق می افتد، به سرعت در خط لوله افت فشار خواهیم داشت. امواج ناشی از این افت فشار با سرعت صوت در هر دو جهت حرکت می کنند. در نتیجه سنسورهای نصب شده، این امواج را دریافت کرده و مکان نشتی را از روی شرایط خط و زمان اندازه گیری شده توسط ابزارها، تشخیص می دهند.این روش به خصوص در زمانی که مقدار نشت زیاد است، بسیار موثر می باشد.

سیستم های حساس بیرونی

این سیستم ها مشخص کننده ی نشتی در خارج خط لوله هستند. این سیستم ها دارای سنسورهای حساس به بخار و مایع هستند. زمانی که ماده از داخل خط لوله به خارج نشت می کند این سیستم ها به راحتی این مساله راتشخیص می دهند.

دو نمونه از این سیستم ها عبارتند از:

۱- سیستم نمایش بخار: در این روش گازهای اطراف سیستم لوله کشی، آنالیز می شوند و اگر با مقدار طبیعی اختلاف داشته باشند، اعلام نشتی می شود.
۲- سیستم کابلی: سیستم کابلی شامل کابل نوری یا الکترونیکی پیوسته ای از جنس مواد هیدروکربنی است. این کابل ها در مسیر لوله کشی قرار می گیرند و به یک کنترلر و تابلوی زنگ خطر وصل می شوند. وقتی که مواد نشت کرده بااین کابل تماس حاصل کنند، خواصی از کابل مثل مقاومت الکتریکی و… تغییر می کند و در نتیجه نشتی اعلام میشود.

اشکال اساسی این روش این است که کابل ها یک بار مصرفند و قابل احیا نمی باشند.
از طرفی سیستم های حساس بیرونی به علت تکنولوژی جدید و گرانی و همچنین تجارب کم در استفاده از آن ها، دارای کاربرد کمی هستند.
لوله کشی دو جداره: این روش اخیراً مورد استفاده قرار گرفته است. لوله کشی دو جداره شامل دو لوله ی تو درتو است. فضای میانی دو لوله برای نمایش نشتی استفاده می شود. جنس لوله های مورد استفاده در این روش فایبر گلاس است. این سیستم،سیستم شکننده ای است و درمواقع نصب به توجه ویژه ای نیاز دارد. لوله ی داخلی معمولاً تحت فشاری معادل ۵/۱ برابر فشار عملیاتی سیستم، تست می شود. تست لوله ی خارجی معمولاً تحت فشار ۳۰ کیلو پاسکال انجام می گیرد.

نصب لوله های دو جداره معمولاً ۲ تا ۳ برابر لوله های معمولی هزینه دارد.
حفاظت در برابر خطرات مکانیکی توسط خط لوله ی بیرونی انجام می شود. در فشار بین دو لوله نیتروژن تحت فشار زیاد تزریق می شود. این فشار باید از فشار عملیاتی داخل لوله بزرگ تر باشد. یک سنسور در فضای بین دو لوله و در هر انتهای خط لوله نصب می شود. این سنسور به فشارکم حساس است. این سنسور فشاری، روی فشاری تنظیم می شود که از فشار عملیاتی جریان بزرگ تر و از فشار فضای بین دو لوله کم تر باشد. حال اگر خط لوله ی داخلی نشتی داشته باشد، نیتروژن از فضای ما بین دو لوله به داخل لوله ی داخل نفوذ می کند، لذا فشار بین دو لوله کم شده و سنسور حساس به فشار کم، فعال می شود.
اگر یک نشتی در نتیجه ی خرابی مکانیکی در لوله ی بیرونی به وجود آید گاز بیخطر نیتروژن به محیط نفوذ میکند.
به هر حال تحت هر شرایطی که فشار فضای بین دو لوله کاهش یابد شیرهای قطع جریان واقع درسر چاه ها جریان را قطع می کنند.
جز روش های فوق روش های دیگری نیز برای نشت یابی در خطوط لوله وجود دارند بعضی از این روش ها برای نشت یابی در مخازن نیز استفاده میشوند. این روش ها عبارتند از:

-آزمایش استحکام: این آزمایش جزء روشهای غیرپیوسته است. و در صورتی که بخواهیم از آن استفاده کنیم باید این کار حداقل به طور سالیانه انجام شود.

روش SIR : تناوب استفاده از این روش بستگی به توانایی آن در نشت یابی دارد. اگر توانایی آن بیشتر از ۲/۰ گالن در ساعت نباشد، این روش باید به طور ماهیانه انجام شود. اما اگر توانایی این روش به اندازه ۱/۰ گالن در ساعت باشد می توان این روش را به طور سالیانه به کار برد.

روش مونیتورینگ فضای ما بین: استفاده از این روش باید به طور ماهیانه صورت پذیرد. این روش باید قادر باشد ۱/۰ گالن در ساعت نشت یابی کند. اما بعضی از سیستم ها قابلیت مونیتورینگ پیوسته رانیز دارند.

روش مونیتورینگ بخار: این روش نیز باید به طور ماهیانه انجام شود. در ضمن بعضی از این سیستم ها قابلیت مونیتورینگ پیوسته رانیز دارند.

روش مونیتورینگ آب زیرزمینی: این روش نیز باید به طور ماهیانه انجام شود. در ضمن بعضی از سیستمها قابلیت مونیتورینگ پیوسته را نیز دارند.

(حامد زمانی)

سیستم مدیریتی

نظامی است هدفمند و سازماندهی شده با برنامهریزی خاص که با تهیه دستورالعملها، روشهای اجرایی و استانداردها و مقررات جاری استقرار یافته و مورد بازنگری قرار میگیرد و در مقاطع زمانی مختلف اصلاح می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ گردد.

مزایای اجرا

· بررسی پروژه از نظر مسایل بهداشت، ایمنی و محیط زیست در تمامی مراحل

· اطمینان به مدیریت در مشخص کردن ریسکها و روشهای کنترل و کاهش آنها

· رعایت استانداردهای موجود در ارتباط با پروژه در تمامی مراحل HSE

· کاهش هزینهها و افزایش سودآوری و رقابت در بازارهای جهانی بسترسازی مناسب جهت اخذ و اجرای کلیه استانداردهای مدیریت بهداشت، ایمنی و محیطزیست

· افزایش اطمینان پرسنل از کاهش و کنترل خطرات بالقوه و بالفعل موجود در پروژه و اثرات سوء آنها

اعضای تیم اجرایی HSE

· دبیر تیم

· متخصص HSE

· نماینده بهره برداری

· از مهندس فرایند، متخصص ایمنی نصب، متخصص کنترل فرایند و سایر افراد نیز میتوان کمک گرفت.

عناصر سیستم مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط زیست

1. رهبری و تعهد

2. خطمشی و اهداف استراتژیک

3. سازمان، منابع و مستند سازی

4. ارزیابی و مدیریت ریسک

5. طرحریزی

6. استقرار و پایش

7. ممیزی و بررسی مجدد

1. رهبری و تعهد در این بخش اعتقاد نیروی انسانی در سطوح مختلف سازمان از صدر تا ذیل (بالا تا پایین) و فرهنگ جاری در شرکت برای رسیدن به موفقیت نظام مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط زیست مورد بررسی و ملاحظه قرار می‌گیرد.

رهبری و تعهد شرکت‌ بایستی نسبت به ایجاد و تداوم فرهنگی که حامی نظام مدیریت HSE براساس:

اعتقاد به علایق و خواسته‌های شرکت برای بهبود اجراء اصول بهداشت، ایمنی و محیط زیست. ایجاد انگیزه برای بهبود اجراء اصول بهداشت، ایمنی و محیط زیست توسط کارکنان.

پذیرش مسئولیت فردی و پاسخگویی برای اجراء اصول بهداشت، ایمنی و محیط زیست.

اعتقاد به یک نظام مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط زیست کار آمد. باشد اقدام نموده و کارکنان شرکت و پیمانکاران آن بایستی درایجاد و حفظ یک چنین فرهنگ پویایی نقش داشته باشند.

نشانه های تعهد مدیریت به نظام مدیریت HSE:

•تخصیص منابع مورد نیاز اعم از

مالی، پشتیبانی و غیره (نظیر پول و زمان و ...) به موضوعات ایمنی، بهداشت و محیط زیست

•عنوان نمودن موضوعات مربوط به ایمنی، بهداشت و محیط زیست در ابتدای جلسات مختلف.

•مشارکت فعال در فعالیت‌های مربوط به ایمنی، بهداشت و محیط زیست و بررسی‌های مربوط به آنها در سازمان و بخشهای تابعه آن.

•اهمیت دادن و دخالت ملاحظات ایمنی، بهداشت و محیط زیست در تصمیم‌گیریههای مدیریت

•قدردانی از مجریان و برسمیت شناختن موضوعات پس از دستیابی به اهداف ایمنی‏ بهداشت و محیط زیست

•تشویق کارکنان برای ارائه پیشنهادات سازنده در زمینه معیارهای بهبود اجرای ایمنی، بهداشت و محیط زیست .

•مشارکت و ارزش نهادن به نوآوریهای که در داخل یا خارج سازمان در زمینه موضوعات ایمنی، بهداشت و محیط زیست حاصل گردیده است.

2. خط مشی و اهداف استراتژیکدراین بخش دیدگاه‌ها ، مقاصد و خواسته های مدیریت و اصول عملکرد و اشتیاق ایشان نسبت به بهداشت، ایمنی و محیط زیست و هدف از بهبود کارآئی عملکرد HSE بیان می‌گردد.

مدیریت ارشد شرکت بایستی خط مشی‌ها و اهداف استراتژیک را تعیین و مستند نموده و اطمینان حاصل کند که آنها:

«با اهداف و خط مشی تعیین شده از سوی شرکت مادر سازگار ‌باشد.

« مرتبط با فعالیت‌ها، محصولات و خدمات قابل ارائه توسط شرکت بوده و همچنین تأثیرات آنها بر HSE نیز مد نظر قرار گیرد.

«با سایر خط مشی‌های جاری در شرکت سازگار باشد.

«به همان میزان که به سایر خط مشی‌ها و اهداف اهمیت داده می‌شود، مورد توجه قرار گیرد.

«بدرستی استقرار یافته در تمامی سطوح سازمان مورد توجه قرار گرفته و در عمق سازمان جاری گردد.

« در دسترس عموم قرار گیرد.

«تمامی الزامات قانون و قوانین مربوطه در آن‌ها رعایت گردد.

«در جائی که قوانین و مقرراتی وجود ندارد، استانداردهایی که خودشان معیار قرار داده‌اند، مورد استفاده قرار گیرد.

«شرکت را ملزم به کاهش ریسک‌ها و عوامل بالقوه آسیب رساندن بهداشتی، ایمنی و زیست محیطی ناشی از فعالیت‌ها، تولیدات یا خدمات به پایین‌ترین حد ممکن ‌نماید.

خط مشیخط مشی ایمنی و بهداشت به عنوان مثال می‌تواند در برگیرنده تعهد نسبت به:

«برقراری روشهای اجرائی و ایجاد عادات توجه به ایمنی و بهداشت وجد و جهد در مسیر ایجاد محیط کاری، عاری از حادثه باشد.

«فراهم نمودن تسهیلات، تجهیزات و واحدهای تولیدی که براساس اصول مهندسی ساخته شده‌اند و حفظ نگهداری آنها در شرایط ایمن باشد.

«صراحت در بیان مشکلات و مسائل و همچنین مشارکت در طرح موضوعات ایمنی، بهداشت را ترویج نمایند.

«فراهم نمودن دوره‌های آموزشی به منظور توانا نمودن کارکنان برای انجام کار بطریق ایمن و حفظ سلامت آنها باشد.

«انجام سلسله فعالیت‌های تبلیغی سازمان یافته و منسجم برای بالا بردن دانش و آگاهی ایمنی، بهداشت باشد.

خط مشی زیست محیطی به عنوان مثال می‌تواند، بیانگر تعهد نسبت به:

«توجه صحیح نسبت موضوعات محیط زیست وجد و جهد نمودن به منظور کاهش ریسکهای زیست محیطی به حداقل میزان ممکن باشد.

«کاهش پساب (ضایعات) و صرفه جوئی در مصرف مواد، سوخت و انرژی باشد.

«کاهش و در صورت امکان اجتناب از برون ریز و خروجی‌های زیان آور برای محیط زیست باشد.

«فراهم نمودن شرایط لازم برای برگزاری دوره‌های آموزشی و همچنین بالا بردن آگاهی کارکنان باشد.

«مشارکت در فعالیت‌های پیشگامان زیست محیطی و تدوین مقررات مربوطه باشد.

«کاهش عوامل بالقوه آسیب رسان و تأثیرات سوء زیست محیطی طرح‌های جدید و توسعه‌ای به حداقل میزان ممکن باشد.

«تلاش در جهت آرمان توسعه پایدار اقتصادی بر پایه موضوعات زیستمحیطی باشد. از سوی بالاترین مقام، توسعه یافته و حمایت میشود باید به صورت قابل فهم برای گروههای ذینفع تهیه شده و در دسترس قرار گیرد (مثلا از طریق درج در گزارش سالیانه، تهیه کتابچه و نصب در تابلو اعلانات) شرکت میتواند دارای خط مشی جداگانه برای هر یک از بخشهای بهداشت، ایمنی و محیط زیست باشد یا اینکه یک خط مشی جامع بهداشت، ایمنی و محیط زیست داشته باشد.

3. سازمان، منابع و مستند سازیدر این بخش سازمان دهی نیروی انسانی، منابع و مستند سازی برای کارآئی عملکرد HSE مورد بحث قرار می‌گیرد.

1. مسئولیتها و ساختار سازمانی

2. نماینده( نمایندگان) مدیریت

3. منابع

4. شایستگی و صلاحیت

آموزش عمومی

1. پیمانکاران

2. ارتباطات

3. مستند سازی و کنترل

مستند سازی نظام بهداشت، ایمنی و محیط زیستکنترل اسناد 1-3- مسئولیت‌ها و ساختار سازمانی: ساختار سازمانی باید بیان کننده روابط بین قسمتهای ذیل باشد:

«بخش‌های عملیاتی مختلف

«بخش‌های عملیاتی و سرویس‌های پشتیبانی (اگر چه این سرویس‌های پشتیبانی توسط واحدهای مربوط به شرکت و یا حتی یک سازمان بزرگتر انجام گیرد).

«کارکنان پیمانکاران

«همکاران در فعالیت‌های مشترک (نظیر قراردادهای بیع متقابل) تهیه شرح وظایف بهداشت، ایمنی و محیطزیست، بستگیبه طبیعتکاری و ساختار سازمانی هر شرکت دارد. بهعنوان مثال:

«مدیریت ارشد- مسئولیت توسعه، تخصیص منابع، بررسی مجدد و پیروی کردن از خط مشی را بعهده دارد.

«مالی- توسعه و برقراری یک روش اجرائی حسابداری که قادر باشد هزینه‌ها و منافع حاصل از پرداختن به بهداشت، ایمنی و محیط زیست را تعیین کند.

«وظایف اختصاصی مدیران واحدهای عملیاتی /بازرگانی (نظیر عملیات، حفاری، تولید ، اکتشاف، مهندسی ، خدمات، بازاریابی، امور پیمان‌ها، تحقیق و توسعه، خرید مهندسی نفت، امور حقوقی، مالی و کارکنان) استقرار نظام مدیریت بهداشت، ایمنی ، محیط زیست در حوضه مسئولیت‌های خود (با مشارکت کارکنان) و ارتباط دوسویه موثر و همچنین اجراء برنامه‌های آموزشی برای بهداشت، ایمنی و محیط زیست می‌باشد.

2-3- نماینده (نمایندگان) مدیریت: نماینده یا نمایندگان بایستی از سوی مدیریت تعیین گردیده و مسئولیت‌ها، اختیارات و وظایف ایشان نیز برای ایجاد هماهنگی لازم برای استقرار و حفظ و نگهداری نظام مدیریت ایمنی، بهداشت و محیط زیست مشخص گردد. و این نمایندگان بایستی در مقابل مدیریت ارشد سازمان پاسخگو باشند. ولی، این انتخاب هیچگاه منافی مسئولیت فردی مدیران صف برای استقرار نظام مدیریت ایمنی، بهداشت و محیط زیست در حیطه نظارتشان نمی‌باشد.

«از سوی مدیریت تعیین می شود.

«مسئول هماهنگی استقرار و تداوم نظام HSE است.

« باید در برابر مدیریت پاسخگو باشد.

« باید اطلاعات کافی از فعالیتهای شرکت و مباحث HSE آن داشته باشد.

« باید ارتباط تنگاتنگ با مدیران صف در تمامی مشاغل و فرایندها داشته باشد.

« وظایف دیگر وی موجب تضعیف وظایف HSE وی نگردد.

3-3 منابع مدیریت ارشد بایستی برای اطمینان از عملکرد مؤثر نظام مدیریت ایمنی، بهداشت و محیط زیست، منابع کافی به این امر اختصاص دهد تخصیص منابع بایستی به گونه‌ای انجام گیرد که تمامی بخش‌های نظام مدیریت HSE از آن منتفع گردند، برخی از موضوعات مشمول این بخش عبارتند از:
4-3 شایستگی و صلاحیتتعیین روشهایی که وظایف باید بر اساس آنها انجام گیرد. تعیین صلاحیتها(توانایی‏ها، مهارتها،دانش مورد نیاز) انتخاب کارکنان مناسب فراهم نمودن آموزش در صورت نیاز بررسی مجدد عملکردرویه‌ها و سیستمهای اطمینان از صلاحیت نظام‌دار و مستند به ما کمک می کند تا فرایندهای زیر به سادگی انجام گیرد:

«تعیین الزامات مربوط به شایستگی در فعالیت‌ها

«تعریف و ثبت معیارهای شایستگی

«چگونگی انتخاب افراد براساس معیارهای تعیین شده

«مستند نمودن و گواهی نمودن شایستگی هنگامی که نیاز می‌باشد.

«تعیین جنبه‌هائی که کارکنان هنوز به شایستگی دست نیافته‌اند.

«آموزش افراد برای افزایش سطح صلاحیت در حوزه کاری ایشان

«ارزیابی مجدد صلاحیت کارکنان در فواصل زمانی معین

«ارزیابی صلاحیت پس از تغییر شغل یا، فعالیت‌ جاری و یا انتقال تکنولوژی جدید آموزش شرکت بایستی یک روش اجرائی برای اطمینان و افزایش صلاحیت از طریق تعیین نیازهای آموزشی و فراهم نمودن آموزش‌های لازم برای تمامی پرسنل داشته باشد.

5-3 پیمانکاران

«باید یک روش اجرایی وجود داشته باشد تا اطمینان حاصل شود که HSE پیمانکاران در قالب یک نظام مدیریت با الزامات سازگار می باشد.

«روشهای اجرایی باید تسهیل کننده روابط پیمانکاران با شرکت و نیز سایر پیمانکاران باشد.در روش اجرایی بایستی توجه خاصی به موارد ذیل داشته باشیم:

«انتخاب پیمانکاران، (علاوه بر سایر موارد) بایستی پس از ارزیابی دقیق خط‏مشی HSE، شیوه اجراء و کفایت نظام مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط زیست ایشان و متناسب بودن آن با ریسک‌های موجود در خدماتی که به ایشان محول گردیده، انجام گردید.

«ارتباط مؤثر عناصر کلیدی نظام مدیریت شرکت‏، و استانداردهای کاری و حفاظت از محیط زیست مورد انتظار از پیمانکارا، بیانگر اهداف و معیار کارآئی اجراء HSE است، که مورد توافق قرار می‌گیرد.

«تبادل اطلاعات بین پیمانکاران و شرکت در زمینه‌هائی که می‌تواند بر موضوعات HSE هر یک از طرفین تأثیر داشته باشد.

«هر پیمانکار بایستی یک برنامه مؤثر و مرتبط آموزشی داشته باشد که در برگیرنده ثبت سوابق و همچنین روش اجرائی برای ارزیابی دوره‌ای جدید مورد نیاز است

«تعریف روش هائی برای پایش و ارزیابی عملکرد پیمانکاران در زمینه اهداف و معیار عملکرد HSE.

با تشکر

مفهوم حفاظهاي انرژي

تكنيك رديابي انرژي وتجزيه وتحليل حفاظها (Energy trace and barrieranalysis) كه بعنوان ابزاري جهت تجزيه وتحليل اصولي علل حوادث مورد استفاده قرار مي گيرد در اصل از تكنيك پايش مديريتي ودر خت ريسك منتج شده است .

درروش MORT (Management Oversight& Risk Tree) معمولا چند عامل بعنوان علل وقوع حادثه مورد تجزيه و تحليل قرار مي گيرد و خود حادثه نيز بصورت رها شدن جريان ناخواسته اي از انرژي كه در اثر نامناسب بودن حفاظها بوقوع مي پيوندد تعريف مي شود . در منابع علمي ديگر نيز بر تعريف فوق از حادثه تاكيد شده است بعنوان مثال استفن بيان ميكند كه حادثه بدليل فقدان ويا نامناسب بودن موانع وكنترل ها وانتقال نا خواسته انرژي رخ مي دهد.

باتوجه به مطالب فوق ميتوان گفت كه حوادث معولا بدنبال اشتباهات انجام شده ودر برنامه ريزيها يا خطايهاي عملياتي كه خود نتيجه نهايي ناتواني در نشان دادن واكنشهاي مناسب در برابر تغييرات فاكتورهاي انساني يا محيطي است بوقوع مي پيوندد. از طرف ديگر ناتواني در نشان دادن عكس العملهاي مناسب در برابر اينگونه تغييرات برنامه ريزي نشده مستقيما به بروز شرايط و اعمال نا ايمن منجر شده كه شرايط واعمال نا ايمن نيز باعث ايجاد جريان نا خواسته اي از انرژيمي شودكه اگر موانع و حفاظهاي مناسب براي كنترل اينگونه انرژيها ي ناخواسته پيش بيني نشده باشد بدون شك نتايج نا خواسته اي (پيامدهاي ان) ايجاد خواهد شد.

تكنيك ET &BA اختصاصا براي تمركز بر روي چهار پارامتر زير طراحي شده است :

1- منبع يا انرژي در سيستم

2- متناسب بودن موانع موجود در مسير موجود در سيستم انرژي ها

3- تعامل عامل انساني باسيستم

4- بررسي اهداف نهايي انرژي نا خواسته يا كنترل نشده ( اهداف نهايي ممكن است افراد يا اشيا باشد)

كاربردهاي ET &BA

همانطريكه ذكر شد ET &BA يك ابزار تجزيه وتحليلي است كه مي تواند كمك بزرگي در تهيه ليست مقدماتي خطر (PHL) نيز باشد اين تكنيك همچنين مي تواند در اجراي تجزيه وتحليل مقدماتي خطر و تجزيه وتحليل سيستم وزير سيستم ها(SSHA) وبطور كلي تجزيه وتحليل ايمني سيستم بسيار مفيد باشد.

باتوجه به سيستم مورد مطالعه ميتوان از روش در اجراي تكنيك تجزيه وتحليل خطرات عمليات و پشتيباني (O&SHA) فرايند پايش مديريتي و درخت ريسك نيز استفاده كرد . براي استفاده از تكنيك ET &BA در اجراي تكنيكهاي ياد شده ، ارزيابي داده هاي اساسي الزامي خواهد بود . براي مثال هنگام استفاده از ET &BA در يك كارخانه توليدي ، تجزيه وتحليل با برسي دقيق كل نقشه هاي كارخانه شروع شده ودر صورتيكه ET &BA در رابطه با پروژه خاص يا يك قطعه جديدا طراحي شده از تجهيزات باشد مطالعه دقيق نقشه ها وطرح واره هاي ان نيز الزامي خواهد بود.

اجراي ET &BA

مطالعه ET &BA با شناسايي انواع انرژيها ي موجود در پروژه ، برنامه يا سيستم مورد مطالعه شروع مي شود انرژي هايي كه ممكن است نتيجه يك انتقال ناخواسته باشند عبارتند از :

- انرژيهاي مكانيكي ( مثل چرخ دنده ها )

- الكتريــــــــــــــكِِـي ( مثل سيستم ها وزير سيستم هاي برقي )

- پتانــــــــــــــسيلـي (نظير سيستمهاي اسپري )

- جنبــــــــــــــشــي ( مثل اماتور هاي چرخنده يا جرثقيل هاي در حال حركت ).

- طبــــــــــــــــيعي ( مثل باد ، گرما ، سرما وتشعشعات خورشيدي )و غيره

مرحله دوم در اجراي ET &BA مشخص كردن منبع واقعي انرژي از محل اصلي ورود ان به سيستم است كه از اين محل رديابي دقيق جريان انرژي در كل سيستم شروع خواهد شد .

مرحله سوم تعيين ريسكهاي مربوط به هر كدام از جريانهاي نا خواسته انرژي و اختصاص كد ارزيابي CA R = (RISK ASSESSMENT COD) متناسب با نوع خطر به شرايط فوق خواهد بود ودر نهايت براي كليه بخشهايي از سيستم كه امكان تماس انرژي با عنا صر هدف (فراد يا اشيا ) وجود داشته باشد طراحي ونصب موانع وكنترلهاي مناسب توصيه شده وبا تعين كد بررسي ريسك كنترل شده ، كارايي كنترلهاي پيشنهادي پيش بيني خواهد شد .

برگه كار ET &BA

پس از شناسايي انواع مختلف انرژي هاي مختلف كه سيتم را تحت تاثير قرار مي دهند

برگه كار ET &BA تكميل مي شود شكل (1-6) يك نمونه از برگه كار ET &BAرا بهمراه داده هاي كه بطور معمول در هريك از ستونهاي ان وارد مي شود نشان مي دهد .اطلاعات ثبت شده در برگه كار ET &BAمي توان در اجراي تجزيه و تحليلهاي بعدي نظير PHL& PHA وغيره وهمچنين تهيه گزارشهاي مربوط به انها نيز استفاده شود.

جدول شماره (1-6) : يك نمونه از برگه كار ET &BA

رديابي انرژي وتجزيه وتحليل انها

برنامه/سيستم : مهندس :

تاريخ : صفحه.....

شماره نقشه

مقدار ونوع انرژي

اهداف بالقوه اسيب پذير

كنترلهاي موجود

سطح ريسك

ارزيابي اثربخشي كنترلها

كنترلهاي پيشنهادي

سطح ريسك كنترل شده

استانداردهاي مورد استفاده

مثالي از ET &BA

همانطوريكه قبلا نيز ذكر شد ET &BA در تعين ناتواني موانع وحفاظهاي انرژي در هنگام بررسي يك حادثه بسيار مفيد است وهمچنين از ET &BA ميتوان براي تجزيه وتحليل سيستمهاي جديد يا قبلي در راستاي ارزيابي مناسب بودن كنترلها وحفاظهاي موجود در برابر ET &BA، سيستم تامين اكسيژن موجود در يك بيمارستان مورد ارزيابي قرار گيرد.

توصيف سيستم

سيستم مورد مطالعه سيستم تامين كننده اكسيژن با خلوص بالا بيماراني است كه پس از عمل جراحي در اتاقهايشان تحت مراقبت هاي ويژه قرار دارند همانطوريكه در شكل (1-6) ديده مي شود سيستم ياد شده از بخشهاي اصلي زير تشكيل شده است :

- شير هاي جدا كننده در محلهاي ضروري سيستم

- پانل هاي سرويس درون اتاقها ؛ كليه اتاقهاي بستري بيماران وهمچنين ساير محلهاي ضروري به پانل سرويس دهي مجهز شده است . اجزاي تشكيل دهنده پانلهاي فوق عبارتند از :

شير جدا كننده ، شير تنظيم كننده دستي ( براي كاهش فشار ازPsi 250 (پوند بر اينچ )به حداقل استفاده يعني Psi20تا 30نشانگر فشار ، دريچه تخليه فشار ، شير يكطرفه فنري

مطالعه ET &BA با شناسايي انرژيهاي موجود در سيستم شروع مي شود كه با توجه به هدف اين مثال در اينجا تنها دو منبع انرژي مورد بررسي قرار مي گيرد ؛ بطور اشكار مهمترين منبع انرژي در اين سيستم وجود اكسيژن با فشار فوق العاده زياد در يك فضاي بسته است از طرف ديگر اين گاز بسيار قابل اشتعال بوده كه اين خود نشانگر وجود منبع دوم انرژي است.

نظارت مديريتي و درخت مخاطرات (مورت) يک روند تحليلي براي مشخص کردن دلايل و فاکتورهاي تاثيرگذار است.. اين دستورالعمل به عنوان يک راهنماي عمومي براي استفاده‌ي تحقيقي از مورت است اما هرگز جايگزيني براي آموزش مناسب در مورد تحقيق سوانح نمي‌باشد. هدف اين راهنما ترقيب به استفاده از مورت و ترويج بحث بر روي تحليل علت ريشه‌اي است.

مورت چيست
مورت از پروژه‌اي که در سال 1970 به عهده گرفته شد به وجود آمد. هدف اين کار فراهم کردن يک برنامه‌ي مديريت مخاطرات براي صنايع هسته‌اي ايالات متحده بود تا شايستگي لازم براي رسيدن به استانداردهاي بالاي ايمني و سلامت فراهم شود. هرچند که نمودار مورت (نمودار منطقي که همراه اين متن است) تنها جنبه‌اي از اين کار بود، به عنوان يک روش ارزيابي آن‌قدر محبوب شد که نام کل برنامه به آن تعلق گرفت.

براي مستندسازي در حوزه‌ي عمومي، مورت به نمونه‌هاي مختلفي تکثير شد که خيلي از آن‌ها ترجمه‌هاي راهنماي استفاده از مورت به زبان‌هاي ديگر بودند. دوام موت منتسب به ساخت آن است؛ يک بيان کاملا منطقي از نيازمندي‌هايي است که براي مديريت کاراي مخاطرات در سازمان مورد نياز است. اين عمليات‌ به صورت عمومي تشريح شده‌اند و تاکيد به جاي "چگونگي" بيش‌تر بر اين است که "چه کاري انجام شود". به همين دليل است که مورت در صنايع مختلف مورد استفاده قرار گرفته است. يکي از دلايل عمر زياد روش مورت مي‌تواند اين باشد که فلسفه‌اي که پيدايش مورت از آن بوده بسيار دورانديش بوده است. فلسفه‌اي که در خود کاراترين راه مديريت ايمني را دارد و آن را جزيي لاينفک از مديريت تجاري و کنترل عمليات کرده است.

برنامه‌ي مورت براي تضمين ايمني توسط آقاي جانسون و تحت عنوان "مورت: نظارت مديريتي و درخت مخاطرات" نوشته شد. قسمتي از آن روشي براي تحقيق در مورد رويدادها و سوانح بود که بر پايه‌ي يک نمودار منطق درختي (به همين دليل يکي از حرف‌ها مخفف مورت اول کلمه‌ي درخت است) اعمال مي‌شد. نمودار مورت عملا نمايه‌اي بر متني بود که جانسون نوشته بود و استفاده کنندگان را قادر مي‌ساخت تا محتواي آن را به صورتي مدون اعمال کنند. براي کمک به محققان، مخصوصا افراد مبتدي، متن اصلي (که بالغ بر 500 صفحه بود) در قالب يک مجموعه سئوال چهل و دو صفحه خلاصه شد و راهنماي کاربران مورت نام گرفت. روش مورت در حال حاضر مخصوصا در اروپا کاملا مستقل از برنامه‌ي مورت مي‌باشد. متن اصلي مورت از نمودار آن فاصله گرفت و باعث راهنماي کاربران مورت بيش‌ترن مرجع در زمينه‌ي مورت شود.

روش عمومي

در مورت، سوانح به صورت رخدادهاي پيش‌بيني نشده که آسيب يا صدمه‌اي را ايجاد مي‌کنند و باعث خسارت هستند تعريف مي‌شوند. خسارت‌ها وقتي رخ مي‌دهند که يک عامل زيان‌بار با يک شخص يا سرمايه در تماس قرار گيرد. اين تماس يا در اثر شکست در جلوگيري و يا در نتيجه‌ي يک خروجي قابل قبول اما ناموفق يک مخاطره که اتفاقا درست تشخيص داده شده و برمبناي آن عملي انجام شده ("مخاطره‌ي فرض شده") رخ مي‌دهد. تحليل مورت هميشه به ارزيابي مسير "خرابي" قبل از مخاطره‌ي فرض شده مي‌پردازد.

در تحليل مورت، اکثر تلاش بر تشخيص مشکل‌ها در کنترل کار/فرآيند و ناکارايي در موانع محافظت کننده‌ي منتسب به آن متمرکز شده است. اين مشکلات در ادامه مورد تحليل قرار مي‌گيرند تا سرچشمه آن‌ها در برنامه‌ريزي، طراحي، سياست‌ها و ... مشخص شود.

در تحليل مورت بايد ابتدا حادثه‌هاي ضمني کليدي شناسايي شوند. هر حادثه‌ي ضمني به يکي از روش‌هاي زير بيان مي‌شود:

· يک هدف نفوذپذير در معرض .... قرار گرفته است

· يک عامل آسيب در ..............

· عدم حضور يک مانع کافي

تحليل مورت مي‌تواند به چندين حادثه‌ي ضمني تشخيص داده شده اعمال گردد. اين تصميم بر عهده‌ي شماست تا با توجه به پيشامدهايي که مخصوص تحقيق شماست انتخاب کنيد. براي تشخيص حادثه‌هاي ضمني کليدي، بايد تحليل موانع انجام گيرد (عنوان کامل آن "رديابي انرژي و تحليل موانع" است). تحليل موانع باعث مي‌شود تا کل تحليل مورت متمرکز شود؛ تقريبا بدون استفاده از آن، اعمال مورت، هرچند سطحي، غيرممکن مي‌شود.

فرآيند مورت دقيقا مانند يک ديالوگ بين سئوال‌هاي عمومي مورت و شرايطي که شما در مورد آن تحقيق مي‌کنيد است. شما به عنوان تحليل‌گر مانند مترجم بين مورت و شرايط هستيد. سئوال‌هاي مورت به يک ترتيب خاص پرسيده مي‌شوند تا به شما کمک کند حقايق حول يک رويداد را روشن کنيد. اما همه‌ي سئوالات متعلق به مورت در همه‌ي شرايط با معني نيستند. آشنايي با مورت در حقيقت فهميدن مفهوم سئوال‌هاي مورت است. نمودار نيز به عنوان ليست جملاتي که بايد گفته شود اجازه مي‌دهد شما بر مفاهيمي که در طي فرآيند آشکار مي‌شود تمرکز داشته باشيد. بايد در حين اجراي اين فرآيند، يادداشت برداري کرد دقيقا همانند کاري که در يک جلسه‌ي مصاحبه انجام مي‌شود. در عمل، تحليل مورت نوشته‌هاي مختصري را بر روي نمودار مورت قرار مي‌دهد که براي گرفتن موضوعاتي که رخ مي‌دهد و تخمين آن‌ها کافي است. براي راحت‌تر کردن اين فرآيند خوب است که نمودار را با توجه به ليست زير رنگ کنيد تا درک بهتري از آن داشته باشيد:

· قرمز، جايي که مشکل رخ مي‌دهد.

· سبز، جايي که موضوعي بررسي شده است و تصميم بر اين بوده که رضايت بخش است.

· آبي، تا نشان دهيم موضوعي مرتبط است اما هنوز دانش کافي براي ارزيابي آن نداريم.

به علاوه، مفاهيمي که توسط مورت ارائه شده و به نظر شما بي‌ربط مي‌رسد، بايد حذف شوند تا نشان دهيد که آن‌ها را حداقل بررسي کرده‌ايد

خروجي‌هاي تحليل مورت عبارتند از:

· ايجاد مجموعه‌اي جديد از پرسش‌ها

· مشخص شدن فاکتورهاي سببي (که به صورت موضوعي گروه‌بندي شده‌اند)

· افزايش اطمينان به کامل بودن بررسي و تحقيق

اين نتايج بدون تلاش به دست نمي‌آيند؛ يک رفت و برگشت بر روي مورت براي بررسي يک حادثه‌ي ضمني توسط يک تحليل‌گر ماهر مورت تقريبا يک ساعت به طول مي‌انجامد. به عنوان يک قانون کلي، تنها از مورت وقتي استفاده کنيد که احساس مي‌کنيد چيزي به تحقيقات شما اضافه مي‌کند؛ از آن تنها به اين دليل که مي‌توان آن را به کار برد استفاده نکنيد. به علاوه، بايد با روش آشنا باشيد و حداقل در يک تحقيق واقعي از آن استفاده کرده باشيد تا در شرايطي باشيد که اين تصميم را بگيريد.

Loss

Assumed Risk

Failure

Barrier

Episode

Energy Trace and Barrier Analysis

Causal Factors

اینترلاک به معنای قفل درونی و چفت وبست است كه به دو نوع زير ، تقسیم بندی می شود:

اينترلاك الکتریکی و اينترلاك مکانیکی.

در پستهای فشار قوی ، تعدادی از کلید زنی ها به ترکیب و حالات تجهیزات پست، بستگی داشته و نیاز به یکسری کلید زنی های ترتیبی دارند . برای ورود یا خروج صحیح تجهیزات در مدار و دسترسی پرسنل تعمیر و نگهداری تجهیزات به اینترلاکهای مناسب، نیاز می باشد تا بدین ترتیب از کلیدزنی غیر مجاز در پست جلوگیری بعمل آمده و ایمنی پرسنل برای دسترسی به پست، تضمین گردد.سلامت پرسنل در طول بهره برداری و تعمیر و نگهداری تجهیزات و باز و بست کلید و سکسیونر باید تضمین شود. مبحث اینترلاک در ارتباط با کنترل پست و پرسنل تعمیر و نگهداری مطرح شده و در طول طراحی پستهای فشار قوی، در نظر گرفته می شود. با استفاده از اینترلاکهای مناسب، می توان احتمال خطای ناشی از اشتباه شخصی را به حداقل رسانده و تجهیزات مورد نظر را حفاظت نمود و به عملکرد صحیح کلیدها و سکسیونرها دست یافت.

اینترلاکهاي الكتريكي، توسط بکارگیری کنتاکتهای کمکی تجهیزات که نشاندهندة حالت آنها می باشند ، انجام می گیرند . ادغام این کنتاکتها در مدار فرمان تجهیزات مورد نظر ، از وقوع کلیدزنی نامناسب جلوگیری می نماید.اینترلاک مکانیکی ، با قرار دادن ضامن (که می تواند دسته یا هندل عمل دهنده باشد) درون مکانیزم مکانیکی دستگاه و قفل کردن آن حاصل مي‌شود.روشهای اینترلاکمنطق اینترلاک برای ترتیب صحیح کلیدزنی سکسیونرها و کلیدها به دو طریق انجام‌می گیرد. یک روش استفاده از رله ها و روش دیگر بکارگیری کامپیوتر است. انتخاب بین دو روش به پیچیدگی سیستم و قابلیتهای حفاظت و کنترل پست بستگی دارد که توسط طراح برگزیده می شود. سیستمهای متکی بر کامپیوتراز سیستمهای کامپیوتری،می‌توان هم به‌عنوان مونیتورینگ سیستم و هم به‌عنوان اینترلاک عملیاتی، استفاده نمود. دراین صورت، کامپیوتر اپراتور را آگاه می سازد که آيا بستن یک کلید یا سکسیونر صحیح است يا خير و در صورتی‌که کامپیوتر بصورت عملیاتی بکار رود، از عمل کردن نامطلوب کلید یا سکسیونر جلوگیری می کند.در سیستمهای کامپیوتری از دو کامپیوتر بعنوان اصلی و آماده به خدمت، بهره گرفته می شود تا از نقطه نظر قابلیت اعتماد کامل شده و میانگین زمان بین خطا(MTBF )،در این سیستم بیش از چند سال باشد. این سیستم همچنين اجازه می دهد که تعداد کلیدهای تحت نظارت بدون نیاز به تغییر نرم افزار، افزایش یابد.دورنمای استفاده از کامپیوتر در اینترلاکهای پست، ایجاد ترکیبهای اینترلاک کامل و کنترل از راه دور است که نیاز به پانل میمیک کامل همراه با سوئیچ دیسکریپنسی را، بر طرف نماید.استفاده از رله ها در اینترلاکاینترلاک بین تجهیزات توسط کنتاکتهای کمکی و ترکیبات آنها در مدار عمل کننده کلید یا سکسیونر، انجام می گیرد. بنابراین یک کلید یا سکسیونر، زمانی عمل می کند که کنتاکتهای کمکی کلیدها یا سکسیونرهای دیگر در شرایطی باشند که اجازه شروع را بدهند. بدین ترتیب، حالت باز یا بسته بودن یک کلید، از چگونگی وضعیت کنتاکت کمکی آن مشخص می گردد.در پستهای فشار قوی، اینترلاکهای مختلفی بکارمی روند که تعدادی از آنها در اکثر پستها مشترک است. برای فراهم آوردن اینترلاک مناسب در پست بخصوص، تعدادی از این ترکیبهای پایه در هم ادغام شده و نیازمندی پست را برآورده می کند. در طراحی ترکیبهای ترکیبهای مختلف اینترلاک ، فرضیات و موارد زیرمورد توجه قرار می گیرد:سکسیونرها توانایی وصل یا قطع جریانهای خازنی به جز خطوط هوایی و بانکهای خازنی را دارند.سکسیونرها ظرفیت وصل یا قطع ندارند.سکسیونرها توانایی وصل یا قطع جریانهای مغناطیس کنندگی ترانسفورماتورها را ندارند.سکسیونرها توانایی دشارژ کردن بانکهای خازنی را ندارند.سکسیونر زمین تغییر حالت نمی دهد مگر اینکه مداری که سکسیونر بر روی آن نصب شده است، از تمام منابع تغذیه ایزوله شده باشد.(برای زمین کردن از رله ولتاژ صفر سه فاز بهره گرفته می شود.)چنانچه سکسیونر زمین مربوط به سکسیونر خط بسته باشد،سکسیونر خط نباید عمل نماید.بازکردن کلید آزاد است.بستن کلید از اطاق کنترل پس از بسته شدن سکسیونرهای طرفین آن امکان‌پذیر است.کلید سمتLV ترانسفورماتور، پس از اطمینان از بسته شدن کلیدHV و چک سنکرونیزم بسته می شود.فرمان دستی باز شدن کلید از اتاق کنترل زمانی صادر می شود که سکسیونرهای دو طرف کلید بسته باشند.(بجز در شرایط تعمیر و نگهداری).کلید فشار قوی از محوطه پست بسته نخواهد شد،مگر اینکه سکسیونر های مربوطه باز باشند.فرمان بسته شدن کلید قدرت از اتاق کنترل،درصورت بسته بودن سکسیونر دو طرف،مجاز می باشد.(بجز در شرایط تعمیر و نگهداری).اینترلاکهای عملیاتی،بسته به شرایط و ترکیب تجهیزات پست در نظر گرفته می شود.اینترلاکهای فوق، از طریق کنتاکتهای کمکی تجهیزات پست مثل کلیدها و سکسیونرها و... تهیه شده و در مدار فرمان وصل کلیدها و قطع و وصل سکسیونرها، ادغام می شوند تا ترتیب کلیدزنی مناسب فراهم شود. اینترلاک تعمیر و نگهداری:کلیه کلیدها و سکسیونرها و سکسیونرهای زمین باید دارای اینترلاک صحیح باشند تا از عملکرد غیر مطلوب جلوگیری بعمل آید . اینترلاک کردن، عملیاتی متناسب با عملکرد و کلیدزنی در سیستم است و مجموعه ای از کلیدزنی های مناسب را انتخاب می نماید. در اینترلاک کردن تعمیر و نگهداری، تعدادی کلیدزنی برای امنیت تجهیزات و پرسنل فراهم می شود.این نوع اینترلاک با ایمنی پرسنل و تجهیزات سر و کار دارد. چنانچه پرسنل تعمیر و نگهداری بخواهد بر روی نقطه ای در پست کار کند، شرایط زیر باید فراهم شود:این نقطه از تمام منابع تغذیه جدا گردد.چک شود که از منابع تغذیه ایزوله شده است.تجهیزات تحت بررسی پرسنل، زمین شود.چک شود که زمین کردن با موفقیت انجام شده است.اجازه کار کردن را صادر نماید.این سیستم اطمینان می دهد که تمام سکسیونرها و سوئیچهای زمین عمل کرده و سپس دسترسی پرسنل به تجهیزات را مجاز می داند.شرایط فوق، اصول اینترلاک برای تعمیر و نگهداری کلیه تجهیزات پست را تعیین می کند.برای تعمیر و نگهداری کلید باید اینترلاکهای زیر برقرار باشد: با انتخاب موقعیت تعمیر دركليد (Maintenance)توسط پرسنل، باید از ارسال فرمان وصل از راه دور جلوگیری گردد.سکسیونرهای دو طرف کلید باید باز شده و کلید زمین شود.سکسیونرهای دو طرف کلید باید با کنتاکت تعمیر و نگهداری کلید اینترلاک داشته و فرمان وصل نگیرند.برای تعمیر و نگهداری سکسیونر باید اینترلاکهای زیر در نظر گرفته شود:سکسیونر در زمان تعمیر باید باز شده و سکسیونر زمین آن وصل گردد و طرف دیگر سکسیونر نيز بايد با روشهای مختلف، در محل زمين گردد.فرمان بستن سکسیونر باید با سکسیونر زمین در حالت بسته،علاوه بر اینترلاک مکانیکی، داراي اينترلاك الکتریکی هم باشد، تا از راه دور نيز عمل نکند.مثالبه نمونه اينترلاك‌‌هاي زير توجه نماييد :· اینترلاک‌‌الکتریکی‌‌بین‌سکسیونرارت‌سرکابل‌ورودی ۲۰Kvاز ترانسفورماتور‌ و بريکرهای۲۰Kvو400Kv همان‌ترانس،به‌این‌ترتیب است که تا موقعی که دو بریکر یاد شده درحالت قطع نباشد , اجازه بستن به سکسیونر زمین سرکابل ۲۰KV داده نمی شود.ضمناً تازمانیکه سرکابل ورودی ۲۰KV زمین باشد بریکرهای ۲۰KVو KV 400فرمان وصل قبول نمی‌کنند. · در پستهايي كه سكسيونر باي پاس(Bay Pass) دارند،تازمانيكه كليد باس سكشن(كليدي كه ارتباط بين دو قسمت باسبار را برقرار مي‌كند)،‌وصل نباشد،سكسيونر باي‌پاس،اجازۀ باز و بسته شدن ندارد. همچنين كليد باس سكشن نيز با سكسيونرهاي‌طرفينش،اينترلاك دارد و بالعكس.·درپستهاي kv 20/63 ؛ تا زماني كه بریکرهاي 63 کیلو ولت باسبار،قطع نباشند،اجازه‌بستن‌ویا‌‌‌‌بازکردن‌سکسیونرباس‌سکشن‌داده‌نمی‌شود.· اینترلاک سکسیونر زمین باسبار 20 کیلو ولت : در صورتی به سکسیونر زمین باسبار20کیلوولت،‌اجازه‌بسته‌شدن‌داده‌می‌شودکه‌کلیه‌بریکرهاي‌همان‌باس(خروجی ‌ها،ورودی‌هاوباس‌کوپلر)قطع‌باشند.· اینترلاک‌کلیدهای400ولتAC: اینترلاک الکتریکی بین دو بریکر 400 ولت ترانسهای کمکی(مصرف داخلي)، بدین ترتیب است که همیشه فقط یک بریکر می‌تواند در حالت وصل باشد.اينترلاك‌هاي‌ الكتريكي در پست Kv230/400 چهلستون اصفهان، به شرح زير مي‌باشد؛ الف)قسمت 230 كيلوولت:v سكسيونرهاي ارت هرخط، با سكسيونر سرخط همان خط، بدين صورت كه؛ سكسيونر ارت خط، در صورتي بسته و يا باز مي‌شود كه سكسيونر سرخط، باز باشد .v سكسيونر سرخط با كليد خط و سكسيونر ارت خط، بدين صورت كه؛ سكسيونر سرخط در صورتي باز مي‌شود كه كليد خط قطع باشد و همچنين در صورتي بسته مي‌شود كه كليد خط قطع بوده و سكسيونر ارت خط نيز، باز باشد.v كليدخط با‌ سكسيونر سرخط و يكي از سكسيونرهاي متصل به باس‌بار(سكسيونري كه كليدو در نتيجه خط را، به يكي از باس‌بار‌ها متصل مي‌كند)، بدين صورت كه؛ زماني كليد از اتاق فرمان، وصل مي‌شودكه سكسيونر هاي ياد شده ، بسته باشندو زماني كليد از محوطه بسته مي‌شود(شرايط نت[1][1]) كه سكسونرهاي مذكور باز باشند.

نكته: شرايط عمومي‌همه‌ي ‌‌كليدهاي قدرت :نخست اينكه‌براي باز كردن كليد،اينترلاكي وجود ندارد. دوم اينكه، تمامي كليدهاي 400و230 كيلوولت براي بسته شدن نياز به چك سنكرون دارند ودر صورتي كه اين رله باي‌پاس نشده باشد، اين موضوع را نيز مي‌توان به عنوان يك نوع اينترلاك تلقي نمود.موضوع ديگر اينكه بستن كليد در محوطه فقط با شرط باز بودن سكسونرهاي مربوطه امكان‌پذير است(يكي از دلايل آن عدم امكان چك نمودن شرايط سنكرون بودن در محوطه مي‌باشد) و موضوع آخر اينكه در بعضي از پستها، [مثل پستهاي كژولكس]، امكان قطع نمودن كليد از اتاق فرمان، در شرايطي كه سكسيونرهاي مرتبط با آن باز باشد، وجود دارد (مثال: در موقع تعميرات، كليد را قطع و سكسيونرهايش را باز مي‌كنيم، حال كليد را از محوطه و در شرايط باز بودن سكسيونرهايش،وصل كرده و آنرا در حالت ريموت قرار مي‌دهيم) ولي در برخي ديگر از پستها، مثل پست چهلستون، اين مساله تعريف نشده است.v كليد ورودي به باس‌بار Kv 230، با يكي ازسكسيونرهاي باس‌بار و سكسيونر ترانس، بدين صورت كه؛ اين كليد در صورتي فرمان وصل خواهد گرفت كه سكسيونر ترانس و يكي از سكسيونرهاي متصل به باس بار Kv230، بسته شده‌باشند. همچنين تا اين كليد قطع نشود ،سكسيونر متصل به باس بار Kv230، باز و يا بسته، نخواهد شد.v كليد كوپلاژ بين باس‌بارهاي Kv230 ، با سكسونرهاي طرفينش،بدين صورت كه تا اين سكسونرها بسته نشوند،كليد فرمان وصل نخواهد گرفت و همچنين تااين‌كليدقطع‌نشود،اين‌سكسيونرها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌بازويابسته،نخواهندشد. ب) قسمت 400 كيلوولت: در حال حاضرسيستم پست چهلستون در قسمت 400 كيلوولت،بصورت يك‌ونيم كليدي ناقص مي‌باشد، بطوري‌كه هر خط توسط يك كليد به باس‌بار 91 و بوسيلة كليد ديگري به باس‌بار92، متصل است.v وضعيت‌اينترلاك سكسيونرهاي ارت،همانند‌قسمت 230 كيلوولت پست مي‌باشد.v سكسيونر سرخط با هردو كليدمربوط به آن(كه ارتباط خط را با باس‌بارها برقرار مي‌كند)و همچنين با سكسيونر ارت خط اينترلاك دارد، بدين صورت كه تا اين كليدها قطع نشوند و همچنين سكسيونر ارت خط باز نباشد،سكسيونر سرخط باز يا بسته نخواهد شد.v كليه كليدهاي 400Kv براي وصل شدن، با حالت باز سكسيونرهاي طرفين خود، اينترلاك دارند، همچنين تا كليدها قطع نشود،سكسيونرهاي طرفين آن‌ها،اجازه باز يا بسته شدن ندارند.(در شرايط فرمان از اتاق كنترل)v اينتر لاكهاي باز كردن سكسيونر ترانس، به منظور قطع ترانس، عبارتند از:

- قطع كردن كليد ورودي به باس‌بار230Kv

- قطع كردن كليد 20Kv ورودي به ترانس ز(G.T)

- قطع كردن كليدهاي باس‌بار ترانس (كليدهاي ارتباط دهندة ترانس‌ به باس‌بار)v

اينترلاكهاي بستن سكسيونر ترانس، به منظور وصل ترانس، عبارتند از:

- بازبودن سكسيونر ارت ترانس

- بازبودن سكسيونر ارت شينه هاي 20Kv ورودي به كليد20Kv

- قطع بودن كليد ورودي به باس‌بار230Kv قطع بودن كليد 20Kv ورودي به ترانس زمين(G.T)قطع بودن كليدهاي باس‌بار ترانس (كليدهاي ارتباط دهندة ترانس‌ به باس‌بار)

v اينترلاك باز كردن و يا بستن سكسيونر ارت ترانس، باز بودن سكسيونر ترانس است.v اينترلاك باز و بسته كردن سكسيونر ارت شينه هاي 20Kv ورودي به كليد20Kv ،قطع كليد 20Kv مي باشد و كليد مربوطه نيز در صورت باز بودن اين ارت ،قادر به وصل شدن است.v تا سكسيونر راكتور باز نباشد،سكسيونر ارت راكتور،قادر به باز يا بسته شدن نيست.v سكسيونر‌‌راكتور،با‌سكسيونرارت‌راكتوروهمچنين‌سكسيونرسرخط‌مربوطه(سكسيونر سر خطي كه شامل راكتور است) اينترلاك دارد، بدين صورت كه؛ تا زماني‌كه سكسيونر ارت راكتور و سكسيونر سر خط مربوطه باز نباشند، سكسيونر راكتور اجازة باز يا بسته شدن، ندارد.در برخي مواردخاص، مثلا موقعي كه به كليد فرمان قطع داده‌ايم، ولي يكي از پلهاي كليد قطع نشده است و در اين حالت كليد فرمان وصل هم نمي‌گيرد(براي بازگشت به حالت اوليه)، براي جلوگيري از آسيب رسيدن به كليد و همچنين رفع مشكل بوجود آمده، توسط گروه تعميرات اينتر لاك حالت باز شدن سكيونرهاي طرفين كليد، توسط سلكتور به خصوصي، باي‌پاس شده و با باز شدن سكسيونرهاي مربوطه،كليد از سيستم ايزوله مي‌شود.

موضوعات مرتبط